Bakı yenidən qlobal iqlim gündəminin mərkəzində

İqlim diplomatiyasından real fəaliyyətə, yaşıl enerjidən yeni iqtisadi modelə doğru
Dünyanın qarşısında dayanan ən böyük çağırışlardan biri artıq gələcəyin problemi deyil. İqlim dəyişmələri bu gün iqtisadiyyatlara, enerji sistemlərinə, kənd təsərrüfatına, su ehtiyatlarına, şəhər həyatına və insanların sosial rifahına birbaşa təsir edən reallığa çevrilib.

Bu səbəbdən iqlim məsələsi uzun müddət yalnız ekoloqların və alimlərin müzakirə etdiyi mövzu olmaqdan çıxaraq dövlət siyasətinin, beynəlxalq diplomatiyanın və qlobal iqtisadi strategiyanın əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib.
Belə bir mərhələdə Bakının yenidən beynəlxalq iqlim gündəminin mühüm mərkəzlərindən birinə çevrilməsi xüsusi siyasi və strateji əhəmiyyət daşıyır.

7-11 sentyabr 2026-cı il tarixlərində keçirilən Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi Azərbaycan üçün COP29-dan sonrakı dövrdə iqlim gündəliyinin davamlılığını nümayiş etdirən mühüm platformadır. UNFCCC-nin İqlim Həftələri mexanizmi hökumətləri, biznesi, maliyyə institutlarını, şəhərləri, vətəndaş cəmiyyətini, elmi dairələri və gəncləri konkret iqlim fəaliyyətinə yönəltməyi qarşıya məqsəd qoyur.Bu baxımdan Bakıdakı tədbirin əsas sualı yalnız "iqlim dəyişmələri ilə bağlı nə danışılacaq?" deyil.Əsas sual daha konkretdir:Qlobal səviyyədə qəbul olunan iqlim öhdəlikləri necə real layihələrə, investisiyalara və ölçülə bilən nəticələrə çevriləcək?

COP29-dan Bakı İqlim Həftəsinə: davamlılığın yeni mərhələsi

Azərbaycanın iqlim diplomatiyasında ən mühüm dönüş nöqtələrindən biri COP29-un Bakıda keçirilməsi oldu.
COP29 Azərbaycanın adını qlobal iqlim gündəliyində daha geniş şəkildə tanıtdı və ölkəyə beynəlxalq iqlim proseslərinin ən mühüm müzakirələrindən birinə ev sahibliyi etmək təcrübəsi qazandırdı.
Lakin hər hansı beynəlxalq tədbirin siyasi və diplomatik əhəmiyyəti onun keçirildiyi günlərlə məhdudlaşmır.
Əsl nəticə ondan sonra ortaya çıxır.

Əgər bir ölkə böyük beynəlxalq konfransa ev sahibliyi etdikdən sonra həmin platformanın yaratdığı əməkdaşlıq imkanlarını davam etdirə bilirsə, bu artıq tədbirin uzunmüddətli siyasi nəticəyə çevrildiyini göstərir.
Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinə məhz bu prizmadan yanaşmaq lazımdır.
Bu tədbir Azərbaycanın COP29-dan sonra iqlim məsələsində beynəlxalq fəallığını qoruyub saxladığını və Bakı platformasının birdəfəlik tədbirlə məhdudlaşmadığını göstərən mühüm göstəricidir.

İqlim siyasətində yeni mərhələ: öhdəlikdən icraya

Dünyanın iqlim gündəliyində son illərdə mühüm dəyişiklik baş verib.Əvvəllər əsas müzakirələr emissiyaların azaldılması, temperatur artımının məhdudlaşdırılması və beynəlxalq öhdəliklərin müəyyənləşdirilməsi ətrafında aparılırdı.İndi isə diqqət getdikcə daha çox icraya yönəlir.Çünki strategiya hazırlamaq bir mərhələdir, həmin strategiyanın maliyyələşdirilməsi və həyata keçirilməsi isə tamamilə başqa məsələdir.
Bir ölkə bərpaolunan enerji potensialına malik ola bilər. Lakin həmin potensialın iqtisadi resursa çevrilməsi üçün investisiya, texnologiya, infrastruktur, kadr və bazar lazımdır.Eyni şəkildə, şəhərlərin iqlim dəyişmələrinə uyğunlaşdırılması barədə qərar qəbul etmək kifayət deyil. Su sistemləri, nəqliyyat infrastrukturu, yaşıllıq zonaları, enerji səmərəliliyi və tikinti standartları real şəkildə dəyişdirilməlidir.
Deməli, Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinin ən mühüm mesajlarından biri belə ifadə oluna bilər:
İqlim siyasətinin yeni mərhələsi deklarasiyalardan fəaliyyətə keçid mərhələsidir.

Azərbaycan üçün yaşıl keçid nə deməkdir?

Azərbaycanın iqlim gündəliyinə yalnız ekoloji məsələ kimi baxmaq düzgün olmaz.Yaşıl keçid eyni zamanda iqtisadiyyatın diversifikasiyası üçün yeni imkanlar yaradır.Azərbaycan uzun illər enerji resurslarının ixracından mühüm gəlirlər əldə edən ölkələrdən biridir. Qlobal enerji sistemində baş verən dəyişikliklər isə bütün enerji istehsalçılarını yeni reallıqlara uyğunlaşmağa vadar edir.Burada əsas məsələ ənənəvi enerji mənbələrindən birdən-birə imtina etmək deyil.
Əsas məsələ enerji sisteminin mərhələli şəkildə şaxələndirilməsi və yeni enerji texnologiyalarının iqtisadi modelə inteqrasiyasıdır.

Günəş enerjisi, külək enerjisi, enerji səmərəliliyi, elektrik şəbəkələrinin modernləşdirilməsi, enerji saxlama texnologiyaları və yaşıl hidrogen kimi istiqamətlər gələcəkdə Azərbaycanın enerji strategiyasının mühüm elementlərinə çevrilə bilər.Bu proses həm də yeni investisiya imkanları deməkdir.

Xəzər regionu və Azərbaycanın strateji üstünlüyü

Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinin əhəmiyyətini yalnız Azərbaycan çərçivəsində qiymətləndirmək də kifayət deyil.
Azərbaycan Xəzər hövzəsinin mühüm ölkələrindən biridir və Avropa ilə Asiya arasında yerləşən strateji coğrafi mövqeyə malikdir.Bu xüsusiyyət ölkəyə enerji, nəqliyyat və iqlim gündəliklərinin kəsişdiyi bir məkanda regional əməkdaşlıq imkanları yaradır.

Xəzər hövzəsində iqlim dəyişmələri su ehtiyatları, dəniz ekosistemi, enerji infrastrukturu, kənd təsərrüfatı və sahilyanı ərazilər üçün müxtəlif risklər yarada bilər.Buna görə regional iqlim əməkdaşlığı təkcə ekoloji deyil, həm də iqtisadi və təhlükəsizlik məsələsidir.Azərbaycanın Bakı platforması vasitəsilə bu məsələləri regional gündəliyə çıxarması uzunmüddətli perspektivdə ölkənin diplomatik imkanlarını genişləndirə bilər.

İqlim maliyyəsi: bütün strategiyaların əsas problemi

İqlim siyasətinin ən mürəkkəb tərəflərindən biri maliyyədir.Çünki yaşıl transformasiya ucuz proses deyil.Yeni enerji stansiyaları, elektrik şəbəkələrinin yenilənməsi, enerji səmərəli binalar, su infrastrukturunun modernləşdirilməsi, kənd təsərrüfatının uyğunlaşdırılması, tullantıların idarə olunması və şəhər nəqliyyatının yenilənməsi böyük kapital tələb edir.
Buna görə iqlim maliyyəsi Bakıdakı müzakirələrin ən mühüm istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir.Burada dövlət büdcəsi ilə yanaşı, özəl investisiyaların, beynəlxalq maliyyə institutlarının, bankların və müxtəlif maliyyə mexanizmlərinin rolu artır.

Əslində yaşıl iqtisadiyyatın qurulması üçün əsas sual belədir:

İqlim məqsədlərinə çatmaq üçün kapital hansı istiqamətlərə və hansı şərtlərlə yönəldilməlidir?
Bu sualın cavabı Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişaf modeli üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Yaşıl iqtisadiyyat yalnız enerji demək deyil
İqlim gündəliyinə bəzən yalnız bərpaolunan enerji prizmasından yanaşılır.
Əslində isə yaşıl iqtisadiyyat daha geniş anlayışdır.

Buraya:

enerji səmərəliliyi;
ekoloji nəqliyyat;
ağıllı şəhərlər;
su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması;
tullantıların təkrar emalı;
dayanıqlı kənd təsərrüfatı;
yaşıl tikinti;
ekoloji texnologiyalar;
rəqəmsal həllər;
yeni yaşıl peşələr daxildir.Bu səbəbdən Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi həm də Azərbaycanın iqtisadiyyatında yeni sahələrin inkişafı üçün fikir və əməkdaşlıq platforması kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzur: yaşıl inkişaf üçün xüsusi imkan

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin yenidən qurulması da iqlim siyasəti ilə əlaqələndirilə biləcək mühüm istiqamətlərdəndir.Yeni şəhərlərin və kəndlərin qurulması ənənəvi infrastrukturu sadəcə bərpa etməkdən daha böyük imkan yaradır.

Çünki sıfırdan qurulan yaşayış məntəqələrində enerji səmərəli binalar, müasir nəqliyyat sistemləri, rəqəmsal idarəetmə, alternativ enerji mənbələri və ekoloji infrastrukturu əvvəlcədən layihələndirmək mümkündür.
Bu baxımdan Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması Azərbaycanın yaşıl şəhər və yaşıl kənd modelini nümayiş etdirə biləcəyi məkanlardan birinə çevrilə bilər.Belə yanaşma həm iqtisadi, həm də texnoloji baxımdan əhəmiyyətlidir.

Bakı şəhərinin özündə iqlim gündəliyi

İqlim siyasətinin real nəticələri ilk növbədə şəhərlərdə hiss olunur.Çünki dünya əhalisinin böyük hissəsi şəhərlərdə yaşayır və şəhərlər enerji istehlakının, nəqliyyat emissiyalarının və müxtəlif resurs istifadəsinin mühüm hissəsini formalaşdırır.Bakı üçün bu məsələ xüsusilə aktualdır.

Şəhərin gələcək inkişafında:

yaşıllıq sahələrinin genişləndirilməsi, su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, enerji səmərəliliyi, ictimai nəqliyyatın inkişafı, tullantıların idarə edilməsi və şəhər planlaşdırılmasının iqlim risklərini nəzərə alması
getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanacaq.Buna görə Bakıda keçirilən beynəlxalq iqlim tədbirinin ən vacib sınaqlarından biri tədbirdə müzakirə olunan ideyaların
şəhərin özündə hansı nəticələr doğuracağıdır.

İqlim dəyişmələri və su təhlükəsizliyi

Azərbaycan və bütövlükdə Cənubi Qafqaz üçün su məsələsi gələcəkdə daha böyük strateji əhəmiyyət qazana bilər.
Su ehtiyatlarının idarə olunması yalnız kənd təsərrüfatı məsələsi deyil.Bu, ərzaq təhlükəsizliyi, enerji istehsalı, sənaye, şəhərlərin inkişafı və sosial rifahla birbaşa əlaqəlidir.İqlim dəyişmələri fonunda su resurslarından daha səmərəli istifadə edən texnologiyaların tətbiqi, itkilərin azaldılması və su infrastrukturunun modernləşdirilməsi mühüm prioritetlər sırasına daxil olur.Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinin gündəliyinə bu məsələnin daxil edilməsi də regionun real problemlərinə cavab verən yanaşmanın göstəricisidir.

Kənd təsərrüfatı da iqlim siyasətinin mərkəzindədir

İqlim dəyişmələrinin təsirlərindən ən həssas sahələrdən biri kənd təsərrüfatıdır.
Temperatur dəyişiklikləri, su qıtlığı, torpaqların deqradasiyası və ekstremal hava hadisələri kənd təsərrüfatının məhsuldarlığına təsir göstərə bilər.Buna görə yeni kənd təsərrüfatı modeli yalnız daha çox məhsul istehsal etməyə deyil, həm də resurslardan daha səmərəli istifadə etməyə əsaslanmalıdır.

Damcı suvarma, müasir aqrotexnologiyalar, torpaq resurslarının qorunması, iqlimə davamlı sortlar və rəqəmsal kənd təsərrüfatı həlləri bu istiqamətdə mühüm rol oynaya bilər. Beləliklə, iqlim siyasəti fermerdən tutmuş böyük sənaye müəssisəsinə qədər iqtisadiyyatın bütün təbəqələrinə təsir edən kompleks prosesdir.

Gənclər və yeni yaşıl əmək bazarı

İqlim dəyişmələri ilə mübarizə yalnız dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların işi deyil.Gənclər bu prosesin əsas iştirakçılarına çevrilməlidirlər.Çünki yaşıl transformasiya yeni peşələr və yeni bacarıqlar tələb edəcək. Bərpaolunan enerji mühəndisləri, ekoloji texnologiya mütəxəssisləri, enerji auditorları, iqlim analitikləri, yaşıl maliyyə ekspertləri və dayanıqlı şəhər planlaşdırıcıları gələcəyin əmək bazarında daha böyük əhəmiyyət qazana bilər.Bu baxımdan iqlim siyasəti ilə təhsil siyasətinin əlaqələndirilməsi strateji məsələdir.Əgər ölkələr yaşıl iqtisadiyyata keçmək istəyirlərsə, eyni zamanda həmin iqtisadiyyatı quracaq insan kapitalına investisiya qoymalıdırlar.

İqlim diplomatiyası Azərbaycanın xarici siyasəti üçün nə vəd edir?

Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinin başqa bir mühüm aspekti onun diplomatik əhəmiyyətidir.İqlim məsələləri ölkələri rəqabətdən daha çox əməkdaşlığa sövq edən nadir qlobal mövzulardan biridir.Azərbaycan üçün bu istiqamətdə fəallıq yeni diplomatik imkanlar yarada bilər.Enerji, nəqliyyat, su təhlükəsizliyi, yaşıl texnologiyalar və investisiya sahələrində regional əməkdaşlıq Azərbaycanın müxtəlif tərəfdaşlarla əlaqələrinin genişləndirilməsinə xidmət edə bilər. Xüsusilə Avropa, Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Yaxın Şərq arasında yeni yaşıl enerji və infrastruktur əməkdaşlığı perspektivləri Bakı üçün əlavə diplomatik imkanlar yaradır.Beləliklə, iqlim diplomatiyası artıq ayrıca ekoloji diplomatiya deyil.O, enerji diplomatiyası, iqtisadi diplomatiya və regional əməkdaşlıqla getdikcə daha çox birləşir.

Ən böyük sınaq: nəticələrin ölçülməsi

Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinin əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirərkən bir məqamı da unutmaq olmaz.İqlim tədbirlərinin uğuru yalnız iştirakçıların sayı, keçirilən panellər və səsləndirilən bəyanatlarla ölçülməməlidir.
Əsl göstəricilər daha sonra ortaya çıxır.

Məsələn:
Nə qədər yeni investisiya cəlb edildi?
Nə qədər yeni yaşıl enerji layihəsi həyata keçirildi?
Enerji səmərəliliyi nə qədər yüksəldi?
Şəhərlərin iqlim risklərinə davamlılığı nə qədər artdı?
Su itkilərinin qarşısının alınması istiqamətində hansı nəticələr əldə edildi?
Nə qədər yeni yaşıl iş yeri yaradıldı?
Beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində hansı konkret layihələr reallaşdı?Bu sualların cavabları Bakı platformasının real nəticəsini müəyyən edəcək.

Bakıdan dünyaya mesaj

Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinin keçirilməsi Azərbaycan üçün həm böyük imkan, həm də məsuliyyətdir.
İmkan ondan ibarətdir ki, Azərbaycan iqlim diplomatiyasında qazandığı təcrübəni davam etdirə və Bakını regional yaşıl transformasiya üzrə mühüm dialoq platformasına çevirə bilər.Məsuliyyət isə ondan ibarətdir ki, beynəlxalq səviyyədə səsləndirilən təşəbbüslər ölkə daxilində də real nəticələrə çevrilməlidir.Çünki müasir dünyada dövlətlərin beynəlxalq nüfuzu yalnız diplomatik bəyanatlarla deyil, həm də konkret nəticələrlə ölçülür.

COP29 irsi və Bakı platformasının gələcəyi

Azərbaycanın qarşısında indi daha mühüm mərhələ dayanır.COP29 Azərbaycanın iqlim diplomatiyasında mühüm iz buraxdı.Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi isə bu təcrübənin davam etdirilməsi üçün əlavə imkan yaradır.Növbəti mərhələdə əsas hədəf Bakı platformasının davamlı əməkdaşlıq mexanizminə çevrilməsi ola bilər.Bu isə yalnız hökumətlərarası dialoqla məhdudlaşmamalıdır.Universitetlər, startaplar, biznes qurumları, maliyyə institutları, şəhərlər, gənclər və vətəndaş cəmiyyəti bu prosesin fəal iştirakçılarına çevrilməlidir.Çünki iqlim dəyişmələri bir ölkənin təkbaşına həll edə biləcəyi problem deyil.Bu, qlobal əməkdaşlıq tələb edir.

Bakıdan başlayan müzakirə Bakıda bitməməlidir

Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi əslində bir həftəlik tədbirdən daha böyük məna daşıyır.Bu platforma Azərbaycanın COP29-dan sonra qlobal iqlim prosesində mövqeyini qorumaq və inkişaf etdirmək, yaşıl iqtisadiyyatın imkanlarını genişləndirmək, regional əməkdaşlığı gücləndirmək və yeni investisiya istiqamətləri yaratmaq baxımından mühüm fürsətdir.Lakin əsas məsələ tədbirin özü deyil.Əsas məsələ tədbirdən sonra nə baş verəcəyidir.Əgər Bakıda səsləndirilən ideyalar yeni layihələrə çevrilərsə, yeni investisiyalar cəlb olunarsa, yaşıl enerji imkanları genişlənərsə, şəhər və kənd infrastrukturu iqlim risklərinə uyğunlaşdırılarsa, yeni texnologiyalar tətbiq olunarsa və gənclər yeni yaşıl iqtisadiyyatın əsas iştirakçılarına çevrilərsə, Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi öz missiyasını yerinə yetirmiş olacaq.Bu baxımdan Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə sadə, lakin stratejidir:

Bakıdakı iqlim dialoqunu real fəaliyyətə çevirmək.Çünki XXI əsrdə iqlim siyasətinin qalibləri ən çox danışanlar deyil, dəyişən reallığa ən sürətlə uyğunlaşan və yaşıl transformasiyanı iqtisadi inkişafın yeni imkanına çevirən ölkələr olacaq.
Bakı artıq qlobal iqlim gündəliyinin mühüm ünvanlarından birinə çevrilib.İndi növbəti mərhələ başlayır:Bakıdan səslənən iqlim çağırışlarını konkret nəticələrə çevirmək mərhələsi.

David Seliverstov
"Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi və xeyriyyəçilik cəmiyyətinin sədri

Telegramda izləyin