Diplomatiyada qarşılıqlı hörmət: Şuşadan Bakıya, Bakıdan Ankaraya uzanan mesaj

BiG.AZ-ın müxbiri Nuray Nəzərova yazır...

Diplomatiyada bəzən bir görüşün keçirildiyi şəhər, bəzən nümayəndə heyətinin tərkibi, bəzən də verilən mesajın özü siyasi bəyanatlardan daha çox məna daşıyır. Şuşa, Bakı və Ankara arasında qurulan diplomatik təmaslara bu prizmadan yanaşdıqda, ayrı-ayrı görüşlərin arxasında dövlətlərarası münasibətlərin mühüm prinsiplərini görmək mümkündür. Yılmazın Şuşada, Fidanın Bakıda, Bayramovun isə Ankarada olması ilə ifadə edilən mənzərə diplomatiyanın əsas qaydalarından birini - qarşılıqlılığı yenidən gündəmə gətirir.
Qarşılıqlılıq diplomatik münasibətlərdə sadəcə səfərlərin və görüşlərin sayca bərabər olması demək deyil. Bu prinsip dövlətlərin bir-birinin suverenliyinə, siyasi mövqeyinə, milli maraqlarına və beynəlxalq hüquqla tanınmış hüquqlarına hörmət etməsini nəzərdə tutur. Diplomatik münasibətlərin davamlılığı da məhz bu tarazlığın qorunmasından asılıdır.
Şuşa: siyasi iradənin və strateji tərəfdaşlığın ünvanı
Şuşa Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin siyasi rəmzlərindən birinə çevrilib. 15 iyun 2021-ci ildə imzalanan Şuşa Bəyannaməsi iki ölkə arasında müttəfiqlik münasibətlərinin hüquqi-siyasi əsaslarını möhkəmləndirib. Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatında da bu sənədin ikitərəfli münasibətləri müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltmək iradəsini təsbit etdiyi vurğulanır.
Şuşanın diplomatik məkan kimi əhəmiyyəti yalnız coğrafi mövqeyi ilə məhdudlaşmır. Bu şəhər Azərbaycanın suverenliyi, ərazi bütövlüyü və Qarabağın yenidən qurulması kontekstində xüsusi siyasi məna daşıyır. Burada keçirilən görüşlər və beynəlxalq tədbirlər Azərbaycanın regional siyasətinin prioritetlərini nümayiş etdirmək baxımından da əhəmiyyətlidir.
Türkiyə vitse-prezidenti Cevdet Yılmazın Şuşada iştirakı bu kontekstdə ikitərəfli münasibətlərin yüksək siyasi səviyyədə təmsil olunmasının göstəricisi kimi dəyərləndirilə bilər. Belə təmaslar tərəfdaşlığın yalnız bəyanatlarla deyil, siyasi dialoq və institusional əməkdaşlıq vasitəsilə də inkişaf etdirilməsinin vacibliyini ortaya qoyur.
Bakı: diplomatik dialoqun əsas platforması
Azərbaycanın xarici siyasətində Bakı həm regional dialoq, həm də beynəlxalq tərəfdaşlarla münasibətlərin inkişafı baxımından mühüm mərkəzdir. Burada keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər ölkənin xarici siyasət prioritetlərinin təqdim olunması və qarşılıqlı maraqların müzakirəsi üçün imkan yaradır.
Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın 15-16 sentyabr 2026-cı il tarixlərində Azərbaycana səfəri çərçivəsində Ceyhun Bayramovla görüşü bu baxımdan diqqətəlayiq nümunədir. Rəsmi məlumatlara əsasən, danışıqlarda siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, təhlükəsizlik və regional əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub. Tərəflər, həmçinin Şuşa Bəyannaməsinin yaratdığı müttəfiqlik çərçivəsinin əhəmiyyətini vurğulayıblar.
Bu görüşlərin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, diplomatik münasibətlər yalnız simvolik yaxınlıq üzərində qurulmur. Onların davamlılığı konkret maraqların uzlaşdırılmasını, ortaq layihələrin həyata keçirilməsini və regional proseslərə dair mövqelərin müzakirəsini tələb edir.
Bakı bu mənada qarşılıqlı hörmətin praktik məzmun qazandığı məkandır. Burada aparılan dialoq tərəflərə həm ortaq məqsədləri müəyyənləşdirmək, həm də fərqli yanaşmaları diplomatik müstəvidə müzakirə etmək imkanı verir.
Ankara: qarşılıqlılığın diplomatik ifadəsi
Diplomatik münasibətlərdə qarşılıqlılığın əhəmiyyətli göstəricilərindən biri də dövlət nümayəndələrinin qarşılıqlı səfərləridir. Bu cür səfərlər tərəflərin münasibətlərə verdiyi önəmi nümayiş etdirməklə yanaşı, siyasi dialoqun davamlılığını təmin edir.
29 oktyabr 2026-cı ildə Türk Dövlətləri Təşkilatının 13-cü Zirvə toplantısı çərçivəsində Ankarada Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanla Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov arasında görüş keçirilməsi bu təmasların davam etdiyini göstərir. Anadolu Agentliyinin məlumatına görə, görüş təşkilatın xarici işlər nazirlərinin toplantısı çərçivəsində baş tutub. Görüşün detalları barədə isə həmin məlumatda əlavə açıqlama verilməyib.
Ankaradakı görüşü yalnız protokol hadisəsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Onun daha geniş əhəmiyyəti Azərbaycan və Türkiyənin ikitərəfli münasibətlərlə yanaşı, türk dövlətləri arasında çoxtərəfli əməkdaşlıq platformalarında da siyasi dialoqu davam etdirməsidir.
Bununla belə, qarşılıqlılıq prinsipini yalnız səfərlərin coğrafiyası və ya tezliyi ilə ölçmək olmaz. Əsas məsələ tərəflərin bir-birinin mövqeyinə necə yanaşması, razılaşmaların icrası və münasibətlərin qarşılıqlı maraqlar əsasında inkişaf etdirilməsidir.
Qarşılıqlılıq: dostluqdan diplomatik məsuliyyətə
Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərinin özünəməxsusluğu tarixi, mədəni və dil yaxınlığı ilə yanaşı, strateji müttəfiqlik mexanizmləri ilə də bağlıdır. Lakin ən yaxın tərəfdaşlar arasında belə bütün məsələlər üzrə mövqelərin tam üst-üstə düşməsi mütləq şərt deyil. Beynəlxalq münasibətlərdə dövlətlərin fərqli maraqları və yanaşmaları ola bilər.
Əsas məsələ bu fərqlərin hansı üsullarla idarə edilməsidir. Qarşılıqlı hörmət, açıq dialoq və bir-birinin daxili işlərinə müdaxilə etməmək prinsipi münasibətlərin sağlam əsasda davam etməsinə xidmət edir. Diplomatik qarşılıqlılıq tərəflərdən birinin digərinin mövqeyini avtomatik qəbul etməsini deyil, hər iki tərəfin hüquq və maraqlarının nəzərə alınmasını tələb edir.
Bu prinsipin pozulması isə münasibətlərdə etimadın zəifləməsinə, siyasi dialoqun çətinləşməsinə və əməkdaşlıq imkanlarının məhdudlaşmasına səbəb ola bilər. Buna görə də diplomatik münasibətlərin möhkəmliyi yalnız xoş bəyanatlarla deyil, gündəlik siyasi praktikada qarşılıqlı hörmətin qorunması ilə ölçülür.
Nəticə: diplomatiyanın əsas dili qarşılıqlı hörmətdir
Şuşa, Bakı və Ankara arasında qurulan diplomatik təmaslar bir mühüm həqiqəti xatırladır: dövlətlərarası münasibətlərdə rəmzlər əhəmiyyətlidir, lakin onların siyasi məzmunu daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Şuşa strateji tərəfdaşlığın rəmzi, Bakı diplomatik dialoqun platforması, Ankara isə ikitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlığın mühüm mərkəzlərindən biri kimi çıxış edir.
Bu üç şəhəri birləşdirən əsas xətt qarşılıqlı hörmət və siyasi dialoqdur. Diplomatiyada qarşılıqlılıq nə güzəştin birtərəfli xarakter alması, nə də münasibətlərin mexaniki şəkildə eyniləşdirilməsidir. Bu, dövlətlərin bir-birini bərabərhüquqlu tərəfdaş kimi qəbul etməsi, öhdəliklərinə sadiq qalması və fikir ayrılıqlarını dialoq yolu ilə həll etməyə çalışmasıdır.
Nəticə etibarilə, diplomatik münasibətlərin həqiqi gücü görüşlərin harada keçirilməsindən daha çox, həmin görüşlərin hansı nəticələr doğurmasında üzə çıxır. Şuşadan Bakıya, Bakıdan Ankaraya uzanan diplomatik xəttin uzunmüddətli əhəmiyyəti də qarşılıqlı hörmətin, etimadın və bərabərhüquqlu əməkdaşlığın konkret siyasi addımlarla möhkəmləndirilməsindən asılıdır.

Telegramda izləyin