Benyamin Netanyahunun BMT-dəki çıxışı: Qüdsün siqnalları və beynəlxalq аrеnada obyektiv qavrayış qıtlığı

"İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasındakı çıxışı müasir beynəlxalq diplomatiyanın əsas problemini - Yaxın Şərqdəki real təhlükəsizlik vəziyyəti ilə bir sıra xarici dövlətlərin bu proseslərə səthi yanaşması arasında dərinləşən fərqi bir daha üzə çıxardı". Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında bağlı beynəlxalq ekspert, Azərbaycan Jewish Media-nın İsraildəki Büro rəhbəri İqor Roytapel bildirib.
Onun sözlərinə görə, İsrail liderinin nitqindən əvvəl zalı tərk edən bir sıra diplomatik nümayəndə heyətlərinin davranışı böhranın köklü səbəblərinə varmaq istəməməyin bariz göstəricisinə çevrildi: "BMT-nin bəzi nümayəndələrinin bu cür nümayişkaranə addımları hər hansı qlobal konsensusun formalaşmasından daha çox, İsrailin fəaliyyət göstərməyə məcbur olduğu kontekstin strateji baxımdan dərk edilməməsindən xəbər verir.

Çıxışın əsas aspektləri və dərin mənaları

Tarixi dönüş və qüvvələr nisbəti: Netanyahu xüsusilə vurğuladı ki, yəhudi xalqı artıq müdafiəsiz deyil. Onun öz güclü dövləti, müdafiə potensialı və Yaxın Şərqdə strateji üstünlüyü var. İsrailin son əməliyyat addımları bu reallığı bütün dünyaya əyani şəkildə nümayiş etdirdi.

Faciələrin təkrarlanmasının yolverilməzliyi: Baş nazir ayrıca qeyd etdi ki, İsrail 2023-cü il oktyabrın 7-də baş verən hadisələrin bir daha təkrarlanmasına heç vaxt icazə verməyəcək. Dövlət öz vətəndaşlarını və milli ərazisini qorumaq üçün bütün zəruri vasitələrə malikdir.

Potensial təcavüzkarlara birbaşa xəbərdarlıq: İsrail lideri nitqində ölkəyə hücum etmək və ya hər hansı zərər vurmaq niyyətində olan hər kesə aydın mesaj ünvanladı. İsrailə qarşı təcavüz cəhdləri sərt cavabla qarşılaşacaq, hücum edən tərəf üçün nəticələr isə son dərəcə ağır olacaq.

İrandakı rejimin süqutu proqnozu: Netanyahu İrandakı mövcud rejimin qaçılmaz olaraq və kifayət qədər tezliklə süqut edəcəyi barədə rezonans doğuran bəyanat verdi. O, dinləyiciləri bu sözləri yadda saxlamağa çağıraraq, İrandakı tarixi dəyişikliklərin qaçılmazlığını vurğuladı.

"Starlink" texnologiyası ilə jest: BMT kürsüsündən "Starlink" peyk rabitəsi cihazını nümayiş etdirən İsrail Baş naziri İran hakimiyyətinin öz vətəndaşlarını azad informasiya çıxışından necə məhrum etməyə çalışdığına diqqət çəkdi. Netanyahu İran nümayəndə heyətinə bu cihazı təqdim etməyi ironiya ilə təklif etdi ki, onlar müasir texnologiyalar vasitəsilə dünya ilə azad ünsiyyət qura və öz fikirlərini ifadə edə bilsinlər.

Suverenliyin müdafiəsi və regional təhdidlə mübarizə: Qüdsün hərbi əməliyyatları Tehran tərəfindən idarə olunan radikal qruplaşmaların şaxələnmiş şəbəkəsini zərərsizləşdirməyə yönəlib ki, bu da şəxsi sərhədlərin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün məcburi və məntiqi addımdır.

Qərəzli mövqeyə reaksiya: Netanyahu diqqətini yalnız İsrailin cavab tədbirlərinin tənqidinə yönəldərək, terror strukturlarının əməllərinə göz yummağa üstünlük verən ölkələrin mövqeyinə sərt qiymət verdi. Qüdsdə bu cür mövqe ikili standartların təzahürü və mövcud reallığın təhrif edilməsi kimi qiymətləndirilir.
BMT-yə üzv bəzi ölkələr tərəfindən anlaşılmazlığın səbəbi nədir?

Netanyahunun çıxışı ətrafındakı situasiya göstərdi ki, beynəlxalq birliyin bir hissəsi Yaxın Şərqdəki hadisələri köhnəlmiş siyasi stereotiplər prizmasından qiymətləndirməkdə davam edir. Bəzi diplomatik təsisatlar eyni vaxtda bir neçə cəbhədə hibrid təcavüzlə üzləşən suveren dövlətin bazis təhlükəsizlik ehtiyaclarına qarşı korluq nümayiş etdirirlər.
Bu anlaşılmazlıq bir neçə amil hesabına formalaşır:

Xarici təcavüz amilinin nəzərə alınmaması: Çox vaxt beynəlxalq müşahidəçilər İsrailin terror üsulları ilə fəaliyyət göstərən qeyri-dövlət silahlı birləşmələrinə qarşı mübarizə apardığı faktını arxa plana keçirirlər.

Daxili siyasi gündəliyin təzyiqi: Bir sıra ölkələrin İsraili boykot etmək və ya tənqid etmək qərarları çox vaxt faktların təhlilindən değil, daxili seçici auditoriyasına xoş gəlmək və ya beynəlxalq ареnada konyuktur maraqlara xidmət etmək cəhdlərindən qaynaqlanır.

Proseslərin Cənubi Qafqaz və Azərbaycan üçün əhəmiyyəti

Beynəlxalq prosesləri ənənəvi olaraq praqmatizm və beynəlxalq hüquqa hörmət prizmasından qiymətləndirən Azərbaycan auditoriyası üçün bu kontekst xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Birincisi, Azərbaycan ölkənin suverenliyi və təhlükəsizliyinin təmin edilməsindən söhbət gedərkən beynəlxalq təsisatların və ayrı-ayrı diplomatik missiyaların necə tez-tez seçicilik və anlaşılmazlıq nümayiş etdirdiyini şəxsi təcrübəsindən yaxşı bilir. Bu baxımdan İsrailin xarici təzyiqlərə baxmayaraq öz milli maraqlarını müdafiə etmək və xalqını qorumaq üçün güc nümayiş etdirmək mövqeyi maksimum dərəcədə anlaşılandır.

İkincisi, Yaxın Şərqdə sabitliyi pozan qüvvələrin cilovlanması, informasiya açıqlığı və təcavüzkarlara qarşı güc nümayişi Cənubi Qafqazın təhlükəsizliyinə birbaşa təsir göstərir. Radikal şəbəkələrin zəiflədilməsi və İran vektorunun transformasiyası Xəzər-Qafqaz regionu da daxil olmaqla, bütün qonşu zonalar üçün riskləri azaldır.

Azərbaycan balanslaşdırılmış və müstəqil xarici siyasət xəttinə sadiq qalmaqda davam edir. İsrail ilə strateji və qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlığı qoruyub saxlayan Bakı, eyni zamanda emosional siyasi demarşlara deyil, soyuqqanlı hesabla söykənərək Yaxın Şərqdə dinc və dayanıqlı həll yollarının tərəfdarı kimi çıxış edir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin