Əlvida, 24 saat: Yer kürəsində 25 saatlıq günün görünəcəyi tarix açıqlandı

Alimlər Yer kürəsinin fırlanmasının gələcəkdə tədricən zəifləyəcəyini bildirirlər. Bu proses nəticəsində günün uzunluğu artır və çox uzaq gələcəkdə 24 saatlıq günün 25 saata qədər uzanması ehtimalı müzakirə olunur.

Bu barədə "Econews" yazır.

Günün dəyişkənliyi

Gündəlik həyatda biz 24 saatlıq sistemi sabit qəbul etsək də, bu rəqəm tamamilə dəyişməz deyil. Astronomik ölçmələr göstərir ki, Yer həm Günəşə görə, həm də uzaq ulduzlara görə fərqli sürətlə fırlanır. Ulduzlara görə ölçülən "ulduz günü" daha qısadır.

Günəşə görə təyin edilən "günəş günü" isə Yer həm fırlandığı, həm də Günəş ətrafında hərəkət etdiyi üçün bir qədər uzundur. Uzun zaman kəsiyində bu dəyər çox kiçik miqyasda olsa da dəyişir.

Ayın əsas təsiri

Bu dəyişmənin əsas səbəbi Yer ilə Ay arasındakı qravitasiya qarşılıqlı təsiridir. Ayın cazibəsi okeanlarda qabarma və çəkilmələr yaradır. Bu proses zamanı su kütlələrinin hərəkəti Yer fırlanmasına qarşı kiçik bir "əyləc" effekti yaradır.

Nəticədə Yer çox yavaş şəkildə enerji itirir və fırlanma sürəti azalır. Eyni zamanda Ay da Yerdən tədricən uzaqlaşır.

Alimlər bunu çox sadə bir nümunə ilə izah edirlər: fırlanan kreslonu ayaqla yüngülcə yavaşlatmaq kimi. Hərəkət dayanmasa da, sürət azalır.

Necə ölçülür?

Bu dəyişiklik insan həyatı üçün hiss olunacaq səviyyədə deyil. Alimlər bunu atom saatları ilə astronomik müşahidələri müqayisə edərək müəyyən edirlər.

Tarixi günəş tutulmaları, dəqiq vaxt ölçmələri və müasir peyk sistemləri Yer fırlanmasındakı çox kiçik fərqləri üzə çıxarmağa imkan verir. Bu sahədə NASA, eləcə də Beynəlxalq Yer Fırlanması və Referens Sistemləri Xidməti kimi qurumlar mütəmadi məlumatlar dərc edir. Bəzi hallarda dünya vaxtını Yer fırlanmasına uyğunlaşdırmaq üçün artıq saniyələr də əlavə edilir.

25 saatlıq gün nə vaxt mümkündür?

Hazırkı elmi hesablamalara görə, 25 saatlıq günün formalaşması təxminən 200 milyon il kimi çox uzaq bir zaman miqyasında mümkündür. Bu nəticə Yer-Ay sisteminin eyni şəkildə inkişaf etməyə davam edəcəyi fərziyyəsinə əsaslanır. Alim Norman Murray və Toronto Universiteti ilə bağlı tədqiqatlar bu uzunmüddətli dəyişimi araşdıran işlər sırasındadır.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu dəyişiklik insan sivilizasiyasına və ya təqvim sisteminə yaxın gələcəkdə heç bir təsir göstərməyəcək.

Digər təsir edən amillər

Yer fırlanmasına yalnız Ay təsir etmir. Qütb buzlaqlarının əriməsi, yeraltı suların hərəkəti və iqlim dəyişiklikləri də planetin kütlə paylanmasını dəyişdirərək çox kiçik təsirlər yarada bilər.

NASA bu proseslərin Yer fırlanmasına mikroskopik səviyyədə təsir etdiyini qeyd edir. Hətta böyük miqyaslı mühəndislik layihələrinin belə nəzəri olaraq çox kiçik dəyişikliklər yaratması mümkündür.

25 saatlıq gün ideyası elmi baxımdan real olsa da, bu dəyişikliklər o qədər yavaşdır ki, insan həyatı üçün praktik əhəmiyyət daşımır. Yer fırlanması milyard illər ərzində dəyişən dinamik bir sistem kimi qalır. (Qaynarinfo.az)

Telegramda izləyin