Orqan nəqlindən sonra xarakter dəyişikliyi: Elm bu qəribə dönüşü necə izah edir?
Orqan nəqli texnologiyası 1967-ci ildə ilk ürək nəqlinin həyata keçirilməsindən bəri inanılmaz dərəcədə inkişaf edib. Hətta ABŞ-da 2024-cü ildə 48 mindən çox orqan nəqli aparılaraq bu sahədə tarixi rekord qeydə alınıb. Tibb dünyası cərrahi texnikalarda təkmilləşdikcə, medalın digər üzündəki daha sirli bir fenomen də həkimlərin diqqətini getdikcə daha çox cəlb etməyə başlayıb: nəql əməliyyatlarından sonra müşahidə olunan şəxsiyyət və vərdiş dəyişiklikləri.
Qaynarinfo-nun məlumatına görə, qeydə alınan bəzi hallar demək olar ki, film ssenarisini xatırladır. Məsələn, ömrü boyu vegetarian qidalanan bir qadının orqan nəqlindən sonra qəfil şəkildə toyuq məhsullarına qarşı güclü istək hiss etməsi və sonradan məlum olması ki, orqan bağışçısı bu yeməkləri çox sevirmiş.
Oxşar hallar sümük iliyi nəqlindən sonra da müşahidə olunur: turşunu sevməyən bir şəxsin nəqldən sonra turşu həvəskarına çevrilməsi və ya şərab zövqünün tamamilə dəyişməsi artıq tibbi ədəbiyyatda təəccüb doğuran nadir qeydlər sayılmır. Dəyişikliklər təkcə dad duyğusu ilə məhdudlaşmır; musiqi zövqündən cinsi yönümə, incəsənətə maraqdan ümumi xarakter xüsusiyyətlərinə qədər bir çox sahədə fərqliliklər qeydə alınır.
Bioloji dəyişiklik, yoxsa psixoloji əks-səda?
Lançaster Universitetinin professoru Adam Teylor bu sualı araşdıran alimlərin ön sıralarındadır. Onun sözlərinə görə, ölüm təhlükəsi ilə üz-üzə qaldıqdan sonra ikinci həyat şansı qazanmaq insanlarda təbii olaraq yeni baxış bucağı və plasebo effekti yarada bilər. Lakin məsələ bununla bitmir. Teylor vurğulayır ki, orqanlar bədənin qalan hissəsi ilə daimi əlaqə saxlayır və yeni bir orqanın bədənə daxil olması insanın fiziologiyasını köklü şəkildə dəyişə bilər. Xüsusilə ürək təkcə qan pompalayan mexaniki bir orqan deyil; böyrəklərlə birlikdə maye balansını tənzimləyən, eyni zamanda beyində "mübarizə və ya qaç" reaksiyasını və əhval-ruhiyyəni idarə edən hormonlar ifraz edən mürəkkəb bir sistemdir.
Məsələn, bağışlanan yeni ürək əvvəlkindən təxminən 20 faiz daha çox hormon ifraz edirsə və ya bədəndəki mövcud siqnallara fərqli reaksiya verirsə, insanın istirahət zamanı ürək döyüntüsü və ümumi enerji səviyyəsi dəyişir. Bu fiziki uyğunlaşma prosesi birbaşa beynə ötürülən siqnallara təsir göstərərək əhvalda dəyişikliklərə səbəb ola bilər.
Üstəlik, bu təsiri yaradan təkcə ürək deyil. "Xoşbəxtlik hormonu" kimi tanınan serotoninin böyük hissəsinin bağırsaqlarda istehsal olunması da orqanların bir-birindən asılı və sıx əlaqəli sistemlər olduğunu göstərir. Bu qədər bir-biri ilə bağlı bir mexanizmdə bir hissəni dəyişib heç nə dəyişməyəcəyini gözləmək əslində daha təəccüblü olardı.
İlkin tədqiqatlar göstərir ki, orqan nəqli keçirən şəxslərin təxminən 90 faizi şəxsiyyətində müəyyən fərqlilik hiss etdiyini bildirir. Hansı orqanın hansı dəyişikliklərə daha çox səbəb olduğu hələ tam dəqiqləşdirilməsə də, nəql əməliyyatlarının sayının artması alimlərin əlindəki məlumat bazasını sürətlə genişləndirir.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşToyuğu yumazdan əvvəl bu təhlükəni bilin!
Bir çox insan toyuq ətini bişirməzdən əvvəl kranın altında yumağa üstünlük verir. Lakin mütəxəssislər bu vərdişin sağlamlıq üçün təhlükə yarada biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Belə ki, çiy toyuğun yuyulması zamanı su sıçrantıları vasitəsilə bakteriyalar mətbəxin müxtəlif səthlərinə, qab-qacağa v
02.11.2026 1046 Gündə 4 qoz yemək orqanizmdə hansı dəyişikliklər yaradır?
Qoz faydalı yağlar, bitki mənşəli zülal, lif, vitamin və minerallarla zəngin çərəzlərdən biridir. Onun müntəzəm istehlakı ürək-damar sisteminin fəaliyyətini dəstəkləyə və gündəlik qidalanmanın keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər. Ölkə.az BB.LV saytına istinadən xəbər verir ki, gündə təxminən 4 bütöv qo
11.11.2026 654 Bir çox xəstəliyi müalicə edən MASAJ
Masaj xidməti bir çox xəstəlikləri sağaldır, masaj zamanı Təbii yağlardan istifadə olunur, sizin bədənizdə olan oynaq ağrıları, bel ağrıları, baş ağrılarını vaxtında götürür. Dünyada edilən masajların 90 %-i tibbi masajdır. Avropada və Şərqdə həkimlər masajı resept olaraq yazırlar. Masaj inteqtaiv bi
01.11.2026 1196 Günorta yuxusunun yaddaşa təsiri ilə bağlı maraqlı nəticə
Günorta saatlarında yatmağın yaddaşı gücləndirdiyi ilə bağlı geniş yayılmış fikirlər yeni elmi araşdırmada təsdiqini tapmayıb. Məlum olub ki, qısa müddətli yuxu yaddaşın möhkəmlənməsinə sakit istirahət və adi oyaqlıqdan daha çox kömək etmir. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu nəticəyə Cənubi Çin Pedaqoj
16.11.2026 371 Hansı yaşda ət yemək ömrü uzadır? - Elmi araşdırma
Çəki çatışmazlığı olan yaşlı insanlarda ət istehlakı 100 yaşa qədər yaşamaq ehtimalını artıra bilər. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, bu yaş dövründə ətdən imtina etmək, xüsusilə qadınlar arasında daha qısa ömür sürməklə əlaqəli ola bilər. xəbər verir ki, çinli mütəxəssislərin apardığı araşdırmanı
18.10.2026 1021 AVROPADA QIRMIZI HƏYƏCAN SİQNALI VERİLDİ
"Qısa müddətdə yoluxma halı 10 mini, ölüm sayı isə 5 mini keçib. Virusun təhlükəli olması və sürətlə yayılması səbəbindən Avropada qırmızı həyəcan siqnalı verilib". Bu haqda türk mediasına istinadən bildirib. Konqo Demokratik Respublikasında başlayan və tarixin ikinci ən böyük böhranına çevrilə
02.11.2026 895 Alimlər orqanizmin hansı yaşda gücünü itirməyə başladığını müəyyənləşdirdi
Yaşlanma insanın fiziki qabiliyyətlərinə çoxlarının gözlədiyindən daha erkən təsir göstərməyə başlaya bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, yaş artdıqca fiziki göstəricilərin azalması sürətlənir. Bununla belə, yetkin yaşda idmanla məşğul olmağa başlamaq da fiziki göstəriciləri yaxşılaşdıra bilər. Qaynarinf
19.10.2026 1178 Axşam yeməyindən sonra yemək yeyirsiniz? - Bu xəbəri mütləq oxuyun
Gec saatlarda yemək qaraciyər xəstəlikləri riskini 30 faizədək artıra bilər. xəbər verir ki, təxminən 200 min nəfərin məlumatlarının təhlil edildiyi araşdırma gec saatlarda qidalanmaqla qaraciyər yağlanması və sirroz arasında əlaqə olduğunu üzə çıxarıb. ABŞ-nin Oreqon Sağlamlıq və Elm Universitetini
25.10.2026 903 Həkimlər niyə çaya şəkər əlavə etməməyi məsləhət görürlər?
Çaya əlavə edilən şəkər gün ərzində qəbul etdiyimiz kalori miqdarını artırır. Xüsusilə bir neçə fincan şirin çay içənlər fərqinə varmadan xeyli şəkər qəbul edə bilərlər. xəbər verir ki, şəkərli içkilərin həddindən artıq istifadəsi artıq çəki və diş çürüməsi riskini artırır. Buna görə çayı şəkərsiz içmə
18.10.2026 956