Böyük faciədən doğan tarixi kəşf: Dənizçiləri xilas edən ixtira
1707-ci ildə baş verən və 2 mindən çox dənizçinin həyatına son qoyan faciə dənizçilik tarixində mühüm dəyişikliklərə səbəb oldu. Gəmilərin açıq dənizdə dəqiq mövqeyini müəyyənləşdirmək problemini həll etmək üçün başladılan axtarışlar nəticədə ilk etibarlı dəniz xronometrlərindən birinin yaradılması ilə nəticələndi.
Qaynarinfo xəbər verir ki, müasir naviqasiya sistemlərinin olmadığı XVIII əsrdə dənizçilər gəmilərin yerini əsasən təxmini hesablamalarla müəyyənləşdirirdilər. Coğrafi enliyi Günəşin və qütb ulduzunun üfüq üzərindəki mövqeyinə əsasən hesablamaq mümkün olsa da, coğrafi uzunluğu dəqiq müəyyənləşdirmək ciddi problem olaraq qalırdı.
Faciə 1707-ci il oktyabrın 21-də admiral Kloudsli Şovellin komandanlığı altında Aralıq dənizindən İngiltərəyə qayıdan donanmanın fırtınaya düşməsi ilə baş verdi. Gəmi heyətləri mövqelərini səhv hesabladıqları üçün İngiltərənin cənub-qərbində yerləşən Silli adalarının təhlükəli qayalıqlarına yaxınlaşdıqlarını vaxtında müəyyən edə bilmədilər. Nəticədə admiralın flaqmanı "Association" da daxil olmaqla, beş böyük hərbi gəmi qəzaya uğradı. Hadisə zamanı 2 mindən çox dənizçi həyatını itirdi.
Bu faciə Britaniyada dənizdə mövqenin dəqiq müəyyənləşdirilməsi probleminə diqqəti artırdı. 1714-cü ildə qəbul edilən Boylam qanunu ilə açıq dənizdə coğrafi uzunluğu dəqiq hesablamağa imkan verən üsulu tapan şəxsə 20 min funt sterlinq mükafat vəd edildi.
Problemin həlli üçün əsas ideya zaman fərqindən istifadə etmək idi. Yer kürəsində hər 15 dərəcəlik coğrafi uzunluq fərqi bir saatlıq zaman fərqinə uyğun gəlir. Buna görə də gəminin olduğu yerdəki yerli vaxtı və yola çıxılan limanın vaxtını dəqiq bilmək coğrafi uzunluğu hesablamağa imkan verirdi. Lakin uzun səfərlər zamanı saatların dəqiqliyini qorumaq asan deyildi. Dalğalar, temperatur dəyişiklikləri və mexaniki nasazlıqlar həmin dövrün saatlarının işinə ciddi təsir göstərirdi.
Bu problemin həllində özünü yetişdirmiş ingilis dülgər və saat ustası Con Harrison mühüm rol oynadı. O, temperatur dəyişikliklərinin mexanizmin işinə təsirini azaltmaq üçün xüsusi konstruksiyalar hazırladı. Uzun illər davam edən təcrübələr nəticəsində Harrison dəniz səyahətlərində istifadə oluna bilən, H4 adlandırılan portativ xronometr yaratdı.
Bu ixtira dənizçilərə yola çıxdıqları limanın vaxtını daha dəqiq qorumağa və bunun əsasında coğrafi uzunluğu hesablamağa imkan verdi. Beləliklə, vaxtın dəqiq ölçülməsi dəniz naviqasiyasında inqilabi dəyişiklik yaratdı, uzun məsafəli səfərlərin təhlükəsizliyinin artırılmasına və dəniz xəritələrinin dəqiqləşdirilməsinə mühüm töhfə verdi.
1707-ci il faciəsi isə tarixdə ağır itkilərlə yanaşı, dənizçilikdə ən vacib problemlərdən birinin həlli istiqamətində dönüş nöqtəsi kimi qaldı.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər Baxılıb: 138 Tarix: 27 oktyabr 2026
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşRamiz Mehdiyevə hökm oxundu - Bütün əmlakları müsadirə olundu
Dövlətçilik əleyhinə xüsusilə ağır cinayətlər törətməkdə ittiham olunan Prezident Administrasiyasının keçmiş rəhbəri Ramiz Mehdiyevin məhkəmə araşdırması başa çatıb. "Qafqazinfo"nun əldə etdiyi məlumata görə, Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 22 oktyabr 2026-cı il tarixli hökmünə əsasən, Mehdiye
20:59 0 "Qlobal" hosteldə oğurluq: Otaq yoldaşının telefonunu və pulunu oğurladı
Bakıda hosteldə gecələyən şəxsin mobil telefonunu, qol saatını və pulunu oğurlamaqda ittiham olunan şəxs barəsində məhkəmə hökm çıxarıb. Təqsirləndirilən şəxs zərərçəkmiş yatdığı vaxt onun əşyalarını götürərək hosteli tərk edib. Qaynarinfo xəbər verir ki, hadisə Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, E. İsaqzad
15:30 236 "HZR Group"un rəhbərinə "stop" qoyuldu - Yarım milyon manatlıq borc
Türkiyəli iş adamı, "HZR Group" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin baş direktoru Kalaycı Ceyhanın ölkədən çıxışına məhdudiyyət qoyulub. Qaynarinfo xəbər verir ki, məhkəmə şirkətin dövlət büdcəsinə və İcbari Tibbi Sığorta Fonduna olan borclarının ödənilməsini təmin etmək məqsədilə belə qərar qəbu
14:03 237 Prezident ailəsi ilə sərgidə - Fotolar
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva, qızları Leyla Əliyeva və Arzu Əliyeva bu gün Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində görkəmli rəssam, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sədri, Xalq rəssamı Fərhad Xəlilovun 80 illik yubileyinə həsr edilmiş "Mənim Abşeronum: Üstə gəl"
16:57 243 Milyarderin oğlu dayanacaqda öldürüldü
Yaponiyalı milyarder, SFCG maliyyə korporasiyasının qurucusu Kenşin Oşimanın oğlu Yoşihito Oşima Laosun paytaxtı Vyentyanda güllələnərək öldürülüb. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, laoslu fəal Cozef Akaravonqun sözlərinə görə, hadisə oktyabrın 14-də axşam saatlarında Vyentyandakı yaşayış komplekslərində
20:00 100 Avropa liderləri Putinlə telefon danışığı apardılar
Finlandiya Prezidenti Aleksandr Stubb, Norveçin Baş naziri Yonas Qar Störe və Rusiya lideri Vladimir Putin telefon danışığı zamanı Ukraynada müharibənin dayandırılması və danışıqların bərpası istiqamətində diplomatik səyləri müzakirə ediblər. Teleqraf xəbər verir ki, bu barədə Finlandiya Prezidentini
20:45 64 Hind kinosunda yeni romantik döyüş filmi - Baş rollarda Ahaan Panday və Sharvari
Hindistanın tanınmış kino şirkətlərindən olan "Yash Raj Films" yeni romantik döyüş filminin adını və nümayiş tarixini açıqlayıb. "Beparwah" adlanan filmdə Ahaan Panday və Sharvari baş rolları canlandıracaqlar. BİG.AZ xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, filmin rejissoru Ali Abba
14:18 293 Uşaqları həyata hazırlamaq hər məzmunu onlara təqdim etmək demək deyil
Uşaqları üçün kitab seçən valideynlərin əsas arzusu övladlarının yaxşı oxuması, gözəl sözlər öyrənməsi, mənəvi dünyasının zənginləşməsi və sağlam düşüncəli insan kimi yetişməsidir. Valideyn kitab alarkən onun səhifələrində yalnız nağıl, şeir və mahnı deyil, həm də uşağın yaşına uyğun sözlər, düşüncələ
12:39 229 Türk ulduzlarının milyonluq sərvəti - Siyahı
Türkiyəli məşhurların serial, reklam və səhnə fəaliyyətindən qazandıqları sərvət bəlli olub. Onlar milyonlarla lirəlik gəlirlərini daşınmaz əmlaka yatırırlar. Axşam.az xəbər verir ki, "Gel Konuşalım" proqramının məlumatına görə, aktrisa Məryəm Üzərli 320 milyon lirə (təxminən 11 milyon manat
20:30 85 
