Təhsilin Rəqəmsal Transformasiyası: Robotlar və Süni İntellekt - İnkişaf, yoxsa İnsan Faktorunun İtirilməsi?

"Müasir dövrdə texnoloji inqilab təhsilin fundamental prinsiplərinə də ciddi təsir göstərir. Özəl məktəblərdə robotların müəllim funksiyasını yerinə yetirməsi və dərslərin süni intellekt vasitəsilə fərdiləşdirilməsi artıq uzaq gələcəyin fantastik ssenarisi deyil. Bu istiqamətdə atılan addımlar təhsilin mahiyyəti, sosial ədalət və insan psixologiyası ilə bağlı ciddi suallar doğurur".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında Kibertəhlükəsizlik və Süni İntellekt üzrə ekspert Fərid Musayev bildirib.

O, qeyd edib ki, texnologiyanın təhsildə tətbiqinin əsas üstünlüklərindən biri fərdiləşdirilmiş öyrənmə imkanlarının genişlənməsidir. Ənənəvi sinif sistemində müəllim eyni proqram çərçivəsində çoxsaylı şagirdə eyni anda yanaşmalı olur. Süni intellekt isə hər bir şagirdin öyrənmə sürətini, maraq dairəsini və zəif tərəflərini analiz edərək onun üçün fərdi öyrənmə marşrutu formalaşdıra bilər. Bu, şagirdin potensialının daha dolğun üzə çıxarılması baxımından mühüm imkan yaradır. Robotlar isə yorulmadan və yüksək dəqiqliklə riyaziyyat, proqramlaşdırma kimi texniki fənlərin tədrisində effektiv vasitəyə çevrilə bilər:

"Lakin məsələyə tənqidi yanaşdıqda insan faktorunun və emosional zəkanın əhəmiyyəti ortaya çıxır. Təhsil yalnız məlumat ötürülməsi deyil, həm də şəxsiyyətin formalaşması prosesidir. Müəllim şagird üçün yalnız bilik mənbəyi deyil, həm də nümunə, mentor və motivasiya mənbəyidir. İnsan müəllim şagirdin davranışından onun həvəsizliyini, narahatlığını və ya emosional vəziyyətini hiss edə, ona uyğun münasibət göstərə bilər. Süni intellekt və robotların bu sahədə insanı tam şəkildə əvəz etməsi isə mümkün görünmür.

Digər mühüm məsələ təhsildə sosial bərabərlikdir. Robot və süni intellekt əsaslı təhsil texnologiyalarının ilk növbədə özəl və yüksək maliyyə imkanlarına malik məktəblərdə geniş tətbiq olunması təhsildə texnoloji imkanlar baxımından yeni fərqlər yarada bilər. Əgər yüksək texnologiyalı təhsil yalnız maddi imkanları geniş ailələrin uşaqları üçün əlçatan olarsa, cəmiyyətdə rəqəmsal uçurum daha da dərinləşə bilər. Bir tərəfdə müasir texnologiyaların imkanlarından maksimum yararlanan, digər tərəfdə isə ənənəvi təhsil üsulları ilə kifayətlənən şagirdlər arasında fərq yarana bilər.

Digər tərəfdən, süni intellektin təhsildə həddindən artıq istifadəsi məntiqi və yaradıcı düşüncə ilə bağlı yeni suallar doğurur. Süni intellekt mövcud məlumatlar və öyrədilmiş modellər əsasında cavablar formalaşdırır. Təhsil tamamilə bu sistemlərdən asılı vəziyyətə düşərsə, şagirdlərin hazır cavabları tapmağa daha çox, düzgün suallar verməyə və müstəqil düşünməyə isə daha az meyillənməsi riski yarana bilər. Halbuki yaradıcılıq bəzən mövcud qaydaların sərhədlərindən kənara çıxmaq, fərqli düşünmək və yeni suallar ortaya qoymaqla formalaşır.

Bütün bunlar əsas sualı ortaya çıxarır: gələcəyin təhsilində süni intellekt və robotlar müəllimi əvəz etməlidir, yoxsa ona kömək etməlidir?

Əslində, texnologiyanın təhsilə inteqrasiyası qarşısı alınmaz prosesdir. Lakin əsas məqsəd müəllimi prosesdən kənarlaşdırmaq deyil, onun imkanlarını genişləndirmək olmalıdır. Süni intellekt texniki və metodoloji dəqiqlik, fərdiləşdirilmiş öyrənmə və məlumatların təhlili üçün istifadə edilə bilər. İnsan müəllim isə mentorluq, etik dəyərlərin formalaşdırılması, yaradıcılığın inkişafı və emosional dəstək kimi insana xas sahələrə fokuslanmalıdır.

Təhsilin gələcəyi texnologiya ilə insan arasında seçim etməkdən deyil, bu iki amili düzgün balansda birləşdirməkdən keçir. Çünki təhsilin əsas məqsədi sadəcə çox məlumat bilən fərd yetişdirmək deyil, düşünən, hiss edən, yaradan və cəmiyyətə fayda verən insan formalaşdırmaqdır".

Telegramda izləyin