Bab əl-Məndəb və Hörmüz eyni vaxtda risk altında: Azərbaycan tranzit marşrutları üçün bunun mənası nədir?
Körfəzdə gərginlik yenidən artıb. Noyabrın 13-də İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu Bəhreyndəki ABŞ radarına hücum etdiyini açıqladı. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) iki dronun vurulduğunu bildirdi, itki və zərər olmadığını dedi və radar iddiasını təkzib etdi (Al Jazeera, Reuters). Hər iki tərəfin iddiası müstəqil təsdiqlənməyib.
Hörmüz boğazından keçid müharibədən əvvəlkindən təxminən 65 faiz azdır (UKMTO hesablaması, Al Jazeera, 7 noyabr). Noyabrın 15-də isə Yəmənin hökumət qüvvələri Bab əl-Məndəb ərazisindən çəkildi. The National-a görə, bu, boğaz üzərindəki təzyiqi artıra bilər. Beləliklə, Asiya-Avropa neft və yük marşrutunun hər iki boğazı eyni vaxtda risk altındadır.
Keçmiş səfir, politoloq Rafael İbrahimovun fikrincə, beynəlxalq koalisiyaların Qırmızı dənizdəki rolunu şişirtmək düzgün deyil. Onun sözlərinə görə, ABŞ, Britaniya və Avropa ölkələri əsasən Səudiyyənin müdafiəsinə və məhdud gəmi müşayiətinə yönəlib, husilərin gəmiçiliyi pozmaq imkanını isə heç biri aradan qaldırmır. Bu qiymətləndirmələr noyabrın 13-15-dəki hadisələrdən əvvəl verilib.
Rafael İbrahimovun Yəmənlə tanışlığı diplomatik fəaliyyətdən əvvələ gedib çıxır: Sovet illərində o, gənc mütəxəssis və tərcüməçi kimi bu ölkədə çalışıb.
ABŞ-nin mövqeyi ehtiyatlıdır. Rafael İbrahimova görə, Vaşinqton Yəmən ərazisində husilərə qarşı birbaşa əməliyyatlardan çəkinir. O, silah və kəşfiyyat məlumatı ilə kömək edir, hərbçiləri hazırlayır, lakin bunların hamısı Səudiyyə ərazisində baş verir. Onun sözlərinə görə, husilərin rəsmi nümayəndələrindən biri ABŞ açıq iştirak etmədiyi müddətcə Amerika gəmilərinə zərər vurmayacaqlarını bildirib. İbrahimovun fikrincə, bu, ABŞ-nin maraqlarına uyğundur.
Böyük Britaniyanın iştirakını o, "simvolik" adlandırır. Britaniya "Voyager" tipli yanacaqdoldurucu təyyarə və raket, dron əleyhinə müdafiə vasitələri verib, nəqliyyat təyyarəsi göndərəcəyini və "Typhoon" qırıcılarının iştirak edəcəyini elan edib. London bunun yalnız Səudiyyənin müdafiəsi üçün olduğunu vurğulayır. Britaniya Müdafiə Nazirliyi 22 sentyabrda "Voyager" tankerini göndərdiyini açıqlayıb, 20 oktyabrda isə "Typhoon" qırıcılarının yalnız müdafiə rolunda fəaliyyət göstərəcəyini və husilərə zərbə endirməyəcəyini bildirib.
Rafael İbrahimovun fikrincə, Avropa ölkələrinin iştirakı daha da məhduddur. Onun sözlərinə görə, Fransa, İtaliya, Almaniya və Belçikanın freqatları rotasiya əsasında bəzi ticarət gəmilərini müşayiət edir. Bu, gözəl səslənir, lakin problemi həll etmir. Husilərin imkanlarına gəldikdə, "heç bir şübhə ola bilməz": onlara donanma lazım deyil, raket və pilotsuz aparatlar kifayətdir. ACLED-in 1 oktyabr hesabatına görə isə husilər təhdidi əsasən Səudiyyə ilə əlaqəli gəmilərə yönəldir, lakin onu genişləndirmək imkanını saxlayır.
Rafael İbrahimova görə, logistika zəncirləri ciddi şəkildə pozulub. İbrahimov xatırladır ki, birja qiymətləri fyuçers kontraktlarıdır, faktiki spot qiymətlər isə daha yüksəkdir. Onun fikrincə, əsas problem təkcə neftin miqdarında deyil, real qiymətdə və tanker çatışmazlığındadır. O, son aylarda həftədə orta hesabla 6-7 tankerin sıradan çıxdığını deyir. Zədələnmiş gəmilərin təmiri uzun çəkir, kapitanlar və heyətlər isə çox yüksək ödəniş tələb edir. Bu tələblər regiondan kənarda işləyən gəmilərə də yayılır. Reuters-ə görə, 23 oktyabrda Brent neftinin qiyməti 116,72 dollar olub. Bu, aprelin 29-dan bəri ən yüksək göstərici idi.
Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan arasındakı üçtərəfli müdafiə sazişini İbrahimov əsasən müdafiə xarakterli hesab edir. Onun fikrincə, Türkiyə və Pakistanın rolu kənardan gələ biləcək hücumlara, o cümlədən husilərin mümkün quru hücumlarına qarşı müdafiədən və ölkədə sabitliyin qorunmasından ibarətdir. O, hələlik bu istiqamətdə ciddi hərbi addım görmədiyini bildirib. Saziş 7 avqustda Məkkədə imzalanıb. Türkiyə parlamenti onu noyabrın 5-də 279 səslə 119-a qarşı ratifikasiya edib. Türkiyə rəsmiləri öz qoşunlarının Yəməndə döyüşməyəcəyini və husilərə qarşı hücum əməliyyatlarında iştirak etməyəcəyini bildirib. Qoşun yerləşdirilməsi üçün parlamentin ayrıca mandatı lazımdır.
Qırmızı dənizdəki risk Azərbaycanın tranzit imkanlarına marağı da artırır. AzerNews-un 13 may tarixli təhlilinə görə, Bab əl-Məndəbdə husi raket zərbələri səbəbindən gəmilər Afrikanı dolanır və bu, Asiya-Avropa marşrutlarında iki-üç həftəlik əlavə vaxt və xərc deməkdir. Həmin yazıda Orta Dəhlizlə 2025-ci ildə 76 900 TEU konteynerin daşındığı bildirilir.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş










