AB-də tüstü aromatizatorlarına qadağa: Azərbaycanda da tətbiq oluna bilərmi? - QİDA EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Avropa Birliyində qida məhsullarına tüstü dadı və ətri verilməsi ilə bağlı qaydalar sərtləşdirilib. AB Komissiyasının qərarına əsasən, təhlükəsizlik qiymətləndirmələrindən sonra bir sıra tüstü aromatizatorlarının ("smoke flavourings") icazəsi yenilənməyib. Bu məhsulların qida sənayesində istifadəsi üçün müəyyən edilən keçid müddəti bir sıra qida kateqoriyaları üzrə 1 iyul 2026-cı ildə başa çatıb. Ət, pendir və bəzi balıq məhsulları üçün isə daha uzun - 2029-cu ilədək keçid müddəti nəzərdə tutulub.

Bu qərar Azərbaycanda da sual yaradır: AB-də tətbiq olunan bu məhdudiyyətlər ölkəmizdə də gündəmə gətirilə bilərmi və yerli qida istehsalında tüstü aromatizatorlarından istifadə hansı səviyyədədir? Eyni zamanda, belə maddələrin insan sağlamlığı baxımından riskləri və Azərbaycanda onların təhlükəsizliyinə nəzarətin necə həyata keçirildiyi məsələsi də aktuallaşır.
Mövzu ilə bağlı "JAFAROV" kanalının rəhbəri, qida eksperti Elşən Cəfərov BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, duman aromatizatorları ilə bağlı narahatlıq: Avropa İttifaqında 8 məhsulun icazəsi yenilənmədi

Mən qida məhsulları üzrə bloqer və araşdırma aparan kontent müəllifi kimi hesab edirəm ki, Azərbaycanda da bu məsələyə diqqət yetirilməlidir.

Avropa İttifaqında 2024/2067 saylı Komissiya İcra Reqlamenti ilə SF-001, SF-002, SF-003, SF-004, SF-005, SF-006, SF-008 və SF-009 daxil olmaqla səkkiz ilkin duman aromatizatorunun əvvəlki icazəsi yenilənməyib. Bu qərar Avropa Qida Təhlükəsizliyi Təşkilatının (EFSA) təhlükəsizlik qiymətləndirmələrindən sonra qəbul edilib.

EFSA 2023-cü ildə bu səkkiz duman aromatizatorunu qiymətləndirərkən mövcud elmi məlumatlara əsasən heç biri üzrə genotoksikliklə bağlı narahatlığı istisna edə bilməyib. Genotoksiklik hüceyrələrin genetik materialına, yəni DNT-yə zərər vurma potensialı ilə bağlı təhlükədir.

Bəzi komponentlərlə bağlı isə daha konkret narahatlıqlar mövcuddur. Məsələn, EFSA-nın məlumatlarında bəzi tüstü aromatizatorlarının tərkibində genotoksik potensiala malik komponentlərin olduğu qeyd edilir.

Bu səbəbdən mən hesab edirəm ki, məsələ yalnız Avropa İttifaqı ilə məhdudlaşmamalıdır.

Azərbaycanda da kolbasa, sosiska, hisə verilmiş ət məhsulları, balıq və digər qida məhsullarında istifadə olunan duman aromatizatorlarının hansı maddələrdən ibarət olduğu və onların insan sağlamlığı üçün uzunmüddətli risklərinin nə qədər olduğu araşdırılmalıdır.

Xüsusilə qeyd etmək istəyirəm ki, söhbət ənənəvi üsulla ətin və ya balığın tüstüdə çəkilməsinin qadağan edilməsindən getmir. Söhbət məhsula tüstü dadı və qoxusu vermək üçün əlavə edilən "smoke flavouring" - duman aromatizatorlarından gedir. EFSA bu maddələrin ət, balıq və pendir kimi məhsullarda istifadə oluna bildiyini bildirir.

Mənim fikrimcə, Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi və digər aidiyyəti qurumlar bu məsələyə ayrıca diqqət yetirməli, Azərbaycan bazarında satılan məhsullarda istifadə olunan duman aromatizatorlarının tərkibini və təhlükəsizliyini araşdırmalıdır.

Əgər Avropa İttifaqı elmi qiymətləndirmədən sonra müəyyən duman aromatizatorlarının icazəsini yeniləməyibsə, Azərbaycanda da istehlakçıların sağlamlığının qorunması baxımından eyni maddələrin istifadəsinə yenidən elmi və toksikoloji qiymət verilməsini məqsədəuyğun hesab edirəm.

Mən xüsusilə xərçəng və digər xroniki xəstəliklərlə bağlı məsələni də araşdırmağın vacib olduğunu düşünürəm. Lakin burada elmi baxımdan düzgün yanaşma konkret məhsul və konkret maddə üzrə riskin ayrıca qiymətləndirilməsidir. Hazırkı EFSA məlumatları bütün duman aromatizatorlarının və ya bütün bu maddələri ehtiva edən qidaların birbaşa xərçəng yaratdığını sübut etmir; əsas narahatlıqlardan biri genotoksiklik potensialıdır.

Mənim təklifim sadədir: Azərbaycanda da bu maddələr üzrə müstəqil elmi-toksikoloji araşdırma aparılsın və istehlakçıların sağlamlığı baxımından zəruri hesab edilərsə, onların istifadəsinə məhdudiyyət və ya qadağa tətbiq edilsin.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin