Uşaqların psixoloji sağlamlığı dövlət siyasətinin mühüm istiqamətidir

Uşaqlar cəmiyyətin gələcəyi, dövlətin ən mühüm sosial sərvətlərindən biridir. Onların sağlam, təhlükəsiz və sağlam psixoloji mühitdə böyüməsi yalnız ailənin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin və dövlətin qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir. Müasir dövrdə uşaqların psixoloji müdafiəsi xüsusilə aktuallaşıb. Ailə münasibətləri, məktəb mühiti, həmyaşıdlarla ünsiyyət, informasiya bolluğu və sosial şəbəkələr uşaqların dünyagörüşünə və emosional vəziyyətinə ciddi təsir göstərə bilir.

Azərbaycan dövləti tərəfindən həyata keçirilən sosial siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri də uşaqların hüquqlarının və mənafelərinin qorunması, onların hərtərəfli inkişafı üçün əlverişli şəraitin yaradılmasıdır. Bu siyasət uşaqların yalnız maddi və fiziki təhlükəsizliyini deyil, onların mənəvi və psixoloji rifahını da əhatə edir.
Uşaqların hüquqları etibarlı şəkildə qorunur.

.
Uşaqların psixoloji təhlükəsizliyinin təmin olunmasının əsas şərtlərindən biri onların hüquqlarının qanunvericiliklə qorunmasıdır. Azərbaycan qanunvericiliyində uşaqların hüquq və mənafelərinin müdafiəsi, zorakılıqdan və ayrı-seçkilikdən qorunması, təhsil və səhiyyə xidmətlərinə çıxışının təmin edilməsi ilə bağlı mühüm müddəalar mövcuddur.
Bu istiqamətdə dövlət qurumlarının fəaliyyəti uşağın üstün mənafeyi prinsipinə əsaslanır. Uşağın fikrinə hörmət edilməsi, onun şəxsiyyət kimi formalaşmasına şərait yaradılması və təhlükəsiz mühitdə böyüməsinin təmin olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ailə uşağın ilk psixoloji mühitidir

Uşağın psixoloji inkişafında ailənin rolu əvəzsizdir. Valideynlərin övladları ilə düzgün ünsiyyət qurması, onların problemlərini dinləməsi və emosional ehtiyaclarına diqqət yetirməsi sağlam şəxsiyyətin formalaşmasına mühüm təsir göstərir.Ailədə sevgi, qarşılıqlı hörmət və etimad mühitinin olması uşağın özünəinamının formalaşmasına kömək edir. Əksinə, davamlı münaqişə, təzyiq və laqeydlik uşağın emosional vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən dövlətin ailələrin maarifləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi tədbirlər mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Məktəblərdə psixoloji mühitin əhəmiyyəti

Uşaqların psixoloji sağlamlığının qorunmasında məktəb də xüsusi rol oynayır. Məktəb yalnız bilik verilən müəssisə deyil, həm də uşağın sosiallaşdığı, dostluq münasibətləri qurduğu və şəxsiyyət kimi formalaşdığı mühüm mühitdir.
Məktəbdə müəllim, valideyn və psixoloq əməkdaşlığı gücləndirilməlidir. Uşağın davranışında və emosional vəziyyətində baş verən dəyişikliklərə vaxtında diqqət yetirmək, onun problemlərini dinləmək və zəruri hallarda peşəkar dəstək göstərmək vacibdir.

Bu baxımdan məktəb psixoloqlarının fəaliyyətinin gücləndirilməsi, müəllimlərin psixoloji maarifləndirilməsi və valideynlərlə mütəmadi əməkdaşlıq uşaqların müdafiəsində mühüm vasitələrdir

Sosial şəbəkələr yeni çağırışlar yaradır

Müasir texnologiyalar uşaqların həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. İnternet və sosial şəbəkələr təhsil, informasiya və ünsiyyət baxımından geniş imkanlar yaratsa da, uşaqlar üçün müəyyən psixoloji və sosial risklər də formalaşdıra bilər.
Kiberzorakılıq, zərərli məzmun, yad şəxslərlə təhlükəli ünsiyyət və sosial şəbəkələrdən həddindən artıq istifadə uşaqların emosional rifahına mənfi təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən uşaqların rəqəmsal mühitdə təhlükəsizliyinin təmin edilməsi dövlət siyasətində getdikcə daha çox diqqət tələb edən məsələlərdəndir.
2026-cı ildə Azərbaycanda 16 yaşına çatmayan uşaqların bəzi sosial şəbəkələrdə fərdi hesab açması ilə bağlı məhdudiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi də uşaqların rəqəmsal mühitdə müdafiəsi baxımından müzakirə olunan mühüm addımlardandır. Burada əsas məqsəd uşaqların informasiya mühitində üzləşə biləcəyi risklərin azaldılması və onların təhlükəsizliyinin gücləndirilməsidir.

Maarifləndirmə əsas şərtlərdən biridir

Uşaqların psixoloji sağlamlığının qorunması yalnız problemlər yarandıqdan sonra müdaxilə ilə məhdudlaşmamalıdır. Əsas məqsəd risklərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi və qarşısının alınmasıdır.
Bu baxımdan valideynlərin, müəllimlərin və uşaqlarla işləyən digər şəxslərin psixoloji biliklərinin artırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Uşağın yaş xüsusiyyətlərini bilmək, onun emosiyalarını düzgün anlamaq və problemlərinə sağlam yanaşmaq bir çox çətinliyin qarşısının alınmasına imkan verir.

Uşaqların gələcəyi bizim məsuliyyətimizdir

Azərbaycanın dövlət uşaq siyasətinin əsas məqsədlərindən biri uşaqlar üçün sağlam və təhlükəsiz mühit yaratmaqdır. Bu məqsədə çatmaq üçün hüquqi müdafiə, sosial təminat, təhsil, səhiyyə, psixoloji xidmətlər və ailə institutunun gücləndirilməsi bir-biri ilə əlaqəli şəkildə həyata keçirilməlidir.

Uşağın özünü təhlükəsiz hiss etdiyi ailə, məktəb və cəmiyyət onun gələcək həyatının möhkəm təməlini formalaşdırır. Dövlət tərəfindən atılan addımların səmərəliliyi isə ailə və cəmiyyətin fəal iştirakı ilə daha da artır.
Unutmaq olmaz ki, uşağın psixoloji sağlamlığına göstərilən diqqət əslində ölkənin gələcəyinə göstərilən diqqətdir. Bu gün sağlam düşüncəli, hüquqları qorunan, özünə güvənən və cəmiyyətə faydalı şəkildə yetişən uşaqlar sabah Azərbaycanın inkişafına töhfə verən vətəndaşlar olacaqlar.

Təranə Paşayeva
Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin