Müasir müharibənin yeni üzü: Dronlar, raketlər və süni intellekt

"Bu gün dünyaya nəzər saldıqda mənzərə kifayət qədər narahatedicidir. ABŞ-İran, Ukrayna-Rusya, Yaxın Şərq və digər regionlarda davam edən münaqişələr və yeni münaqişə ocaqlarının yaranma ehtimalı göstərir ki, müasir müharibənin xarakteri köklü şəkildə dəyişir. Artıq savaş yalnız tankların, artilleriyanın və canlı qüvvənin qarşı-qarşıya gəlməsi deyil. İndi həm diplomatik, siyasi həm də dronlar, raketlər, peyk sistemləri, elektron müharibə, süni intellekt və kibertexnologiyalar döyüş meydanının əsas elementlərinə çevrilib."

Bu fikirləri Səs qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev deyib.

Ekspert qeyd edib ki, "III Dünya müharibəsi artıq başlayıb" demək siyasi baxımdan ehtiyat tələb edən yanaşmadır. Çünki III Dünya müharibəsi klassik mənada dünya güclərinin bir-birinə qarşı genişmiqyaslı, formal müharibəsi deməkdir. Bu gün isə daha çox ayrı-ayrı müharibələrin və regional qarşıdurmaların bir-biri ilə geosiyasi, iqtisadi, texnoloji və hərbi baxımdan əlaqələndiyi yeni bir mərhələni müşahidə edirik.

Amma bir reallıq danılmazdır ki, dünyada müharibənin yeni texnoloji modeli formalaşıb. Ukrayna və İran cəbhəsi bunun ən bariz nümunəsidir. Burada dronlar kəşfiyyatdan tutmuş zərbə əməliyyatlarına qədər geniş spektrdə istifadə olunur. Raketlər və pilotsuz uçuş aparatları artıq yalnız əlavə vasitə deyil, müharibənin strateji alətlərindən birinə çevrilib. Aparılan təhlillərə görə, 2026-cı ildə Rusiya-Ukrayna, ABŞ-İran müharibəsində uzaqmənzilli raket və dron kampaniyaları döyüşün əsas istiqamətlərindən biridir və ucuz, kütləvi istehsal olunan dronlar hava hücumlarının miqyasını ciddi şəkildə artırıb.

Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, dron müharibənin "ucuzlaşdırılmış" silahıdır, amma təsiri heç də ucuz deyil. Bir neçə min dollarlıq və ya nisbətən aşağı qiymətli pilotsuz aparat milyonlarla dollarlıq hava hücumundan müdafiə raketini işə salmağa məcbur edə bilər. Beləliklə, müharibə artıq təkcə "kim daha güclü silaha malikdir?" sualı ilə deyil, "kim daha ucuz vasitə ilə qarşı tərəfə daha böyük xərc yükləyə bilir?" sualı ilə də ölçülür. Bu, hərbi strategiyada tamamilə yeni yanaşmadır.

Digər tərəfdən, dronlar müharibənin coğrafiyasını da dəyişir. Artıq cəbhə xətti ilə arxa cəbhə arasında əvvəlki kimi sərt sərhəd yoxdur. Ukraynanın min kilometrlərlə uzaqdakı strateji obyektlərə dron zərbələri endirməsi, Rusiyanın isə uzaqmənzilli raket və dronlarla Ukraynanın enerji, logistika və digər infrastrukturuna zərbələr vurması bunun göstəricisidir.

Yaxın Şərqdəki proseslər də eyni tendensiyanı nümayiş etdirir. Raket və dronların genişmiqyaslı tətbiqi göstərir ki, gələcəyin müharibəsi artıq yalnız hava qüvvələrinin dominantlığı üzərində qurulmayacaq. Kütləvi və dəqiq zərbə imkanları, süni intellekt, elektron mübarizə və pilotsuz sistemlərin inteqrasiyası yeni hərbi doktrinaların əsasını təşkil edir.

"Ona görə də mən hesab edirəm ki, "III Dünya müharibəsi dron və raketlərlə aparılır" ifadəsini birbaşa hüquqi-siyasi fakt kimi yox, müasir müharibənin mahiyyətini ifadə edən metafora kimi qəbul etmək daha doğrudur.
Əslində, qarşıda daha təhlükəli bir mərhələ dayanır: müxtəlif regional müharibələrin texnologiya, silah təchizatı, iqtisadi sanksiyalar, kiberhücumlar və hərbi ittifaqlar vasitəsilə bir-birinə bağlanması. Bu zaman müharibə bir ölkənin sərhədlərindən çıxaraq qlobal sistemə təsir göstərir.

Bu gün göydə uçan dron, uzaq məsafədən buraxılan raket və ya kiberhücumun arxasında bəzən minlərlə kilometr uzaqdakı siyasi qərar dayanır. Deməli, müasir müharibənin əsas xüsusiyyəti yalnız silahın dəyişməsi deyil, müharibənin özünün qloballaşmasıdır.

III Dünya müharibəsinin klassik mənada başlayıb-başlamadığını tarix müəyyən edəcək. Lakin bir həqiqət artıq göz qabağındadır ki, III Dünya müharibəsi olmasa belə, III Dünya müharibəsinin texnoloji elementləri artıq dünyanın müxtəlif münaqişələrində sınaqdan keçirilir. Və bu, bəşəriyyət üçün çox ciddi xəbərdarlıqdır."- deyə, B.Quliyev əlavə edib.

Telegramda izləyin