"Ermənistan uzun illər regional kommunikasiyaların məhdudluğundan əziyyət çəkib" - BƏHRUZ QULİYEV

"Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın Bişkekdə keçirilən son görüşü göstərdi ki, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində proses artıq yalnız klassik sülh müqaviləsi çərçivəsində müzakirə olunmur. Söhbət getdikcə daha çox sülhün iqtisadi və nəqliyyat infrastrukturu ilə möhkəmləndirilməsindən gedir. Liderlər TRIPP marşrutu, sərhədlərin delimitasiyası və sülh gündəliyinin növbəti mərhələlərini müzakirə ediblər.

Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, sülh yalnız sənəd deyil, həm də işləyən mexanizmdir. Əgər iki ölkə arasında dəmir yolu, avtomobil yolu, enerji və kommunikasiya xətləri fəaliyyət göstərirsə, bu, siyasi razılaşmanı real iqtisadi maraqlarla bağlayır." Bu fikirləri Səs qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev BiG.AZ-a açıqlamasında deyib.
Ekspert qeyd edib ki, TRIPP layihəsinin məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyəti var. 2025-ci ilin Vaşinqton razılaşmalarında Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında Ermənistan ərazisindən keçən bağlantının və Ermənistan üçün qarşılıqlı faydalı kommunikasiyaların inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulub.

"Hesab edirəm ki, nəqliyyat bağlantısının sülh müqaviləsindən əvvəl müəyyən mərhələdə işə düşməsi nəzəri baxımdan tam mümkündür. Hətta bu, sülh prosesini sürətləndirən amillərdən birinə çevrilə bilər. Çünki diplomatik sənədin imzalanmasını gözləyərək bütün regional layihələri dondurmaq əvəzinə, tərəflər əvvəlcə etimad yaradan praktiki addımlar ata bilərlər.

Məsələn, əvvəlcə yük daşımalarının, daha sonra dəmir yolu və digər kommunikasiya xətlərinin mərhələli şəkildə açılması mümkündür. Bunun üçün əsas məsələ sərhəd, gömrük, təhlükəsizlik, suverenlik və nəzarət mexanizmlərinin əvvəlcədən dəqiq müəyyənləşdirilməsidir.

Bu marşrutun əhəmiyyəti yalnız Azərbaycan və Ermənistanla məhdudlaşmır. TRIPP Cənubi Qafqazı Türkiyə, Azərbaycan, Naxçıvan, Mərkəzi Asiya və daha geniş Avrasiya ticarət şəbəkəsinə bağlayan yeni xəttə çevriləcək. Beynəlxalq sülh
burada Ermənistan üçün də ciddi iqtisadi imkanlar yaradacaq. Ermənistan uzun illər regional kommunikasiyaların məhdudluğundan əziyyət çəkib. İndi isə Azərbaycanla əlaqələrin açılması, Türkiyə və digər istiqamətlərə çıxışların genişlənməsi ölkəni regional nəqliyyat sisteminin kənarında deyil, mərkəzində yerləşdirə bilər.

Azərbaycan üçün isə əsas məsələ Naxçıvanla maneəsiz bağlantının təmin olunmasıdır. Bu, Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat xəritəsində mövqeyini daha da gücləndirə bilər.

Ona görə də mən hesab edirəm ki, "əvvəl sülh müqaviləsi, sonra kommunikasiya" prinsipi yeganə mümkün model deyil. Əksinə, müəyyən kommunikasiya layihələrinin əvvəlcədən işə salınması sülh müqaviləsinin imzalanmasına siyasi və iqtisadi zəmin yarada bilər.

Əgər insanlar sərhəddə yalnız hərbçiləri deyil, yük maşınlarını, qatarları, sahibkarları və ticarət əlaqələrini görməyə başlasalar, iki ölkə arasında münasibətlərin mahiyyəti də dəyişəcək.

Bu gün Cənubi Qafqaz üçün əsas məsələ kimin hansı siyasi təsir zonasına daxil olması deyil, regionun qapalı coğrafiyadan açıq nəqliyyat və iqtisadi məkana çevrilməsidir. Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmadan bir il sonra TRIPP-in reallaşdırılması istiqamətində hazırlıqların davam etməsi və ABŞ-ın layihənin yaxın gələcəkdə hərəkətə keçməsini istəməsi də göstərir ki, məsələ artıq sadəcə siyasi bəyanat səviyyəsində deyil.

Əgər Azərbaycan və Ermənistan bu imkandan düzgün istifadə etsələr, sülh müqaviləsi Cənubi Qafqazda yeni mərhələnin başlanğıcı yox, artıq başlamış yeni regional inteqrasiyanın hüquqi təsdiqi ola bilər. Məhz buna görə qarşıdakı dövrdə ən maraqlı sual "sülh müqaviləsi nə vaxt imzalanacaq?" yox, "sülhə aparan hansı real mexanizmlər müqavilədən əvvəl işə düşəcək?" sualı olacaq." - deyə, B.Quliyev əlavə edib.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin