Şagird sayı azalan məktəblərin taleyi necə olacaq? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Azərbaycanda bəzi məktəblərdə şagird sayının azalması təhsil müəssisələrinin gələcəyi ilə bağlı sualları yenidən gündəmə gətirir. Şagird kontingentinin azalması belə məktəblərin fəaliyyətinin əvvəlki formada davam etdirilməsinin nə dərəcədə səmərəli olduğu, onların birləşdirilməsi, başqa məqsədlər üçün istifadəsi və ya fəaliyyətinin optimallaşdırılması məsələsini aktuallaşdırır.

Bəs şagird sayı azalan məktəblərin taleyi necə həll edilməlidir? Belə məktəblərin bağlanması, birləşdirilməsi, yoxsa fəaliyyətinin davam etdirilməsi daha məqsədəuyğundur?
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Əlmusa Atamaliyev BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, rayonlarda şagird sayı azalan məktəblərin taleyi məsələsinə yalnız iqtisadi və ya statistika prizmasından yanaşmaq düzgün deyil. Burada söhbət sadəcə bir məktəb binasından getmir. Onun sözlərinə görə, həmin məktəb kəndin, qəsəbənin sosial həyatının bir hissəsidir: "Ona görə də "şagird sayı azdırsa, məktəb bağlanmalıdır" yanaşmasını doğru hesab etmirəm. Əlbəttə, elə məktəblər var ki, orada şagird sayı o qədər azdır ki, ayrıca məktəbin saxlanılması həm idarəetmə, həm müəllim resurslarının bölüşdürülməsi, həm də maddi baxımdan səmərəsiz ola bilər. Belə hallarda məktəblərin birləşdirilməsi və ya şagirdlərin yaxın məktəblərə yönləndirilməsi müzakirə edilə bilər. Ölkəmizdə də əvvəllər şagird sayı çox az olan və perspektivdə artım gözlənilməyən bəzi məktəblərin fəaliyyəti dayandırılıb, şagird və müəllimlər yaxın məktəblərə yerləşdirilib.

Amma rayon və xüsusilə ucqar kənd məktəblərinə yanaşma fərqli olmalıdır. Tutaq ki, bir kənd məktəbində 20-30 şagird oxuyur. Məktəbi bağlayıb uşaqları 10-15 kilometr uzaqlıqdakı məktəbə göndərmək kağız üzərində səmərəli görünə bilər. Lakin biz həmin uşağın hər gün məktəbə necə gedəcəyini, qış aylarında yolun vəziyyətini, nəqliyyat problemini və ailənin üzərinə düşəcək yükü də nəzərə almalıyıq.

Məncə, əsas sual "məktəbi bağlayaq, ya bağlamayaq?" olmamalıdır. Əsas sual belə olmalıdır bu ərazidə yaşayan uşağın keyfiyyətli təhsilə çıxışını necə təmin edək?
Əgər məktəbdə şagird sayı azdırsa, alternativlər araşdırılmalıdır. Məsələn, azkomplektli məktəbin saxlanılması, bir neçə sinfin birləşdirilməsi, müəllim resurslarının daha çevik təşkili, məktəbin maddi-texniki imkanlarının optimallaşdırılması və zəruri hallarda şagirdlərin təhlükəsiz nəqliyyatla yaxın məktəbə daşınması kimi variantlar qiymətləndirilməlidir. Azərbaycanda azkomplektli və ucqar kənd məktəbləri üçün modul məktəblərdən istifadə praktikası da mövcuddur.

Bir məsələni də unutmayaq: məktəbin bağlanması bəzən kəndin sosial həyatına da təsir edir. Kənddə məktəb yoxdursa, ailələrin həmin ərazidə qalmaq motivasiyası da zəifləyə bilər. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə kəndlərin boşalması prosesini sürətləndirə bilər. Ona görə məktəb məsələsinə yalnız birillik şagird sayı əsasında qərar vermək düzgün deyil. Ərazinin demoqrafik vəziyyəti, doğum göstəriciləri, miqrasiya, kəndin inkişaf perspektivi və yaxın illərdə şagird sayının necə dəyişəcəyi də hesablanmalıdır.
Digər tərəfdən, sırf "kənd məktəbidir" deyə şagird sayı son dərəcə az olan, təhsil imkanları məhdud və faktiki olaraq effektiv fəaliyyət göstərə bilməyən məktəbi də illərlə eyni formada saxlamaq çıxış yolu deyil. Burada uşağın mənafeyi əsas götürülməlidir.

Mənim fikrimcə məktəbin bağlanması sonuncu variant olmalıdır, ilk variant yox. Əvvəlcə həmin məktəbin saxlanılmasının, optimallaşdırılmasının və ya başqa məktəblə birləşdirilməsinin bütün nəticələri hesablanmalıdır. Əgər bağlanma zəruri hesab edilirsə, bundan əvvəl uşaqların daşınması, təhlükəsizliyi, müəllimlərin işlə təminatı və valideynlərin razılaşdırılmış şəkildə məlumatlandırılması məsələləri həll olunmalıdır.

Çünki məktəb sadəcə dövlət büdcəsindən maliyyələşən bir müəssisə deyil. Məktəb uşağın evindən sonra ikinci ən vacib sosial mühitidir. Biz resurslardan səmərəli istifadə etməliyik, amma bunu uşağın təhsil hüququ və kənddə yaşayan ailələrin real həyatı hesabına etməməliyik.
Ən düzgün yanaşma hər məktəbə ayrıca baxmaq, rəqəmlə yanaşı insan faktorunu da nəzərə almaqdır. Bir məktəbin saxlanılmasının və ya bağlanmasının ölçüsü təkcə şagird sayı yox, həmin məktəbin uşaqlar üçün yaratdığı təhsil imkanları və ərazi üçün daşıdığı sosial əhəmiyyət olmalıdır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin