Zəfər Günü və Şuşa Günü: Tarixi qələbədən milli dirçəlişə, hərbi zəfərdən dövlətçilik salnaməsinə

Azərbaycanın müasir tarixində 8 Noyabr - Zəfər Günü və 7 May - Şuşa Günü yalnız əlamətdar təqvim tarixləri deyil. Bu günlər xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələrinin, milli iradəsinin, tarixi yaddaşının və ərazi bütövlüyü uğrunda apardığı mübarizənin nəticəsini özündə birləşdirən mühüm tarixi hadisələrdir. Onların siyasi, hərbi, diplomatik və mənəvi mahiyyətini təhlil etdikdə aydın görünür ki, Azərbaycan 2020-ci ildə əldə etdiyi tarixi qələbə ilə yalnız işğala son qoymadı, eyni zamanda Cənubi Qafqazda yaranmış geosiyasi reallıqların dəyişməsinə, dövlət suverenliyinin möhkəmlənməsinə və milli inkişaf strategiyasının yeni mərhələyə keçməsinə nail oldu.

Bu qələbənin təməlində uzun illər ərzində formalaşdırılan dövlət siyasəti, güclü iqtisadi potensial, müasir ordu quruculuğu, beynəlxalq münasibətlər sistemində aparılan ardıcıl diplomatik fəaliyyət və ən əsası, xalq-dövlət-ordu birliyi dayanırdı. Azərbaycan müstəqilliyinin ilk illərində üzləşdiyi ağır hərbi-siyasi böhranlardan, ərazilərinin işğalından və məcburi köçkünlük faciəsindən sonra qarşıya qoyduğu əsas strateji məqsədi - ərazi bütövlüyünün bərpasını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətinə çevirmişdi.

Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi işğalçılıq siyasəti nəticəsində torpaqlarımızın 20 faizinə qədəri işğal olunmuş, bir milyondan çox soydaşımız qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdü. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələri Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən çıxarılmasını tələb etsə də, uzun illər bu sənədlərin icrası təmin edilmədi. Beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin tətbiqində müşahidə olunan ikili standartlar münaqişənin həllini uzadan amillərdən biri oldu.

Azərbaycan isə bu müddət ərzində hərbi, iqtisadi və siyasi imkanlarını gücləndirməklə öz tarixi məqsədinə doğru irəlilədi. Dövlətin müdafiə qabiliyyətinin artırılması, ordunun müasir silah və texnologiyalarla təchiz edilməsi, hərbi kadr hazırlığının təkmilləşdirilməsi və müdafiə sənayesinin inkişafı sonrakı qələbənin mühüm şərtlərini formalaşdırdı. Bu mənada 2020-ci il Vətən müharibəsi təsadüfi hadisə deyil, uzunmüddətli dövlət strategiyasının və ardıcıl hazırlıq prosesinin nəticəsi idi.

2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistanın hərbi təxribatlarına cavab olaraq başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın müasir tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu. 44 gün davam edən müharibə zamanı Azərbaycan Ordusu yüksək döyüş hazırlığı, peşəkarlıq, çevik taktika və böyük mənəvi ruh nümayiş etdirdi. İşğal altında olan ərazilərin bir-birinin ardınca azad edilməsi hərbi əməliyyatların gedişində strateji üstünlüyün Azərbaycanın tərəfinə keçməsini təmin etdi.

Noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi isə müharibənin gedişində həlledici dönüş nöqtəsinə çevrildi. Bu hadisə yalnız hərbi baxımdan deyil, həm də siyasi və mənəvi aspektdən müstəsna əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki Şuşa Qarabağın strateji mərkəzi olmaqla yanaşı, Azərbaycan xalqının milli-mədəni kimliyinin ayrılmaz hissəsidir. Şəhərin azad edilməsi Ermənistanın hərbi-siyasi mövqelərinə ciddi təsir göstərdi və müharibənin dayandırılması ilə bağlı prosesləri sürətləndirdi.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasi və hərbi strategiyanın nəticəsi olaraq noyabrın 10-da üçtərəfli bəyanat imzalandı və hərbi əməliyyatlar dayandırıldı. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm tarixi nailiyyət əldə etdi. Zəfər Günü məhz bu tarixi nəticənin, Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığının və xalqımızın iradəsinin rəmzi kimi dövlət səviyyəsində qeyd olunur.

Lakin 8 Noyabrın mahiyyətini yalnız hərbi qələbə ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Bu tarix həm də Azərbaycan dövlətinin beynəlxalq münasibətlər sistemində öz milli maraqlarını müdafiə etmək imkanlarının nümayişi idi. Müharibədən sonrakı dövrdə regionda yaranmış yeni reallıqlar Azərbaycanın nəqliyyat-kommunikasiya, iqtisadi əməkdaşlıq və regional təhlükəsizlik məsələlərində rolunu daha da aktuallaşdırdı.

Zəfərin ən mühüm rəmzlərindən biri olan Şuşanın tarixi əhəmiyyətinə ayrıca yanaşmaq lazımdır. XVIII əsrdə Pənahəli xan tərəfindən əsası qoyulan şəhər Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm mövqeyə malik olub. Şuşa uzun illər ərzində Qarabağ xanlığının mühüm mərkəzi kimi fəaliyyət göstərib, sonrakı dövrlərdə isə Azərbaycan musiqisinin, poeziyasının, ədəbiyyatının və incəsənətinin inkişafında əvəzsiz rol oynayıb.

Şuşa Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xurşidbanu Natəvan, Xan Şuşinski və digər görkəmli şəxsiyyətlərin adı ilə bağlı olan zəngin mədəniyyət məkanıdır. Muğam sənətimizin, Azərbaycan klassik musiqisinin və poeziyamızın inkişafında şəhərin xüsusi yeri var. Bu səbəbdən Şuşanın işğaldan azad edilməsi Azərbaycan xalqının mədəni yaddaşının və tarixi irsinin bərpası baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin 2021-ci il iyunun 7-də imzaladığı sərəncamla 7 may tarixinin Şuşa Günü elan edilməsi şəhərin Azərbaycan tarixindəki müstəsna mövqeyinin dövlət səviyyəsində təsdiqi oldu. Bu qərar Şuşanın yalnız keçmişin xatirəsi kimi deyil, həm də müasir Azərbaycanın mədəni, ictimai və beynəlxalq həyatında mühüm rol oynayan şəhər kimi inkişaf etdirilməsi strategiyasının tərkib hissəsidir.

Şuşanın azad olunmasından sonra burada həyata keçirilən bərpa və quruculuq işləri Azərbaycanın müharibədən sonrakı inkişaf modelinin mühüm istiqamətinə çevrildi. Şəhərin tarixi simasının qorunması, mədəniyyət abidələrinin bərpası, infrastrukturun yenilənməsi və yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması dövlət siyasətinin prioritetləri sırasına daxil edildi. Bu prosesin əsas xüsusiyyəti tarixi irsin mühafizəsi ilə müasir şəhərsalma yanaşmalarının uzlaşdırılmasıdır.

Şuşanın beynəlxalq mədəniyyət platformasına çevrilməsi də xüsusi diqqətə layiqdir. Şəhərin 2023-cü ildə Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı, 2024-cü ildə isə İslam dünyasının mədəniyyət paytaxtı elan olunması onun beynəlxalq mədəni əlaqələr sistemindəki mövqeyini genişləndirdi. Bu tədbirlər Azərbaycanın mədəni diplomatiyasına yeni imkanlar yaratmaqla yanaşı, Şuşanın tarixi və mədəni irsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasına xidmət etdi.

Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, yolların və tunellərin tikintisi, enerji təminatının yaradılması, məktəb və xəstəxanaların istifadəyə verilməsi, iqtisadi fəaliyyət üçün imkanların genişləndirilməsi bölgənin gələcəyini formalaşdıran əsas amillərdir. Bununla belə, Böyük Qayıdış yalnız tikinti və infrastruktur layihəsi deyil. Bu, onilliklər ərzində doğma yurd həsrəti ilə yaşayan insanların sosial həyata yenidən inteqrasiyası, məşğulluq imkanlarının yaradılması, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığının təmin olunması kimi kompleks məsələləri də əhatə edir.

Digər tərəfdən, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə minalanma problemi bərpa prosesinin sürətinə və insanların təhlükəsizliyinə təsir edən ciddi amil olaraq qalır. Bu səbəbdən minatəmizləmə fəaliyyətinin genişləndirilməsi, beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi və mina qurbanlarının sayının minimuma endirilməsi dövlətin qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir.

Zəfər Günü və Şuşa Gününün əhəmiyyəti həm də gələcək nəsillərin milli-mənəvi tərbiyəsi ilə bağlıdır. Bu tarixlər gənclərə dövlət müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün, milli birliyin və vətənpərvərliyin əsl mahiyyətini anlatmaq baxımından mühüm vasitədir. Vətən müharibəsində şəhid olan qəhrəmanlarımızın həyat yolu, qazilərimizin mübarizəsi və Azərbaycan əsgərinin döyüş salnaməsi milli yaddaşın ayrılmaz hissəsinə çevrilməlidir.

Burada bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır: Zəfərin qorunması yalnız hərbi güclə məhdudlaşmır. Müasir dövrdə dövlətlərin gücü həm də iqtisadi inkişaf, elm və texnologiya, təhsil, informasiya təhlükəsizliyi, diplomatik imkanlar və cəmiyyətin sosial dayanıqlılığı ilə müəyyən olunur. Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri hərbi qələbəni davamlı inkişaf və regional əməkdaşlıq üçün möhkəm təmələ çevirməkdir.

Bu baxımdan postmüharibə dövründə regional sülh və təhlükəsizlik məsələləri də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası regionda münasibətlərin yeni hüquqi-siyasi əsaslar üzərində qurulması üçün imkan yaradıb. Davamlı sülhün təmin olunması, dövlətlərarası münasibətlərin normallaşdırılması, sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası, nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması Cənubi Qafqazın gələcək inkişafına təsir göstərən əsas məsələlərdir.

Bütün bunların fonunda 8 Noyabr - Zəfər Günü və 7 May - Şuşa Günü vahid tarixi məntiqin iki mühüm ifadəsi kimi çıxış edir. Zəfər Günü Azərbaycanın hərbi-siyasi iradəsinin təntənəsini, Şuşa Günü isə milli-mədəni yaddaşın bərpasını və tarixi kimliyə sahib çıxmağı təcəssüm etdirir. Bu tarixlər xalqımıza xatırladır ki, dövlətçilik yalnız keçmişin nailiyyətləri ilə deyil, həmin nailiyyətləri gələcək nəsillərə ötürmək, qorumaq və inkişaf etdirmək məsuliyyəti ilə də ölçülür.

Ən başlıcası, Azərbaycan xalqı Zəfərlə öz tarixinin yeni səhifəsini yazdı. Bu səhifənin əsas məzmunu milli birlik, müstəqil dövlətçilik, ərazi bütövlüyü, tarixi ədalət və gələcəyə inamdır. Şuşanın azadlığı ilə mənəvi zirvəyə yüksələn, Zəfər Günü ilə dövlətçilik salnaməsinə çevrilən bu tarixi yol bundan sonra da Azərbaycanın inkişaf strategiyasının mühüm ideya əsaslarından biri olaraq qalacaq. Bu günün əsas çağırışı isə qazanılmış Zəfəri qorumaq, azad edilmiş torpaqları inkişaf etdirmək, şəhidlərimizin əziz xatirəsinə layiq dövlət və cəmiyyət qurmaqdır.

Tamam Cəfərova
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin