İnsan kəllə sümüyünün forması sürətlə dəyişir
Köhnə ailə albomlarına baxarkən və ya tarix kitablarındakı qara-ağ portretləri incələyərkən keçmiş dövrlərdə insanların üz cizgilərində izahı çətin fərqlilik hiss olunur. Bu fərq adətən dövrün geyim tərzinə, foto texnikasına və ya ciddi ifadələrə bağlanır.
Qaynarinfo xəbər verir ki, Tokio Universiteti tərəfindən aparılan yeni araşdırma bu fərqin yalnız estetik deyil, birbaşa sümük quruluşu ilə əlaqəli olduğunu sübut edib.
Alimlər insan kəllə sümüyünün cəmi bir neçə nəsil ərzində sürətlə dəyişdiyini müəyyənləşdirib. Başqa sözlə, təkcə həyat tərzimiz deyil, başımızın fiziki forması da zamanla uyğunlaşaraq yenidən formalaşır.
Tədqiqatçılar bu dəyişimi araşdırmaq üçün 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərinə aid kəllə sümüklərini müasir dövr insanları ilə müqayisə ediblər. Ümumilikdə 56 tarixi nümunə 2020-ci illərdə vəfat etmiş insanların anatomik göstəriciləri ilə qarşılaşdırılıb. Kompüter tomoqrafiyası vasitəsilə 161 müxtəlif nöqtədən əldə edilən məlumatlar insan başının zaman içindəki dəyişimini aydın şəkildə ortaya qoyub.
Nəticələr keçmişdə daha oval və uzunsov olan kəllə formalarının müasir dövrdə daha geniş və yumru strukturlarla əvəz olunduğunu göstərir. Xüsusilə kişilərdə bu dəyişiklik daha qabarıq müşahidə edilir və qadınlarla kişilər arasındakı kəllə fərqlərinin tarixdə heç olmadığı qədər aydınlaşdığı bildirilir.
Ətraf mühit amillərinin təsiri
Bəs bu qədər qısa zamanda, təkamül üçün "göz qırpımı" sayılacaq müddətdə sümük quruluşu necə dəyişə bilər? Mütəxəssislərin fikrincə, bu proses genetik mutasiyadan çox qidalanma və sağlamlıq şəraitinin yaxşılaşması ilə bağlıdır. Müasir qidalanmada yumşaq ərzaqların artması çənə əzələlərinə düşən yükü azaldıb. Bu isə üz skeletinin inkişafına birbaşa təsir göstərib. Eyni zamanda boy artımına təsir edən ətraf mühit faktorları kəllənin yuxarı hissəsinin də genişlənməsinə səbəb olub. Orta əsrlərə aid "Qara ölüm" dövründən qalan skeletlər üzərində aparılan oxşar tədqiqatlar da beyin boşluğunun zamanla təxminən 10 millimetr genişləndiyini təsdiqləyir.
İnsan skeletinin bu qədər çevik və xarici təsirlərə açıq olması məhkəmə tibbindən arxeologiyaya qədər bir çox sahə üçün mühüm nəticələr doğurur. Əgər insan skeleti düşündüyümüzdən daha sürətlə dəyişirsə, keçmişi analiz etmək üçün istifadə olunan metodların da yenilənməsi zərurət yarana bilər.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər Baxılıb: 725 Tarix: 05 may 2026
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşPensiyalarda ikinci artımı bu şəxslər alacaqlar
"Pensiyalarda 2026-cı ildə nəzərdə tutulan ikinci artım pensiya yaşına çatdıqdan sonra əmək fəaliyyətini davam etdirən və bu il əlavə altı illik iş stajını tamamlayan vətəndaşlara şamil olunacaq". Bunu Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vüqar Bayramov bildirib
00:25 431 Bəzi Aİ ölkələri Ukrayna, Rusiya və ABŞ ilə danışıqlarda iştirak edə biləcək
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski bildirib ki, bütün Avropa İttifaqı (Aİ) ölkələri Ukrayna, Rusiya və ABŞ arasındakı danışıqların hazırlanmasında iştirak edə biləcək, bununla belə, orada bilavasitə səkkiz nümayəndə iştirak edəcək. "Report"un Şərqi Avropa bürosunun məlumatına görə, bu barəd
14:10 136 Qazaxıstanda "əldən salan virus" yayılır: Minlərlə insan tibbi yardım üçün müraciət etdi
Qazaxıstanda virus yayılması səbəbindən Almatı şəhərinin 14 00-dən çox sakini tibbi yardım üçün müraciət edib. SHOT "Telegram" kanalına istinadən xəbər verir ki, təxminən 3 00 uşaq xəstəxanaya yerləşdirilib. Yoluxanlar bir neçə gün ərzində yüksək hərarətdən əziyyət çəkirlər. Bəzi hallarda temperatu
14:40 125 Kartdan-karta köçürmələrə daha sərt məhdudiyyətlər gəlir? - Yeni təklif
Bir müddət öncə tətbiq edilən məhdudiyyətlər kartdan-karta köçürmələrin həcmində ciddi azalmalara səbəb olmur. Ekspertlər daha ciddi tədbirlərin tətbiqini təklif edirlər. Bəs kartdan-karta köçürmələrin bu qədər böyük həcmdə olması maliyyə sistemi üçün hansı riskləri yaradır?. mövzu ilə bağlı "Kaspi"
14:50 136 Azərbaycanda əhaliyə göstərilən ödənişli xidmətlərin ümumi dəyəri 8 %-ə yaxın artıb
Bu ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycanda əhaliyə göstərilən ödənişli xidmətlərin dəyəri 13 milyard 487,2 milyon manat olub. "Report" Dövlət Statistika Komitəsinə istinadən xəbər verir ki, bu, 2025-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə real ifadədə 7,8 % çoxdur. Bildirilib ki, hüquqi şəxslə
14:00 138 Merts: Qətər Almaniyaya əlavə 15 milyard avro investisiya yönəldəcək
Qətər müdafiə və texnologiya sahələrində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi çərçivəsində Almaniyaya əlavə olaraq 15 milyard avro investisiya yatıracağına söz verib. "Report" Almaniya mediasına istinadən xəbər verir ki, bu barədə Almaniya kansleri Fridrix Merts Berlində Qətər əmiri şeyx Təmim bi
17:10 0 Əraqçi: İran zənginləşdirilmiş uranı ölkədən çıxarmaq niyyətində deyil
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Tehranın 60 faizədək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları ilə bağlı danışıqlara hazır olduğunu, lakin bu materialın ölkə ərazisindən çıxarılmasına razılaşmayacağını bildirib. "Report" xəbər verir ki, Əraqçi bu barədə "Iran" qəzetinə müsahibəsind
10:30 200 Bu şəxslərin həyat yoldaşlarına 400 manat veriləcək
Hərbçilərin yeni xidmət yerinə köçən həyat yoldaşlarına minimum əməkhaqqı məbləğində müavinət ödənilməsi təklif olunur. -un məlumatına görə, bunu jurnalistlərə açıqlaması zamanı Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin sədri Arzu Nağıyev deyib. Komitə sədri bildiri
00:19 404 500 manat qazananın 300 manatı vergiyə gedəcək - Bu şəxslər üçün ŞOK QƏRAR
Gələn ildən banklarda milli valyutada yerləşdirilən əmanətlər üzrə faiz gəlirlərinə tətbiq olunan vergi güzəştinin müddəti başa çatır və onun daha 3 il uzadılması təklif olunur. Deputat Vüqar Bayramov Vergi Məcəlləsində nəzərdə tutulan dəyişikliklərlə bağlı bu təkliflə çıxış edib. Deputat bildirib ki
00:21 389