Diabet xəstələri bal yeyə bilərmi? Qan şəkəri səviyyəsinə təsiri haqqında bunları bilməlisiniz

Bal uzun illərdir sağlamlıq üçün faydalı xüsusiyyətlərinə görə qiymətləndirilir. Lakin şəkərli diabetdən əziyyət çəkən insanlar bu məhsulu istehlak edərkən xüsusilə diqqətli olmalıdırlar. Bunun əsas səbəbi balın tərkibində qanda qlükozanın səviyyəsinə təsir edən sadə şəkərlərin yüksək miqdarda olmasıdır.

Lent.az xəbər verir ki, bal kifayət qədər yüksək kalorili məhsuldur. Onun 100 qramında təxminən 300 kilokalori var. Balın əsas tərkib hissələrini sadə şəkərlər, xüsusilə qlükoza və fruktoza, həmçinin az miqdarda saxaroza təşkil edir. Şirə balının tərkibində isə əlavə olaraq maltoza kimi daha mürəkkəb şəkərlər də ola bilər. Keyfiyyətli balın tərkibində ümumi şəkərin miqdarı adətən 80 faizdən çox olur. Lakin bu şəkərlərin nisbəti balın növündən asılı olaraq dəyişir.

Məsələn, akasiya və şirə balında fruktoza üstünlük təşkil etdiyi halda, raps və faseliya balında qlükozanın miqdarı daha yüksəkdir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, balın kimyəvi tərkibi və müxtəlif şəkərlərin nisbəti onun qlisemik indeksinə birbaşa təsir göstərir. Bu göstərici xüsusilə şəkərli diabet xəstələri üçün əhəmiyyətlidir.

Qlisemik indeks nədir və niyə vacibdir?

Qlisemik indeks müəyyən qidanın qəbulundan sonra qanda qlükozanın səviyyəsinin nə qədər sürətlə yüksəldiyini göstərən göstəricidir.
Bu göstərici 50 qram həzm olunan karbohidratın qəbulundan sonra qanda qlükozanın artmasının eyni miqdarda saf qlükozanın yaratdığı təsirlə müqayisəsi əsasında hesablanır. Saf qlükozanın qlisemik indeksi 100, saxarozanın təxminən 68, fruktozanın isə 20-dir.
Şəkərli diabet xəstələrinə əsasən aşağı qlisemik indeksli məhsullara üstünlük vermək tövsiyə olunur. Ümumi qəbul edilmiş təsnifata əsasən, qlisemik indeks 55 və daha aşağı olduqda aşağı, 56-69 arasında olduqda orta, 70 və daha yüksək olduqda isə yüksək hesab edilir.

Balın qlisemik indeksi nə qədərdir?

Balın qlisemik indeksi onun tərkibindəki şəkərlərin nisbətindən asılıdır. Saxaroza balın quru kütləsinin yalnız bir neçə faizini təşkil etdiyindən əsas təsiri fruktoza və qlükozanın nisbəti müəyyən edir. Başqa sözlə, balın tərkibində fruktoza nə qədər çox, qlükoza isə nə qədər az olarsa, onun qlisemik indeksi bir o qədər aşağı ola bilər.
Məqalədə müxtəlif bal növləri üçün aşağıdakı göstəricilər təqdim olunur:
- Şirə balı - 30-35
- Akasiya balı - 35-40
- Süpürgəotu və cökə balı - 40-45
- Qarabaşaq balı - təxminən 60
- Raps balı - təxminən 65
- Faseliya balı - təxminən 87

Qeyd edək ki, bu rəqəmlər təxmini göstəricilərdir. Balın mənşəyindən və tərkibindən asılı olaraq qlisemik indeks dəyişə bilər.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, yalnız qlisemik indeksə əsaslanmaq düzgün deyil. Balın bütün növləri əhəmiyyətli miqdarda şəkər ehtiva edir və istehlak olunan porsiyadan asılı olaraq qanda qlükozanın səviyyəsini yüksəldə bilər. Bundan başqa, fruktozanın qlisemik indeksi aşağı olsa da, onun həddindən artıq qəbulu sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilər. Xüsusilə qanda triqliseridlərin artmasına, qaraciyərdə yağ toplanmasına, piylənmə və ateroskleroz riskinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Saxta bal diabet xəstələri üçün daha təhlükəli ola bilər

Məqalədə bildirilir ki, şəkərli diabet xəstələri üçün saxtalaşdırılmış bal məhsulları da əlavə risk yaradır. Bəzi məhsulların tərkibinə qlükoza-fruktoza siropları əlavə edilir. Bu isə məhsulun şəkər tərkibini və qanda qlükozaya təsirini dəyişə bilər. Buna görə də bal alarkən onun mənşəyinə, keyfiyyətinə və etibarlı istehsalçıdan əldə edilməsinə diqqət yetirmək tövsiyə olunur.

Diabet xəstələri gündə nə qədər bal yeyə bilər?

Məqalədə qanda şəkərin səviyyəsi nəzarət altında olan diabet xəstələrinin gündə 1-2 çay qaşığından artıq bal qəbul etməməsi tövsiyə edilir. Lakin bu miqdar bütün diabet xəstələri üçün universal təhlükəsiz norma hesab edilmir. Balın qəbuluna dair qərar insanın qanda şəkər göstəricilərindən, istifadə etdiyi dərmanlardan və gündəlik karbohidrat ehtiyacından asılı olaraq fərdi şəkildə verilməlidir.
Qanda şəkərin səviyyəsi nəzarətsiz olan şəxslərə isə bal qəbulundan çəkinmək tövsiyə olunur. Diabet xəstələri üçün nisbətən aşağı qlisemik indeksə malik bal növləri arasında şirə, akasiya, cökə və süpürgəotu balı göstərilir. Raps, qarabaşaq və faseliya balının qlisemik indeksi isə daha yüksək ola bilər. Çəmən çiçəklərindən hazırlanan balın tərkibi nektarın mənbəyindən asılı olaraq dəyişir.
Ümumilikdə, bal nə qədər sürətlə kristallaşırsa, onun tərkibində qlükozanın miqdarı bir o qədər yüksək ola bilər. Lakin kristallaşma sürəti qlisemik indeksi dəqiq müəyyən etmək üçün etibarlı üsul deyil.

Balın həddindən artıq istehlakı hansı problemlərə səbəb ola bilər?

Mütəxəssislər xatırladırlar ki, bal müəyyən faydalı maddələr ehtiva etsə də, yüksək şəkər və kalori tərkibinə malik məhsuldur. Onun həddindən artıq istehlakı çəki artımına, insulin müqavimətinin güclənməsinə və diş çürüməsinə səbəb ola bilər. Bununla belə, bal ölçülü miqdarda qəbul edildikdə balanslaşdırılmış qidalanmanın bir hissəsi ola bilər. Şəkərli diabet xəstələri isə onu adi şəkərin zərərsiz alternativi kimi qəbul etməməlidirlər.

Telegramda izləyin