Fidanın Benqazi səfəri nə deməkdir? - Türkiyənin Liviyada yeni strategiyası

Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan Liviyaya səfər edib. Səfər çərçivəsində o, həm Tripoli, həm də Benqazi şəhərlərində olub. Fidanın Benqaziyə gedərək illərdir Ankaranın əsas rəqiblərindən biri hesab olunan Xəlifə Haftarla görüşməsi xüsusilə diqqət çəkib.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, məsələ ondadır ki, Türkiyə uzun müddət Liviyada əsas dayağını Tripolidəki Milli Birlik Hökumətində görürdü. Ankara üçün Tripoli həm siyasi tərəfdaş, həm də Aralıq dənizində enerji və dəniz sərhədləri məsələlərində mühüm müttəfiq idi. Türkiyə ilə Liviyanın qərbindəki hakimiyyət arasında imzalanan dəniz səlahiyyətləri və enerji razılaşmaları Ankaranın Şərqi Aralıq dənizindəki mövqeyini gücləndirirdi. Bu səbəbdən Haftarın rəhbərlik etdiyi şərq düşərgəsi uzun müddət Türkiyənin qarşı tərəfində dayanıb:

"Lakin hazırda vəziyyət əvvəlki kimi deyil. Türkiyə Liviyadakı siyasi reallığı olduğu kimi qəbul edir və ölkənin qərbi ilə yanaşı, şərqində də təsir imkanları yaratmağa çalışır.

Əslində, Ankaranın Liviya siyasətində dönüş etməsi o qədər də təəccüblü deyil. Çünki Liviyada heç bir tərəf ölkənin bütövlüyünü və siyasi sistemini təkbaşına müəyyənləşdirə biləcək gücə malik deyil. Tripoli hökuməti ölkənin bütün ərazisinə faktiki nəzarət etmir. Haftar isə hərbi gücünə baxmayaraq, Liviyanın qərbində siyasi legitimliyini tam şəkildə təmin edə bilmir.

Belə şəraitdə tərəflərdən yalnız birini seçmək Türkiyənin manevr imkanlarını məhdudlaşdırır. Ankara, görünür, məhz bu məhdudiyyəti aradan qaldırmaq qərarına gəlib.

Fidan səfərin Türkiyənin Liviyanın qərbi, şərqi və cənubu arasında ayrı-seçkilik qoymayan "Vahid Liviya" siyasətinin konkret təzahürü olduğunu bildirib. O qeyd edib:

"Türkiyə olaraq Liviyanın əmin-amanlığını və sabitliyini öz sabitliyimizdən ayrı görmürük. Liviyalı qardaşlarımızın öz gələcəklərini azad, təhlükəsiz və firavan şəkildə qurması əsasdır. Cənab Prezidentimizin (Rəcəb Tayyib Ərdoğan) ortaya qoyduğu baxış çərçivəsində Liviyanın qərbi ilə şərqi arasında dialoq və əməkdaşlığın gücləndirilməsini dəstəkləməyə, Liviyanın sülhünə, sabitliyinə və rifahına töhfə verməyə davam edəcəyik".

Daha açıq desək, Türkiyə artıq Liviyada bir tərəfin himayədarı kimi deyil, ölkənin gələcək siyasi nizamının formalaşmasında bütün tərəflərlə danışa bilən əsas regional aktor kimi çıxış etmək istəyir.

Fidanın səfərində hərbi komponentin ayrıca vurğulanması isə başqa bir mesajdır. Xarici işlər nazirinin Tripolidə Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Liviya Missiyası Qrup Komandanlığını ziyarət etməsi Ankaranın şərq düşərgəsi ilə yaxınlaşmasının Türkiyənin Tripolidəki hərbi mövcudluğundan imtina anlamına gəlmədiyini göstərir.

Fidanın Benqaziyə səfəri Haftarla münasibətlərin yalnız siyasi dialoq səviyyəsində saxlanılmayacağını da göstərir. Əksinə, Türkiyə bir tərəfdən Haftarla danışıqlar aparır, digər tərəfdən isə Tripolidə hərbi mövcudluğunu qoruyur. Bu, Ankara üçün kifayət qədər əlverişli vəziyyətdir.

Bütün hallarda Türkiyə Suriyada olduğu kimi, Liviyada da sabit və mərkəzləşmiş dövlətin bərpa olunmasını istəyir. Düzdür, Suriyada bu proses dinc yolla baş vermədi. Lakin nəticə etibarilə bu gün Suriya əvvəlki illərlə müqayisədə daha sabitdir.

Ankaranın Liviyada sabitliyi necə təmin edəcəyini isə yerli vəziyyəti müşahidə etməklə və əsas siyasi-hərbi aktorlarla birbaşa təmas qurmaqla müəyyənləşdirməyə çalışdığı görünür.

Başqa sözlə, Ankara Haftarın gələcəkdə nə qədər güclü ola biləcəyini əvvəlcədən qiymətləndirməyə və onunla münasibətlər quraraq bu gücü öz təsir dairəsinə daxil etməyə çalışa bilər.

Müqayisə üçün qeyd edək ki, Ankara Bəşər Əsəd hakimiyyətinin son dönəmində Dəməşqlə təmaslar qurmuşdu. Ardınca isə Suriyada hakimiyyət dəyişikliyi baş verdi. Türkiyə yeni reallığa kifayət qədər sürətlə uyğunlaşdı və yaranmış siyasi mənzərədə öz təsir imkanlarını qorudu. İndi Liviyada Haftarla qurulan təmaslara da bu təcrübənin prizmasından baxmaq mümkündür".

Telegramda izləyin