Məişət zorakılığı və qadın qətllərinə görə cəzalar sərtləşdirilməlidirmi? - VƏKİLDƏN AÇIQLAMA

Son illər Azərbaycanda məişət zorakılığı və qadın qətlləri ilə bağlı xəbərlərin artması cəmiyyətdə ciddi narahatlıq yaradıb. Baş verən hadisələrdən sonra ictimaiyyət arasında bu cür cinayətlərə görə cəzaların daha da sərtləşdirilməsi, hüquqi mexanizmlərin gücləndirilməsi və zərərçəkənlərin daha effektiv qorunması ilə bağlı müzakirələr yenidən gündəmə gəlib. Bu istiqamətdə qanunvericilikdə bir sıra dəyişikliklər edilsə də, beynəlxalq təşkilatlar və hüquq mütəxəssisləri əlavə islahatların, o cümlədən məişət zorakılığına görə cinayət məsuliyyətinin daha da gücləndirilməsinin vacibliyini vurğulayırlar.

Bəs Azərbaycanda məişət zorakılığı və qadın cinayətlərinə görə cəzalar daha da artırılmalıdırmı? Mövcud qanunvericilik bu cinayətlərin qarşısını almaq üçün yetərlidirmi, yoxsa daha sərt hüquqi tədbirlərə ehtiyac var?
Mövzu ilə bağlı vəkil Fuad Məmmədov BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, son statistik hesabata əsasən 2025-ci ildə məişət zorakılığı ilə bağlı 1396 cinayət qeydə alınıb. Onun sözlərinə görə, bu cinayətlər arasında 53 qəsdən adam öldürmə, 20 adam öldürməyə cəhd, 30 qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurma, 64 qəsdən sağlamlığa az ağır zərər vurma, 1202 qəsdən sağlamlığa yüngül zərər vurma, 6 əzab vermə, 1 öldürməklə və ya sağlamlığa ağır zərər vurmaqla hədələmə və 20 digər cinayət faktı yer alıb: "Məişət zorakılığı ilə bağlı cinayətlər nəticəsində zərər çəkmiş qadınların sayı isə 1176 nəfər olub.
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 2024-cü il üzrə məlumatına əsasən, məişət zorakılığı ilə bağlı qeydə alınmış 1451 cinayətdən 1254-ü qəsdən sağlamlığa yüngül zərər vurma, 83-ü qəsdən sağlamlığa az ağır zərər vurma, 42-i qəsdən adam öldürmə, 25-i qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurma, 15-i adam öldürməyə cəhd, 14-ü əzab vermə, 18-i digər növlərdir.

Həmin cinayətləri törətmiş 1283 şəxs (qadın - 62; kişi 1221) şəxs məsuliyyətə cəlb olunub. Bununla yanaşı 2 cinayət təkrar törədilib.
2024-cü ildə ailə münaqişəsi və qısqanclıq zəminində ölümlə nəticələnən 42 cinayət qeydə alınıb (qadın - 29, kişi -16).

Azərbaycanda qadınlara qarşı məişət zorakılığı qanunvericiliklə qadağan olunmuşdur və bu sahədə əsas normativ hüquqi akt "Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunudur.
Qanuna əsasən, məişət zorakılığı törətmiş şəxslər inzibati və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə bilər.
İqtisadi və psixi zorakılığa görə inzibati qaydada 100-700 manatadək cərimə, ictimai işlər və ya inzibati həbs tətbiq oluna bilər; zorakılıq nəticəsində sağlamlığa zərər vurulduqda isə cinayət məsuliyyəti yaranır və daha ağır cəzalar, o cümlədən azadlıqdan məhrumetmə nəzərdə tutulur.
Cinsi zorakılıq və məcburi hamiləlik kimi ağır cinayətlərə görə isə 12 ildən 20 ilədək və ya ömürlük azadlıqdan məhrumetmə cəzası tətbiq edilir.
"Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu 2010-cu ildə qəbul olunmuşdur.
Son illərdə məişət zorakılığı ilə bağlı qanunvericiliyə bir neçə dəfə dəyişiklik edilmiş, məsuliyyətin sərtləşdirilməsi və tədbirlərin gücləndirilməsi istiqamətində addımlar atılmışdır.
Təsadüfi deyildir ki, 2017-ci - 2024-cü illərdə Qanuna 8 dəfə dəyişiklik edilmişdir.

Eyni zamanda qeyd olunmalıdır ki, cəza siyasətinin humanistləşdirilməsi ilə bağlı 2017-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə qanunvericiliyinin dekriminallaşdırılması istiqamətində tədbirlər görülür.

Cəzaların artırılmasına ehtiyacın olub-olmaması aşağıdakı arqumentlərlə əsaslandırılır:
• Preventiv təsir: Cinayətkarların daha ağır cəzalarla üzləşməsi gələcək zorakılıq hallarının qarşısını ala bilərmi;
• İctimai ədalət: Ağır cinayətlər üçün nəzərdə tutulan cəzaların dünya təcrübəsinə uyğunlaşdırılması qurbanların hüquqlarının daha effektiv müdafiəsini təmin edəcəkmi.
Digər tərəfdən, yalnız cəzaların sərtləşdirilməsinin kifayət etmədiyi, sistemli islahatların zəruri olduğu danılmaz faktdır:
• Qanunun tətbiqi: Mövcud qanunvericiliyin qeyd-şərtsiz və tam tətbiq olunması və boşluqların aradan qaldırılması cəzaların artırılması qədər önəmlidir.
• Profilaktika və təhsil: Zorakılığa səbəb olan gender stereotiplərinin dəyişdirilməsi və qadınların iqtisadi asılılıqdan azad edilməsi kimi tədbirlər uzunmüddətli həll yolu hesab olunur.

Əvvəllər Respublikamızda "Qadın Problemləri üzrə Milli Fəaliyyət Planları" qəbul olunaraq icra edilirdi.
Lakin son illər bu kimi Fəaliyyət Planlarının qəbul olunmasının şahidi olmuruq. Düşünürəm ki, bu cür Fəaliyyət Planlarının yenidən qəbul olunub icra edilməsinə ciddi ehtiyac vardır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin