Pezeşkian ABŞ-a getdi: Tramp ilə görüş olacaq? - GƏRGİNLİK FONUNDA SƏFƏR

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ-a səfər edib. İran lideri Nyu-Yorkda keçirilən BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasında iştirak edib və qurumun tribunasından ölkəsinin ABŞ və İsraillə münaqişəsi, bölgədəki vəziyyət və mümkün diplomatik danışıqlarla bağlı mövqeyini açıqlayıb. Pezeşkianın səfəri ABŞ-İran münasibətlərində gərginliyin davam etdiyi bir vaxta təsadüf edir. Pezeşkianın Nyu-York səfəri çərçivəsində ABŞ Prezidenti Donald Trampla görüşünün mümkün olub-olmayacağı da diqqət mərkəzindədir.

ABŞ tərəfi belə görüşə açıq olduğunu bildirsə də, İran rəsmiləri Pezeşkianın Trampla birbaşa görüşəcəyini təsdiqləməyib. Bəs Pezeşkianın ABŞ səfəri və BMT-dəki çıxışı Tehran-Vaşinqton münasibətlərində yeni diplomatik mərhələnin başlanmasına səbəb ola bilərmi?
Mövzu ilə bağlı siyasi şərhçi Əli Zülfüqaroğlu BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, BMT Baş Assambleyasının sessiyaları dövlətlərin öz həqiqətlərini dünyaya çatdırmaq üçün fürsətdir. Ona görə də İran bu platformadan istifadə etməyə çalışır.

Onun sözlərinə görə, Birləşmiş Ştatlar isə İranla diplomatik kanalları açıq tutmağa görə İran prezidentinin Birləşmiş Ştatlara səfərinə problem yaratmadı: "Digər tərəfdən hazırda dünyada geosiyasi böhran beynəlxalq təşkilatların funksionallığının itirilməsinə səbəb olub. Beynəlxalq təşkilatların təsir mexanizmlərinin formalaşmasında zəmanət rolunu oynay dövlətlərin özü beynəlxalq hüququn iflasına səbəb olan addımlar atdı və nəticədə dünya nizamında əvvəlki sistem çöküş prosesinə qədəm qoydu. Ona görə də bir sıra beynəlxalq təşkilatlar kimi BMT də funksionallığını demək olar ki itirib və buna görə də BMT-nin növbəti sessiyasının da hər hansı ciddi nəticələrə səbəb olacağı, hazırda dünyada davam edən qarşıdurmaların qarşısının alınmasına və dünya nizamının formalaşmasına təsir edəcəyi inandırıcı deyil.

Digər tərəfdən, İranla Birləşmiş Ştatlar arasında olan qarşıdurma artıq çoxtərəfli xarakter alıb. İsrailin təhriki ilə İranla müharibəyə girən Birləşmiş Ştatlar çox ciddi problemlərlə üzləşib. Hörmüz, eyni zamanda Bab əl-Məndəb boğazının İranın nəzarətinə keçməsi Birləşmiş Ştatlar üçün qeyri-adekvat bir vəziyyət yaratdı. Seçkiöncəsi demokratlar bundan istifadə etməyə və konqresə seçkilərdə qələbə çalmağa çalışırlar. Hazırda demokratların mövqeyi bu faktorlar səbəbindən çox güclüdür. İran da məhz bunu hesablayaraq Birləşmiş Ştatlara qarşı təzyiqlərini artırır. Eyni zamanda Səudiyyə Ərəbistanı ilə husilər arasında yaranan problem dünyada yanacağın qiymətinin daha da artmasına səbəb olur. Təbii ki, bu da Birləşmiş Ştatlarda seçkiyə ciddi şəkildə təsir edir. Ona görə də düşünürəm ki, bu faktorlar İrana Birləşmiş Ştatlara qarşı ən azı seçkiyə qədər təzyiqlərinin artırılmasına və Trampın mövqelərinin zəiflədilməsinə xidmət edən əlavə təzyiq imkanları verdiyinə gör, İran maksimum bundan yararlanmaq niyyətindədir. Bu baxımdan BMT Baş Assambleyasının növbəti sessiyasının İranla Birləşmiş Ştatlar arasında münasibətlərə, ümumiyyətlə Yaxın Şərqdə proseslərə təsir edəcəyini söyləmək doğru olmaz.

Digər tərəfdən Pezeşkian bilirsiniz ki, Azərbaycan və region dövlətləri ilə münasibətləri normallaşdırmaq niyyətindədir və bu istiqamətdə Pezeşkianın açıq çağırışları ilə yanaşı, eyni zamanda konkret diplomatik fəaliyyətləri də var. Amma fevralda başlayan İran müharibəsi ilə islahatçıların mövqeləri zəiflədi, yəni İrana hücum SEPAH-ın daha güclü mövqeyə sahib olmasına gətirib çıxardı. Beləliklə də artıq İran Sepahın nəzarətindədir və islahatçıların mövqeyi əvvəlki, yəni müharibəyə qədər olan dönəmlə müqayisədə xeyli zəifləyib. Bu baxımdan Pezeşkianın İranın Qərb və regional siyasətində yaxın perspektivdə hər hansı radikal dəyişikliyə nail olacağını gözləmək doğru deyil.

Amma əlbəttə, istər İranın iqtisadi imkanlarının zəiflədilməsi, istərsə də daxildə sosial, eyni zamanda iqtisadi və milliietnik zəmində problemlərin olması İranın islahatlara getməsini qaçılmaz edir. Bu baxımdan Pezeşkianın da islahatların vacibliyi ilə bağlı dəfələrlə səsləndirdiyi fikir məhz buna əsaslanırdı. Pezeşkian bildirirdi ki, İran mütləq şəkildə islahatlara getməli, istər beynəlxalq, istərsə də regional siyasətində ciddi korrektələr etməlidir. Bu baxımdan hesab edirəm ki, İranın xarici siyasətinə yenidən baxması vacibdir".

Lalə Məmmədova

Telegramda izləyin