Ermənistan Türkiyə ilə normallaşma istəyir: Bakı-Ankara müttəfiqliyi İrəvanın hesablamalarına necə təsir edir?

İrəvan Ankara ilə münasibətlərin normallaşmasında maraqlıdır. Lakin Bakı ilə Ankaranın strateji müttəfiqliyinin yaratdığı regional reallıqları da nəzərə almaq məcburiyyətindədir.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri Ermənistanın siyasi dairələrində və ictimai müzakirələrində xüsusi diqqətlə izlənilən məsələlərdəndir. Bakı ilə Ankaranın strateji tərəfdaşlığı, regional siyasətdə uzlaşdırılmış mövqeyi və Cənubi Qafqazda baş verən proseslər İrəvanın xarici siyasət gündəliyinə birbaşa təsir göstərir. Ermənistan üçün Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması iqtisadi, siyasi və nəqliyyat baxımından yeni imkanlar vəd etsə də, bu proses Azərbaycanın regional maraqlarından kənarda nəzərdən keçirilə bilməz.
Ermənistanın siyasi dairələrində əsas gözləntilərdən biri Türkiyənin İrəvanla münasibətlərdə daha geniş müstəqil qərarvermə imkanlarına malik olmasıdır. Bəzi erməni ekspertləri hesab edirlər ki, Ankara Ermənistanla iqtisadi və diplomatik əlaqələri genişləndirməklə Cənubi Qafqazdakı mövqelərini daha da gücləndirə bilər. Digər analitiklər isə Türkiyənin Azərbaycanla strateji tərəfdaşlığının Ermənistanla münasibətlərin inkişafına təsir göstərən mühüm amil olaraq qalacağını düşünürlər.
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan oktyabrın 22-də Türkiyə ilə sərhədin açılması məsələsində həm Ankara, həm də Bakı ilə işləməyə davam etdiklərini bildirib. Bu açıqlama İrəvanın məsələyə yalnız ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində yanaşmadığını göstərir. Ermənistan hakimiyyəti Türkiyə ilə normallaşma prosesinin irəliləməsində maraqlı olsa da, Azərbaycanla sülh münasibətlərinin qurulmasının əhəmiyyətini də nəzərə alır.
Ermənistan üçün Türkiyə ilə quru sərhədinin açılması, ilk növbədə, iqtisadi və nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi deməkdir. Uzun illərdir bağlı olan sərhədin açılması ticarət əlaqələrinin inkişafına, yeni bazarlara çıxışa, yükdaşımaların asanlaşmasına və regional iqtisadi inteqrasiyaya şərait yarada bilər. Xüsusilə Qars-Gümrü dəmir yolunun fəaliyyətinin bərpası Ermənistanın nəqliyyat imkanlarını genişləndirə biləcək mühüm istiqamətlərdən biri kimi müzakirə olunur.
Bununla yanaşı, Ermənistanın siyasi dairələrində Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasının təhlükəsizlik aspekti də diqqət mərkəzindədir. Bəzi dairələr Ankara ilə Bakı arasındakı sıx koordinasiyanı Ermənistanın regional manevr imkanlarını məhdudlaşdıran amil kimi qiymətləndirirlər. Onların fikrincə, Türkiyə ilə münasibətlərin inkişafı Ermənistanın Azərbaycanla sülh prosesində əldə edəcəyi razılaşmalarla sıx bağlıdır.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin Ermənistan üçün əhəmiyyətini artıran digər mühüm məsələ regional nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasıdır. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat əlaqələrinin yaradılması, TRIPP layihəsi və Cənubi Qafqazda yeni logistika imkanlarının formalaşması Ermənistanın gələcək iqtisadi mövqeyinə də təsir göstərə bilər. İrəvan bu proseslərdə iştirak etməklə regional nəqliyyat sisteminin bir hissəsinə çevrilməyə, eyni zamanda suverenlik və təhlükəsizlik prinsiplərinin qorunmasına çalışır.
Ermənistan cəmiyyətində də bu məsələlərə münasibət birmənalı deyil. Bir qisim insanlar Türkiyə və Azərbaycanla iqtisadi əlaqələrin qurulmasını yeni iş yerləri, ticarət imkanları və regional əməkdaşlıq baxımından vacib hesab edirlər. Digər qisim isə təhlükəsizlik təminatları, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və gələcək siyasi münasibətlərlə bağlı narahatlıqlarını ifadə edir. Beləliklə, iqtisadi əməkdaşlığa maraqla siyasi və təhlükəsizlik ehtiyatlılığı Ermənistan cəmiyyətində paralel şəkildə mövcuddur.
Ankara üçün Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması Azərbaycanla strateji tərəfdaşlıqdan imtina etmək anlamına gəlmir. Türkiyə həm Azərbaycanla müttəfiqliyini davam etdirə, həm də Ermənistanla münasibətlərini mərhələli şəkildə inkişaf etdirə bilər. Bu iki istiqamət mütləq şəkildə bir-birinə zidd deyil. Lakin proseslərin irəliləməsi tərəflərin qarşılıqlı maraqlarının və təhlükəsizlik narahatlıqlarının nəzərə alınmasından asılıdır.
Ermənistanın Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə yanaşması və bu münasibətlərdən gözləntiləri də məhz belə regional reallıqlar fonunda formalaşır. İrəvan Türkiyə ilə sərhədin açılmasını, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsini və regional layihələrdə iştirak imkanlarının artmasını istəyir. Bununla yanaşı, Ankara ilə Bakı arasındakı strateji tərəfdaşlığın Ermənistanın regional siyasətinə təsirini də diqqətlə izləyir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri Ermənistan üçün həm iqtisadi imkanlar, həm də siyasi hesablamalar baxımından mühüm amildir. İrəvanın qarşısında duran əsas vəzifə mövcud regional reallıqları nəzərə alaraq qonşularla münasibətləri normallaşdırmaq və əməkdaşlıq imkanlarından yararlanmaqdır. Cənubi Qafqazda davamlı sülhün və iqtisadi inteqrasiyanın təmin olunması isə bütün tərəflərin suverenliyinə, təhlükəsizliyinə və qarşılıqlı maraqlarına hörmət edilməsindən asılıdır.

Şəmsi Qoca

Telegramda izləyin