Molla rejiminin vəhşiliyinə beynəlxalq reaksiyalar güclənib

Son dövrlərdə İranda baş verən genişmiqyaslı etirazlar və zorakılıq beynəlxalq ictimaiyyətin ciddi reaksiyasına səbəb olub.

BiG.AZ Associated Press-ə istinadən xəbər verir ki, protestlər 28 dekabr 2025‑ci ildə iqtisadi çətinliklərdən başlayıb və daha sonra geniş siyasi narazılıqlara çevrilib. Ölkə üzrə minlərlə insan küçələrə çıxaraq rejim dəyişikliklərini tələb edib və bu, ölkə daxilində zorakılığın artmasına gətirib çıxarıb. Təhlükəsizlik qüvvələrinin sərt müdaxiləsi nəticəsində çox sayda insan həlak olub və minlərlə şəxs saxlanılıb, ölkə boyu internet və telefon rabitəsi tamamilə kəsilib, bu da informasiya axınının qarşısını alıb.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı baş katibi zorakılıq və təhlükəsizlik qüvvələrinin geniş istifadə etdiyi güc barədə açıqlamalar verərək zorakılığa son qoyulmasını və insan hüquqlarına hörmət olunmasını tələb edib. Avropa İttifaqı və bir sıra Avropa liderləri İran hakimiyyətini etirazçılara qarşı zorakılığı qətiyyətlə pisləyərək, fundamental azadlıqların qorunmasının vacibliyini vurğulayıblar. ABŞ prezidenti Donald Trump İran hökumətini etirazçılara qarşı sərt davranışa görə tənqid edib, "çox güclü" reaksiyalar variantlarını nəzərdən keçirdiklərini bildirib və bu mövzuda hətta Elon Musk ilə internetin təmin olunması barədə danışıqlara girdiyini açıqlayıb. Bu, İran daxilində internetin kəsilməsi və informasiya axınının məhdudlaşdırılması fonunda daha da diqqət çəkib.

Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski İran xalqına beynəlxalq dəstək çağırışını səsləndirib və İran rejiminin dəyişməsi üçün dünyanı yardıma çağırıb, eyni zamanda Rusiyanın İrana silah yardımlarını tənqid edib. Rusiya isə İranın daxili işlərinə kənar müdaxiləyə qarşı olduğunu və Tehranla strateji əlaqələri dərinləşdirmək niyyətini bəyan edib, bəzi Qərb dövlətlərinin İran məsələsində rolu barədə sərt ritorika sərgiləyib.

Beynəlxalq hüquq və insan haqları təşkilatları, eləcə də diasporada fəaliyyət göstərən sənətçilər və ictimai xadimlər zorakılığı və internetin kəsilməsini ölkədə məlumatın gizlədilməsi məqsədilə istifadə olunan alət kimi qiymətləndirərək, dünyanı prosesi yaxından izləməyə və insan hüquqlarını qorumağa çağırıblar. Amnesty International və Human Rights Watch təhlükəsizlik qüvvələrinin dinc protestçilərə qarşı qanunsuz güc tətbiq etməsini kəskin tənqid edib, arbitrari həbs və zorakı müdaxilələrin geniş miqyas aldığını bildiriblər.

Avropa Parlamenti İranın diplomat və rəsmi nümayəndələrinin parlament binalarına girişini qadağan edib. Qərara əsasən, İran rəsmiləri Avropa Parlamentinin Brüssel, Strasburq və Lüksemburqdakı obyektlərinə buraxılmayacaq, bu addım sanksiya xarakterli tədbir kimi qiymətləndirilir. Bir neçə Avropa ölkəsi, o cümlədən Avstriya, etirazçılara qarşı zorakılığa görə İran səfirini xarici işlər nazirliyinə çağıraraq sərt tənqidlərini bildirib və zorakılığın dayandırılmasını tələb edib.

Ərəb, Avropa və Amerikanın bir çox şəhərlərində İranla bağlı həmrəyliyə yönəlik kütləvi mitinqlər keçirilib, diaspora icmaları rejimin zorakılığını pisləyən tədbirlər təşkil edib. Bu hadisələr göstərir ki, İrandakı zorakılıq yalnız ölkə daxilində deyil, qlobal səviyyədə ciddi narahatlıq doğurur. Ümumilikdə, İran hadisələrinə beynəlxalq reaksiyalar qarışıq və çoxşaxəlidir: bir tərəfdən beynəlxalq təşkilatlar və dövlətlər zorakılığı qətiyyətlə pisləyir və fundamental hüquqlara hörmət olunmasını tələb edir, digər tərəfdən rejim öz cavab tədbirlərini zorakı şəkildə həyata keçirməkdə davam edir. Bu vəziyyət beynəlxalq siyasətdə geniş müzakirələrə səbəb olub və gərginlik fonunda davam edir.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin