İnsan şüuru necə formalaşır? - Alim açıqladı

İnsan şüuru necə formalaşır? - Alim açıqladıŞüur və düşüncə yalnız ayrı-ayrı neyronlardan yaranmır, əksinə, beynin qabığındakı dalğavari öz-özünə təşkilatlanmadan əmələ gəlir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu nəticəyə Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) professoru Erl Miller gəlib.

O, 30 ildən çoxdur ki, beynin düşüncələri necə formalaşdırdığını araşdırır. Hər il keçirilən "Society for Neuroscience" konfransında o, geniş eksperimentlər toplusuna əsaslanan bir konsepsiyanı təqdim edəcək: beyin analoq hesablamalar aparmaq üçün ötən dalğalardan istifadə edir – məhz bu, kognitiv proseslərin əsasını təşkil edir. Bu barədə "Picower Institute for Learning and Memory" (PILM) məlumat verir.

Millerin sözlərinə görə, beyin qabığını sabit "modullar" dəstəsi kimi qəbul etmək olmaz. Əksinə, milyonlarla neyron daim mürəkkəb qarşılıqlı təsir göstərir və onların elektromaqnit fəaliyyəti bütöv dalğalara çevrilir, bu dalğalar beyində yayılır və informasiya axınını idarə edir.

"Beyin bu dalğalardan özünü təşkil etmək üçün istifadə edir. Şüur – qabığın təşkil olunmuş dolaşığıdır", deyə tədqiqatçı vurğulayıb.

Professorun ideyası analoq informasiya işləmə prinsipi əsasında qurulub: davamlı siqnallar rəqəmsal 0 və 1-dən daha çox dəyəri kodlaya bilər. Beyində bu rolu osillasiya – müxtəlif tezlikli dalğalar yerinə yetirir, onlar bir-birinin üzərinə düşür və faza dəyişiklikləri vasitəsilə mənanı ötürür. Laboratoriya eksperimentləri göstərir ki, məhz bu dalğalar hansı informasiyanın şüurlu olacağını, hansının isə "fon" rejimində qalacağını müəyyən edir.

Belə ki, yavaş beta və alfa dalğaları (15–35 Hz) yuxarıdan aşağıya qaydaları və məqsədləri – daxili fəaliyyət planını – daşıyır. Yüksək tezlikli gamma-osillasiyalar (35–60 Hz) isə sensor məlumat axınını kodlayır – yəni beynin xaricdən aldığı hər şeyi. Millerin geniş tədqiqatları göstərir ki, beta ritmləri gamma-aktivliyi zəiflədə və ya gücləndirə bilər, beyinə öz qaydalarını diktə edir. Bu, məsələn, insanın iş yaddaşından lazım olan məlumatı xatırlayaraq restoranda menyunu yadına salmasına imkan verir.

2020-ci ildə alimlər qrupu göstərib ki, dalğaların tezliyi yavaş-yavaş oksipital sahələrdən frontal sahələrə doğru artır. 2023-cü ildə Miller "məkan hesablaması" nəzəriyyəsini irəli sürüb: beyinin lazım olan şəbəkələri "çəkməsi", yavaş dalğaların sürətli dalğalarla müəyyən qabıq sahələrində üst-üstə düşməsi prosesi.

Dalğaların şüur fenomeni ilə necə bağlı olduğunu anlamaq üçün alimlər onların ümumi anesteziya təsirində dinamikasının necə dəyişdiyini öyrənirlər. Əməkdaşı Emeri Braun ilə birlikdə Miller göstərib ki, narkoz beta və gamma-dalğalarının balansını pozur, onların sensor və assosiativ sahələr arasında yayılmasını pozur və ritmləri fazadan çıxarır – yəni beyini analoq hesablamalar aparmaq imkanından məhrum edir.

Son tədqiqatlar göstərir ki, müxtəlif anestetiklər qabığı fərqli şəkildə "senkronizasiyasızlaşdırır", amma nəticə eynidir – informasiyanı vahid təcrübəyə çevirmək imkanı itir.

"Şüur fəaliyyətləri planlamaq və səhv qərarları ləğv etmək üçün mövcuddur. Qalan zaman isə o, sadəcə beynin nə etdiyini müşahidə edir", deyə Miller yekunlaşdırıb.


BiG.Az
Telegramda izləyin
Sağlamlıq   Baxılıb: 1237   Tarix: 18 noyabr 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Hepatit B və C tam müalicə olunur? - Mütəxəssis danışdı

Virus hepatitləri qaraciyərin iltihabına səbəb olan və geniş yayılmış infeksion xəstəliklər sırasındadır. Xəstəliyin bəzi növləri kəskin formada keçsə də, hepatit B və C uzun müddət heç bir əlamət vermədən inkişaf edərək xroniki xarakter ala, qaraciyərin ciddi zədələnməsinə səbəb ola bilər. Bununla yanaşı

01.11.2026 777
.

Sosial şəbəkələrdən uzun müddət istifadə depressiyaya səbəb ola bilər

Sosial şəbəkələrdə gündəlik keçirilən vaxt böyüklər arasında depressiya barədə məlumat verilməsi ilə əlaqəli əsas amillərdən biri kimi müəyyən edilib. Bu əlaqə ABŞ-da 11 il ərzində aparılan sorğularda müşahidə olunub. Qaynarinfo xəbər verir ki, araşdırma Şimal-Qərb Universiteti və Sinsinnati Universitetini

02.11.2026 871
.

Alimlər orqanizmin hansı yaşda gücünü itirməyə başladığını müəyyənləşdirdi

Yaşlanma insanın fiziki qabiliyyətlərinə çoxlarının gözlədiyindən daha erkən təsir göstərməyə başlaya bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, yaş artdıqca fiziki göstəricilərin azalması sürətlənir. Bununla belə, yetkin yaşda idmanla məşğul olmağa başlamaq da fiziki göstəriciləri yaxşılaşdıra bilər. Qaynarinf

19.10.2026 1178
.

Hepatitlə bağlı diqqətçəkən statistika: Ötən illə müqayisədə azalma var

2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanda viruslu hepatit diaqnozu ilə 62 nəfər qeydiyyata alınıb. 2025-ci ilin eyni dövründə bu göstərici 109 nəfər olub. Bu barədə Trend-in sorğusuna cavab olaraq, Dövlət Statistika Komitəsindən məlumat verilib. Qeyd edilib ki, hesabat dövründə hepatit A diaqnoz

24.10.2026 820
.

İnfarkt və insult riskinin ən yüksək olduğu saatlar

Günün müəyyən saatlarında infarkt və insult keçirmə ehtimalı daha yüksək olur. Xüsusilə səhər saat 06:00-dan 09:00-dək ürək-damar ağırlaşmaları riski kəskin artır. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə Harvard Tibb Məktəbinin həkim-qastroenteroloqu Trişa Paşriça "The Washington Post" nəşrin

12.11.2026 501
.

70 yaşdan sonra D vitamini qəbulunda təhlükəli səhv - Dozanı aşmayın

Yaşlılıq dövründə D vitamini sümük və əzələ sisteminin, eləcə də immunitetin sağlamlığı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də çatışmazlıq aşkarlandıqda bu vitaminin qida əlavələri şəklində qəbulu tövsiyə oluna bilər. Lakin yüksək dozalı preparatların müntəzəm və həkim məsləhəti olmadan qəbulu sağlamlığ

23.10.2026 1079
.

Gündə cəmi 4 saat yuxu ilə necə yaşamaq olar?

Adətən, böyük əksəriyyət üçün gündə yeddi-doqquz saatlıq yuxu norma sayılsa da, bəzi insanlar cəmi dörd-beş saatlıq yuxu ilə kifayətlənərək özlərini tamamilə enerjili və sağlam hiss edirlər. Elm adamları bu nadir vəziyyətin arxasında duran genetik səbəbləri araşdırmağa davam edirlər. "Qafqazinfo"nu

03.11.2026 899
.

Protein niyə lazımdır?

Mütəxəssis bildirir ki, günorta saatlarında yaranan halsızlıq və enerji azalmasının əsas səbəblərindən biri düzgün qidalanmamaqdır. Axşam.az xəbər verir ki, zülal və ya lif baxımından kasad olan nahar yeməkləri günün ikinci yarısında yorğunluq, diqqət dağınıqlığı və beyin dağınıqlılığı daha da artırır

01.11.2026 718
.

Axşam yeməyindən sonra yemək yeyirsiniz? - Bu xəbəri mütləq oxuyun

Gec saatlarda yemək qaraciyər xəstəlikləri riskini 30 faizədək artıra bilər. xəbər verir ki, təxminən 200 min nəfərin məlumatlarının təhlil edildiyi araşdırma gec saatlarda qidalanmaqla qaraciyər yağlanması və sirroz arasında əlaqə olduğunu üzə çıxarıb. ABŞ-nin Oreqon Sağlamlıq və Elm Universitetini

25.10.2026 903
.