Həkimlər həyəcan təbili çalır: Malyariyaya qarşı mübarizə dalana dirənib

Həkimlər həyəcan təbili çalır: Malyariyaya qarşı mübarizə dalana dirənibUzun illərin nailiyyətlərini məhv edə və səhiyyə sistemlərini həddindən artıq yükləyə biləcək genişmiqyaslı epidemiya təhlükəsi realdır.

Qaynarinfo-nun məlumatına görə, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) xəbərdarlıq edir ki, malyariyaya qarşı qlobal mübarizə iqlim dəyişikliyi, parazitlərin dərmanlara davamlılığı və maliyyələşmənin azalması səbəbindən sürətini itirib.

"The Telegraph" yazır ki, ÜST-ün cümə axşamı dərc olunan illik hesabatına əsasən, əsasən Afrikada uşaqları təsirləndirən malyariya 2024-cü ildə 610 min insanın həyatına son qoyub. 2023-cü ildə bu rəqəm 598 min idi. Ümumilikdə 282 milyon yoluxma qeydə alınıb — bu, 2000-ci ildən bəri ən yüksək göstəricidir.

Malyariyaya qarşı proqramları maliyyələşdirən Qlobal Fondun direktoru Piter Sands qeyd edib ki, illərdir durğunluq riski barədə xəbərdarlıqlar edilsə də, indi xəstəlik halları açıq şəkildə artır. Onun sözlərinə görə, genişmiqyaslı epidemiya real təhlükə olaraq qalır və bu, uzun illər ərzində əldə olunan nailiyyətləri məhv edə, səhiyyə sistemlərini isə iflasa sürükləyə bilər.

Qlobal ölüm hallarının XXI əsrin əvvəlindən bəri əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına baxmayaraq, son illərdə bu irəliləyiş dayanıb. Hazırda 47 ölkə malyariyadan azad hesab olunur, lakin Efiopiya, Madaqaskar, Əfqanıstan və Yəməndə yoluxma halları artır.

ÜST xəstəliyin yayılmasını iki mürəkkəb amillə izah edir: malyariya paraziti və onu yayan ağcaqanadlarla. İqlim dəyişikliyi komarlar üçün isti və rütubətli şərait yaradır, onların əvvəllər təsirlənməmiş bölgələrə yayılmasına səbəb olur və yeni ocaqlar formalaşdırır.

Sands bildirib ki, varlı ölkələrdə bir çoxları üçün malyariya uzaq risk kimi görünsə də, unutmamalıdır ki, 50 il əvvəl xəstəlik Cənubi Avropanı, 25 il əvvəl isə ABŞ-ı təhdid edirdi. İqlim dəyişikliyi, dərmanlara davamlılıq və yeni ağcaqanad növləri səbəbindən denqe, çikunqunya və malyariya kimi ağcaqanadların yaydığı xəstəliklər yeni ərazilərə doğru genişlənir.

Dərmanlara davamlılıq, o cümlədən xəstəliyə qarşı əsas vasitə olan artemizininə qarşı müqavimət, ən azı səkkiz ölkədə qeydə alınıb. Həmçinin son beş ildə 48 ölkədə evlərin və tor şəbəkələrinin emalı üçün istifadə olunan əsas insektisid sinfi olan piretroidlərə qarşı davamlılıq aşkarlanıb.

Bundan əlavə, münaqişələr və qeyri-sabitlik dərmanların və tor şəbəkələrinin çatdırılmasını çətinləşdirir, daxili məcburi köçkünləri isə komar sancmaları üçün yüksək riskli, zəif sanitariyaya malik ərazilərə aparır. Son bir ildə varlı ölkələrin maliyyə dəstəyi təxminən 21% azalıb, bu da Afrikanın həyati vacib malyariya ilə mübarizə vasitələrini təmin etməsini risk altına qoyur.

Mövqeləşmə pisləşsə də, tədqiqatçılar bildirir ki, yeni alətlər artıq minlərlə insanın həyatını xilas edib. Bunlara Afrikada 2024-cü ildə tətbiq edilən "R21" və "RTS,S" peyvəndləri daxildir. Pilot tədqiqatlara əsasən, bu peyvəndlər ölüm hallarını 13% azaldır. Həmçinin xlorfenapir ilə işlənmiş tor şəbəkələrinin geniş tətbiqi ən azı 13 milyon yoluxma hallarının qarşısını almağa imkan verib.

ÜST baş direktoru Tedros Adanom Qebreyesus bildirib ki, yeni vasitələr ümid versə də, ciddi çətinliklər qalmaqdadır. O, xəstəlik halları və ölümün artmasının, davamlılıq təhlükəsinin və maliyyələşmənin azalmasının son 20 ilin nailiyyətlərini geri apara biləcəyini vurğulayıb.


BiG.Az
Telegramda izləyin
Sağlamlıq   Baxılıb: 949   Tarix: 05 dekabr 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Toyuğu yumazdan əvvəl bu təhlükəni bilin!

Bir çox insan toyuq ətini bişirməzdən əvvəl kranın altında yumağa üstünlük verir. Lakin mütəxəssislər bu vərdişin sağlamlıq üçün təhlükə yarada biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Belə ki, çiy toyuğun yuyulması zamanı su sıçrantıları vasitəsilə bakteriyalar mətbəxin müxtəlif səthlərinə, qab-qacağa v

02.11.2026 1046
.

Gündə 4 qoz yemək orqanizmdə hansı dəyişikliklər yaradır?

Qoz faydalı yağlar, bitki mənşəli zülal, lif, vitamin və minerallarla zəngin çərəzlərdən biridir. Onun müntəzəm istehlakı ürək-damar sisteminin fəaliyyətini dəstəkləyə və gündəlik qidalanmanın keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər. Ölkə.az BB.LV saytına istinadən xəbər verir ki, gündə təxminən 4 bütöv qo

11.11.2026 654
.

Bir çox xəstəliyi müalicə edən MASAJ

Masaj xidməti bir çox xəstəlikləri sağaldır, masaj zamanı Təbii yağlardan istifadə olunur, sizin bədənizdə olan oynaq ağrıları, bel ağrıları, baş ağrılarını vaxtında götürür. Dünyada edilən masajların 90 %-i tibbi masajdır. Avropada və Şərqdə həkimlər masajı resept olaraq yazırlar. Masaj inteqtaiv bi

01.11.2026 1196
.

Günorta yuxusunun yaddaşa təsiri ilə bağlı maraqlı nəticə

Günorta saatlarında yatmağın yaddaşı gücləndirdiyi ilə bağlı geniş yayılmış fikirlər yeni elmi araşdırmada təsdiqini tapmayıb. Məlum olub ki, qısa müddətli yuxu yaddaşın möhkəmlənməsinə sakit istirahət və adi oyaqlıqdan daha çox kömək etmir. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu nəticəyə Cənubi Çin Pedaqoj

16.11.2026 371
.

Hansı yaşda ət yemək ömrü uzadır? - Elmi araşdırma

Çəki çatışmazlığı olan yaşlı insanlarda ət istehlakı 100 yaşa qədər yaşamaq ehtimalını artıra bilər. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, bu yaş dövründə ətdən imtina etmək, xüsusilə qadınlar arasında daha qısa ömür sürməklə əlaqəli ola bilər. xəbər verir ki, çinli mütəxəssislərin apardığı araşdırmanı

18.10.2026 1021
.

AVROPADA QIRMIZI HƏYƏCAN SİQNALI VERİLDİ

"Qısa müddətdə yoluxma halı 10 mini, ölüm sayı isə 5 mini keçib. Virusun təhlükəli olması və sürətlə yayılması səbəbindən Avropada qırmızı həyəcan siqnalı verilib". Bu haqda türk mediasına istinadən bildirib. Konqo Demokratik Respublikasında başlayan və tarixin ikinci ən böyük böhranına çevrilə

02.11.2026 895
.

Alimlər orqanizmin hansı yaşda gücünü itirməyə başladığını müəyyənləşdirdi

Yaşlanma insanın fiziki qabiliyyətlərinə çoxlarının gözlədiyindən daha erkən təsir göstərməyə başlaya bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, yaş artdıqca fiziki göstəricilərin azalması sürətlənir. Bununla belə, yetkin yaşda idmanla məşğul olmağa başlamaq da fiziki göstəriciləri yaxşılaşdıra bilər. Qaynarinf

19.10.2026 1178
.

Axşam yeməyindən sonra yemək yeyirsiniz? - Bu xəbəri mütləq oxuyun

Gec saatlarda yemək qaraciyər xəstəlikləri riskini 30 faizədək artıra bilər. xəbər verir ki, təxminən 200 min nəfərin məlumatlarının təhlil edildiyi araşdırma gec saatlarda qidalanmaqla qaraciyər yağlanması və sirroz arasında əlaqə olduğunu üzə çıxarıb. ABŞ-nin Oreqon Sağlamlıq və Elm Universitetini

25.10.2026 903
.

Həkimlər niyə çaya şəkər əlavə etməməyi məsləhət görürlər?

Çaya əlavə edilən şəkər gün ərzində qəbul etdiyimiz kalori miqdarını artırır. Xüsusilə bir neçə fincan şirin çay içənlər fərqinə varmadan xeyli şəkər qəbul edə bilərlər. xəbər verir ki, şəkərli içkilərin həddindən artıq istifadəsi artıq çəki və diş çürüməsi riskini artırır. Buna görə çayı şəkərsiz içmə

18.10.2026 956
.