Tikinti şirkəti mənzili vaxtında təhvil vermirsə, vətəndaş hansı hüquqlara malikdir?
Mənzil tikintisi sektorunda vətəndaşlarla tikinti şirkətləri arasında yaranan mübahisələrin əsas səbəblərindən biri müqavilə öhdəliklərinin vaxtında yerinə yetirilməməsidir. Vətəndaşlar bəzən illərlə topladıqları vəsaiti mənzil almaq məqsədilə tikinti şirkətlərinə ödəyir, lakin müqavilədə göstərilən müddətdə mənzillərini əldə edə bilmirlər. Belə hallarda əsas suallardan biri şirkətin hansı hüquqi məsuliyyət daşıması və vətəndaşın öz hüquqlarını hansı yollarla müdafiə edə bilməsidir.
Burada mühüm bir prinsip nəzərə alınmalıdır: vətəndaşın pulunu qəbul etmək sahibkarlıq hüququdursa, həmin vəsaitin müqabilində götürülmüş öhdəliyi yerinə yetirmək də sahibkarlıq borcudur. Tikinti şirkəti vətəndaşla müqavilə bağlayır, onun vəsaitini qəbul edir və müəyyən müddətdə mənzili təhvil verməyi öhdəsinə götürürsə, həmin öhdəliyin icrasına görə ilk növbədə müqavilənin tərəfi olan şirkət məsuliyyət daşıyır.
Tikinti materiallarının bahalaşması, maliyyə çətinlikləri, podratçılarla yaranan problemlər və digər təsərrüfat riskləri şirkəti müqavilə öhdəliklərindən avtomatik azad etmir. Sahibkarlıq fəaliyyətinin mahiyyəti müəyyən risklərin mövcudluğunu nəzərdə tutur. Lakin bu risklərin nəticələrinin istehlakçının üzərinə qoyulması hüquqi baxımdan əsaslandırılmalıdır. Çünki vətəndaş tikinti şirkətinə investisiya yatırmaq və onun kommersiya risklərini bölüşmək üçün deyil, mənzil əldə etmək məqsədilə pul ödəyir.
Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 445-ci maddəsi öhdəliyin icrasının gecikdirilməsinə görə borclunun məsuliyyətini müəyyən edir. Bu baxımdan, müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə mənzili təhvil verməyən tikinti şirkəti yaranmış hüquqi və maliyyə nəticələrinə görə məsuliyyət daşıya bilər. Konkret halda vətəndaşın müqavilənin icrasını, dəymiş zərərin ödənilməsini, qanuni əsaslar olduqda müqaviləyə xitam verilməsini və ödədiyi vəsaitin qaytarılmasını tələb etmək hüququ yarana bilər.
Məsələyə bir neçə istiqamətdən yanaşmaq lazımdır.
İlk növbədə, tikinti şirkətinin müqavilə məsuliyyəti müəyyən edilməlidir. Şirkət müqavilədə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri vaxtında və lazımi qaydada yerinə yetirməlidir. Əgər mənzilin təhvil verilməsi gecikdirilirsə, vətəndaş müqavilənin şərtlərindən və qanunvericiliyin tələblərindən irəli gələn hüquqlarından istifadə edə bilər. Buraya öhdəliyin icrasının tələb edilməsi, dəymiş zərərin ödənilməsi və müvafiq hüquqi əsaslar olduqda müqavilənin ləğvi ilə ödənilmiş vəsaitin geri qaytarılması da daxildir.
Digər mühüm istiqamət dövlət nəzarəti və institusional məsuliyyətdir. Dövlətin vəzifəsi hər bir tikinti şirkətinin kommersiya fəaliyyətini idarə etmək deyil. Əsas vəzifə tikinti sahəsində qanunvericiliyin tələblərinə əməl olunmasını, təhlükəsizlik normalarını, qanuni fəaliyyətə nəzarəti və vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsi üçün effektiv mexanizmləri təmin etməkdir. Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsində nəzərdə tutulan dövlət, texniki, müəllif və daxili nəzarət mexanizmlərinin səmərəli fəaliyyəti bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Məsələnin digər tərəfi isə tikinti şirkətlərinin rəhbərliyində təmsil olunan şəxslərin fərdi məsuliyyətidir. Əgər konkret faktlar və sübutlar vətəndaşların əvvəlcədən mövcud olan niyyətlə aldadıldığını, onların vəsaitinin qanunsuz ələ keçirildiyini və ya digər hüquqazidd əməllərin törədildiyini göstərirsə, məsələ yalnız mülki-hüquqi mübahisə kimi qiymətləndirilməməlidir. Belə hallarda cinayət-hüquqi məsuliyyət məsələsinin araşdırılması da gündəmə gələ bilər. Bununla belə, hər bir müqavilə pozuntusunu cinayət əməli kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Hüquqi məsuliyyət konkret faktlar və qanunla müəyyən edilmiş əsaslar əsasında müəyyənləşdirilməlidir.
Burada vətəndaş amilini də xüsusi qeyd etmək lazımdır. Bir insan illərlə çalışır, ailəsinin büdcəsinə qənaət edir və bəzən həyatının ən böyük maliyyə qərarını verərək mənzil almaq üçün bütün yığımlarını tikinti şirkətinə etibar edir. Belə bir vəziyyətdə şirkətin müqavilə öhdəliyini yerinə yetirməməsi sadəcə kommersiya uğursuzluğu kimi təqdim edilə bilməz. Çünki bu problemin arxasında ailələrin sosial vəziyyəti, gələcək planları və insanların illərlə qurduğu həyat xəyalları dayanır.
Bu səbəbdən mənzil tikintisi sektorunda məsuliyyət mexanizmlərinin gücləndirilməsi, vətəndaşların ödədiyi vəsaitin qorunması və tikinti şirkətlərinin maliyyə-hüquqi şəffaflığının artırılması vacibdir. Mənzil tikintisinə başlamazdan əvvəl şirkətlərin maliyyə imkanları, torpaq sahəsi və tikinti ilə bağlı hüquqları, layihənin qanuniliyi, eləcə də götürdükləri öhdəlikləri yerinə yetirmək qabiliyyəti daha ciddi qiymətləndirilməlidir.
Nəticə etibarilə, mənzil tikintisi yalnız sahibkarlıq fəaliyyəti deyil, həm də böyük ictimai etimad və məsuliyyət tələb edən sahədir. Vətəndaş mənzil almaq üçün pul ödəyibsə, onun bu hüququ sadəcə müqavilədə yazılmış vəd olaraq qalmamalıdır. Müqavilə tərəflər arasında imzalanan adi sənəd deyil, icrası qanunla qorunan hüquqi öhdəlikdir. Heç bir şirkət öz kommersiya maraqlarını vətəndaşın qanuni hüquqlarından üstün tuta bilməz.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş









