Vətən müharibəsindən Şuşa Bəyannaməsinə, Zəfərdən Böyük Qayıdışa: Azərbaycanın yeni tarixi mərhələsi

2020-ci ildə 44 gün davam edən Vətən müharibəsi Azərbaycanın müasir tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. Bu müharibə yalnız ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda aparılan hərbi əməliyyatlar deyil, həm də xalqın milli iradəsinin, dövlətçilik əzminin, tarixi yaddaşının və suverenlik uğrunda mübarizəsinin təcəssümü idi. Azərbaycan Ordusunun qazandığı tarixi Zəfər uzun illər davam edən işğala son qoymaqla yanaşı, Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıqlar formalaşdırdı. Bu reallıqların siyasi və strateji baxımdan möhkəmləndirilməsində Şuşa Bəyannaməsi, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa-quruculuq işləri və Böyük Qayıdış prosesi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Vətən müharibəsi Azərbaycanın hərbi, siyasi və diplomatik imkanlarının bir-birini tamamladığını nümayiş etdirdi. Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu döyüş meydanında qarşıya qoyulan məqsədlərə nail oldu. Xalqın dövlət və ordu ətrafında sıx birləşməsi, arxa cəbhədə göstərilən həmrəylik və hərbçilərin qəhrəmanlığı Zəfərin əsas amilləri sırasında yer aldı. 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşanın azad edilməsi isə müharibənin taleyinə ciddi təsir göstərən tarixi hadisə kimi yadda qaldı. Şuşanın azadlığı Azərbaycanın hərbi uğurundan daha geniş məna daşıyırdı. Çünki bu şəhər milli-mədəni kimliyimizin, tarixi yaddaşımızın və mənəvi dəyərlərimizin mühüm rəmzidir.

Şuşanın azad edilməsi ilə Azərbaycan xalqı öz tarixinin mühüm səhifələrindən birini yenidən yazdı. Bu şəhərin işğaldan azad olunması Qarabağın gələcəyi ilə bağlı siyasi və mənəvi baxımdan yeni perspektivlər açdı. Şuşanın Azərbaycan mədəniyyətinin paytaxtı kimi inkişaf etdirilməsi, tarixi-memarlıq abidələrinin bərpası, mədəni tədbirlərin keçirilməsi və şəhərin əvvəlki həyat ritminə qaytarılması Zəfərin davam edən nəticələridir.

Vətən müharibəsindən sonra əldə edilmiş siyasi-hərbi reallıqların strateji müstəvidə möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan mühüm addımlardan biri 2021-ci il iyunun 15-də imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi oldu. Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri İlham Əliyev və Rəcəb Tayyib Ərdoğanın imzaladıqları bu sənəd iki qardaş ölkə arasında münasibətləri müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldən tarixi siyasi sənəddir.

Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin yalnız siyasi deyil, həm də hərbi, müdafiə, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, mədəniyyət və humanitar sahələrdə inkişafı üçün mühüm hüquqi-siyasi çərçivə yaratdı. Sənəddə tərəflərin müstəqilliyinə, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığına dəstək, təhlükəsizlik məsələlərində məsləhətləşmələr, hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi kimi mühüm müddəalar öz əksini tapdı.

Bəyannamənin məhz Şuşada imzalanması da xüsusi rəmzi məna daşıyırdı. Uzun illər işğal altında qalmış, Azərbaycan xalqının milli-mənəvi yaddaşında müstəsna yer tutan şəhər iki qardaş dövlətin müttəfiqlik münasibətlərinin rəsmiləşdirildiyi məkana çevrildi. Bu, həm də Vətən müharibəsində qazanılmış Zəfərin yaratdığı yeni siyasi reallıqların beynəlxalq münasibətlər sistemində möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılmış mühüm addım idi.

Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyi regionda təhlükəsizlik, sabitlik və iqtisadi əməkdaşlıq baxımından da əhəmiyyətlidir. İki ölkənin müdafiə sahəsində təcrübə mübadiləsi, birgə hərbi təlimləri, diplomatik koordinasiyası və regional nəqliyyat layihələrində əməkdaşlığı münasibətlərin çoxşaxəli xarakterini göstərir. Şuşa Bəyannaməsi bu əməkdaşlığın davamlı inkişafı üçün strateji istiqamət müəyyənləşdirir.

Lakin Vətən müharibəsindən sonra qarşıda dayanan əsas vəzifələrdən biri də işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması, iqtisadi potensialının bərpası və məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsidir. Məhz bu baxımdan Böyük Qayıdış prosesi Azərbaycanın Zəfər tarixinin ən mühüm davamı kimi qiymətləndirilməlidir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işləri ərazilərin yalnız fiziki baxımdan bərpasını deyil, burada davamlı sosial-iqtisadi həyatın formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Yeni yolların, tunellərin, körpülərin, hava limanlarının, elektrik və su təchizatı sistemlərinin, yaşayış məntəqələrinin, məktəblərin, xəstəxanaların tikilməsi bu strategiyanın əsas istiqamətləridir.

Böyük Qayıdışın əsas mahiyyəti insanların doğma torpaqlarına sadəcə köçürülməsi ilə məhdudlaşmır. Əsas məqsəd onların təhlükəsiz, rahat və layiqli həyat şəraitinin təmin olunması, məşğulluq imkanlarının yaradılması, təhsil və səhiyyə xidmətlərinə əlçatanlığın təmin edilməsi, sosial infrastrukturun qurulmasıdır. İnsanların öz doğma kənd və şəhərlərində gələcək qurması, ailələrinin rifahını təmin etməsi, iqtisadi və ictimai həyata fəal şəkildə qoşulması qayıdış siyasətinin başlıca nəticəsi olmalıdır.

Bu prosesdə minalardan təmizləmə məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki işğaldan azad edilmiş ərazilərdə mina və partlamamış hərbi sursatların mövcudluğu insanların həyat və sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaradır. Təhlükəsizliyin təmin edilməsi, ərazilərin yaşayış və təsərrüfat fəaliyyəti üçün yararlı vəziyyətə gətirilməsi Böyük Qayıdışın sürəti və davamlılığı baxımından vacib şərtdir.

Digər mühüm məsələ Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun iqtisadi potensialının hərəkətə gətirilməsidir. Bu bölgələr kənd təsərrüfatı, turizm, sənaye, energetika və logistika baxımından geniş imkanlara malikdir. Müasir infrastrukturun yaradılması, sahibkarlığın inkişafı, investisiyaların cəlb olunması və yeni iş yerlərinin açılması regionun ölkə iqtisadiyyatına inteqrasiyasını gücləndirəcək. Beləliklə, Böyük Qayıdış həm də iqtisadi inkişafın və regional tarazlığın təmin edilməsinə xidmət edən uzunmüddətli strategiyadır.

Qarabağın dirçəlişində tarixi və mədəni irsin qorunması da xüsusi yer tutur. İşğal dövründə dağıdılmış məscidlərin, tarixi abidələrin, mədəniyyət ocaqlarının, muzeylərin və digər milli sərvətlərin bərpası xalqın tarixi yaddaşının yaşadılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şuşanın mədəniyyət paytaxtı kimi inkişafı, burada beynəlxalq tədbirlərin, festivalların və mədəniyyət layihələrinin keçirilməsi şəhərin əvvəlki şöhrətinin bərpasına xidmət edir.

Böyük Qayıdış eyni zamanda gələcək nəsillər qarşısında tarixi məsuliyyət məsələsidir. Çünki bu torpaqlara qayıdış şəhidlərin qanı və qazilərin fədakarlığı hesabına əldə edilmiş Zəfərin real sosial nəticələrə çevrilməsidir. Hər bir yeni yaşayış məntəqəsi, fəaliyyətə başlayan məktəb, açılan müəssisə, salınan park və qurulan infrastruktur Qarabağda həyatın yenidən canlanmasının göstəricisidir.

Bütün bu proseslər bir-biri ilə üzvi şəkildə bağlıdır: Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində tarixi dönüş yaratdı, Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyini strateji müstəviyə yüksəltdi, Böyük Qayıdış isə qazanılmış Zəfərin quruculuq və inkişaf mərhələsini formalaşdırdı. Bu üç istiqamət Azərbaycanın müasir tarixində hərbi qələbə, siyasi əməkdaşlıq və sosial-iqtisadi dirçəlişin vahid strateji xəttini təşkil edir.

Qarabağa qayıdış yalnız keçmişə dönüş deyil, gələcəyə doğru atılan mühüm addımdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması, insanların öz doğma yurdlarında təhlükəsiz və firavan yaşaması, bölgənin ölkənin ümumi inkişafına töhfə verməsi Azərbaycanın qarşısında duran əsas hədəflərdəndir. Vətən müharibəsində qazanılan Zəfər, Şuşa Bəyannaməsi ilə möhkəmlənən müttəfiqlik və Böyük Qayıdış strategiyası Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin əsas istiqamətləri kimi öz əhəmiyyətini qoruyur.

Nəsib Məhəməliyev
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin