İran-ABŞ-İsrail müharibəsi uzansa, dünya iqtisadiyyatını nə gözləyir?

"İran, ABŞ və İsrail arasında davam edən müharibənin uzanması və xüsusilə Hörmüz boğazından neft və qaz daşımalarının ciddi şəkildə məhdudlaşması qlobal iqtisadiyyat üçün böyük risklər yarada bilər. Böhran uzun müddət davam edərsə, enerji qiymətlərinin kəskin artması, inflyasiyanın sürətlənməsi və iqtisadi artımın zəifləməsi nəticəsində dünya iqtisadiyyatı resessiya təhlükəsi ilə üzləşə bilər".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib.

O, qeyd edib ki, Hörmüz boğazı qlobal enerji bazarı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Normal dövrdə dünya üzrə dəniz yolu ilə daşınan neftin təxminən dörddə biri bu marşrutdan keçir. LNG daşımaları baxımından da boğazın rolu olduqca böyükdür. Buna görə də burada yaranan hər hansı ciddi fasilə qısa müddətdə dünya enerji bazarına təsir göstərə bilər:

"Hazırda vəziyyət artıq bazarlarda öz təsirini göstərir. Avqustun 14-də Hörmüz boğazından keçən əmtəə gəmilərinin sayı aylıq orta göstəricidən aşağı olub və regionda gəmiçiliklə bağlı risklər artıb. "Reuters"in məlumatına görə, mövcud təchizat pozuntuları qlobal neft təklifində ciddi kəsir yaradıb.
Əgər böhran qısa müddətdə həll olunarsa, əsas nəticələr neft və yanacaq qiymətlərinin yüksəlməsi, inflyasiyanın sürətlənməsi və nəqliyyat xərclərinin artması ilə məhdudlaşa bilər. Lakin boğazın uzun müddət bağlı qalması və ya faktiki olaraq məhdud rejimdə işləməsi tamamilə fərqli iqtisadi mənzərə yarada bilər.

Neftin bahalaşması benzin, dizel yanacağı, aviasiya yanacağı, plastik və kimyəvi məhsulların, eləcə də logistika xidmətlərinin qiymətlərinin artmasına səbəb ola bilər. Bu isə ərzaq məhsullarından sənaye mallarına qədər geniş çeşiddə qiymət artımını sürətləndirə bilər.

Ən təhlükəli ssenarilərdən biri isə stagflyasiyadır. Bu vəziyyətdə eyni vaxtda həm inflyasiya yüksəlir, həm də iqtisadi artım zəifləyir. Mərkəzi banklar belə şəraitdə çətin seçim qarşısında qalırlar. İnflyasiyanı cilovlamaq üçün faiz dərəcələrinin yüksək saxlanılması iqtisadi fəallığı zəiflədə bilər. Digər tərəfdən, iqtisadiyyatı dəstəkləmək məqsədilə faizlərin aşağı salınması qiymət təzyiqlərini daha da gücləndirə bilər.

"Oxford Economics" də müharibənin uzun müddət davam etməsinin qlobal iqtisadiyyatı resessiyaya sürükləyə biləcəyini modelləşdirib.

Burada söhbət yalnız neftdən getmir. Hörmüz boğazından böyük həcmdə LNG də daşınır. Qətər və BƏƏ-nin LNG ixracının mühüm hissəsi bu marşrutdan asılıdır. Buna görə də böhranın uzanması Avropada, xüsusilə isə Asiyada təbii qazın, elektrik enerjisinin və sənaye xərclərinin artmasına səbəb ola bilər.

Azərbaycan üçün vəziyyət müəyyən qədər fərqlidir. Ölkəmiz neft ixrac edən dövlət olduğundan dünya neft qiymətlərinin yüksəlməsi ilkin mərhələdə ixrac və büdcə gəlirlərinin artmasına müsbət təsir göstərə bilər. Lakin qlobal iqtisadi böhran Azərbaycanın əsas xarici ticarət tərəfdaşlarına, qeyri-neft ixracına, investisiyalara və idxal qiymətlərinə mənfi təsir göstərə bilər.

Bu baxımdan neftin bahalaşmasından əldə olunan əlavə gəlirin bir hissəsi qlobal inflyasiya və iqtisadi zəifləmənin yaratdığı itkilərlə kompensasiya oluna bilər.

Əsas risk neftin 100 və ya 110 dollara yüksəlməsi deyil, qiymətlərin çox yüksək səviyyədə uzun müddət qalması və bunun qlobal iqtisadiyyatda tələbin azalmasına səbəb olmasıdır. Belə vəziyyətdə dünya iqtisadiyyatı əvvəlcə enerji şoku, daha sonra inflyasiya, ardınca isə istehlak və investisiyaların azalması ilə üzləşə bilər.

Bu səbəbdən Hörmüzdəki müharibənin taleyi artıq yalnız İran, ABŞ və İsrail arasındakı hərbi qarşıdurma məsələsi deyil. Bu, eyni zamanda qlobal enerji təhlükəsizliyi və dünya iqtisadiyyatının sabitliyi məsələsinə çevrilib. Əgər diplomatik həll tapılmasa və enerji axınlarının bərpası geciksə, 2026-cı ilin ən ciddi qlobal iqtisadi risklərindən biri məhz bu böhran ola bilər".

Telegramda izləyin