Stresli mühit, gərgin iş, yekunda "tükənmişlik sindromu": Qarşısını almaq üçün nə etməli?

Stresli mühit, gərgin iş, yekunda "tükənmişlik sindromu": Qarşısını almaq üçün nə etməli?Son zamanlar insanlarda el arasında "tükənmişlik sindromu" adlanan psixoloji dəyişim tendensiya halını alıb.

Bir vaxtlar uzun müddət işləyən insanlarda yaranan yorğunluq, iş mühitindən sıxılma, motivasiyanın azalması, məhsuldarlığın aşağı düşməsi artıq yeni karyera həyatına qədəm qoyanlarda da özünü göstərir.

İş həyatına can atan gənclər qısa bir müddətdə gördükləri işdən bezir, işləmək istəmirlər.

Onların qısa müddət ərzində motivasiyaları düşür, özlərini yorğun hiss edirlər.

Bu hal ilə rastlaşanlar səhərlər yuxudan durmaqda çətinlik çəkir, onlara işə doğru irəliləmək əziyyətverici proses kimi gəlir.

Maraqlıdır, bəs görəsən, insanlar arasında "tükənmişlik sindromu" adlandırılan bu vəziyyətin tendensiya halını almasının səbəbi nədir?

Mövzu ilə bağlı Oxu.Az-ın suallarını cavablayan Psixologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov bildirib ki, bu tendensiyanın kökündə duran səbəbləri araşdırmaq və işəgötürənlərin bu vəziyyətin qarşısını almaq üçün görə biləcəyi tədbirləri müəyyənləşdirmək həm fərdi, həm də təşkilati səviyyədə son dərəcə vacibdir:
Stresli mühit, gərgin iş, yekunda "tükənmişlik sindromu": Qarşısını almaq üçün nə etməli?"Tükənmişlik sindromu" (burnout) Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən davamlı stresin nəticəsi kimi təsnif edilir və üç əsas simptomla xarakterizə olunur. Daimi yorğunluq və enerji çatışmazlığı; işə qarşı neqativ münasibət və motivasiyanın azalması; peşəkar effektivliyin aşağı düşməsi və özünü dəyərsiz hiss etmə.

Sindromun yaranmasına təsir edən əsas amillərə isə iş yükünün doğru paylanmaması və yüksək tələblər, iş və şəxsi həyat balansının pozulması, mükafatlandırma və dəyərləndirmənin qənaətbəxş, sosial və psixoloji dəstəyin olmaması, təşkilati dəyərlərin və işçilərin gözləntilərinin uzlaşmaması kimi hallar qeyd edilir. Bəzi işçilər üçün iş yükü həddindən artıq ağır olur və daim yüksək nəticə gözləntiləri altında işləmək onların enerji ehtiyatlarını tükəndirir. Digər tərəfdən, bəzi hallarda isə işin monotonluğu və kifayət qədər məsuliyyətin olmaması motivasiyanın azalmasına gətirib çıxarır".

O qeyd edib ki, texnologiyanın inkişafı iş və şəxsi həyat arasındakı balansı silib:

"Xüsusilə uzaqdan iş rejimi geniş yayıldıqca, insanlar işdən kənar vaxtlarında da davamlı imeyllərə cavab vermək, layihələri düşünmək və iş prosesində qalmaq məcburiyyətində qalırlar. Bu vəziyyət də emosional və psixoloji yorğunluğu artırır. Eləcə də işçilər gördükləri işə uyğun maddi və mənəvi mükafat almadıqda, özlərini dəyərsiz hiss edirlər. Xüsusilə gənc nəsil daha çox tanınma, fərdi inkişaf imkanları və məqsədəuyğun iş mühitinə ehtiyac duyur. İş mühitində rəhbərlik və həmkarlarla sosial münasibətlərin zəif olması, psixoloji təzyiqin mövcudluğu da insanları tükəndirir. Xüsusilə dəstəkləyici menecerlərin olmaması, işçilərdə təklik və təcrid olunma hissi yaradır. İşçilər mənəvi baxımdan dəyərlərinin uyğunlaşmadığı təşkilatlarda daha tez tükənirlər. Bu, xüsusilə milli və beynəlxalq korporativ mühitlərdə, fərqli mədəni dəyərlərin toqquşduğu yerlərdə daha qabarıq görünür.

Çünki yorğun və motivasiyasız işçilər daha az effektiv işləyir, stres və tükənmişlik yaradıcılıq imkanlarını məhdudlaşdırır, nəticədə müəssisələr üçün əlavə işçi itkisi və yeni işçi təlim xərcləri yaradır, iş mühitində ümumi mənfi atmosfer yaradır".
Stresli mühit, gərgin iş, yekunda "tükənmişlik sindromu": Qarşısını almaq üçün nə etməli?Psixoloq vurğulayıb ki, işəgötürənlər motivasiyaedici və dəstəkləyici iş mühiti yaratmaqla, tükənmişliyin qarşısını ala bilərlər:

"Bunun üçün bir çox qabaqlayıcı tədbirlər görülməlidir. Unutmamalıyıq ki, bir insanın işə motivasiya ilə gəlməsi, orada özünü rahat hiss etməsi, işini sevməsi təkcə onun şəxsi məsələsi deyil. Bu, HR mütəxəssislərinin, rəhbərlərin, iş mühitini quran hər kəsin məsuliyyətidir. Bir çox qlobal şirkətlər artıq HR idarəçiliyində psixologiyadan aktiv istifadə edir. "Google" işçilərin stres səviyyəsini azaltmaq üçün psixoloji dəstək proqramları və emosional intellekt təlimləri keçirir. Nəticədə onların əməkdaşları daha uzun müddət şirkətdə qalır və daha səmərəli işləyirlər. "Microsoft" və "Salesforce" psixoloji testlər və fərdi psixoloji dəstək sistemləri tətbiq edərək işçilərin işə bağlılığını artırıb. "Toyota" işçilərin motivasiyasını artırmaq üçün psixoloji faktorları dəyərləndirən xüsusi psixometrik testlər və işə qəbulda psixoloji uyğunluq təhlili aparır. Bu təcrübələr sübut edir ki, psixologiya və HR birləşdikdə daha güclü və sağlam iş mühiti formalaşır. Azərbaycanda da iş mühitində bir çox qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsi, işçilərin işə bağlılığının, məhsuldarlığının, emosional tükənmənin qarşısını almağa faydalı olardı. Öncəliklə, işə qəbul prosesində psixometrik testlər tətbiq edilməlidir. Namizədin təkcə peşəkar biliklərini yox, həm də psixoloji xüsusiyyətlərini qiymətləndirilməlidir. İş yerində stresin idarə olunması proqramları tətbiq olunmalıdır. Çünki yüksək stres əməkdaşın məhsuldarlığını 50%-ə qədər azalda bilir. Liderlik və emosional intellekt təlimləri mütəmadi keçirilməlidir. Çünki rəhbərlərin psixoloji yanaşması komandanın effektivliyinə birbaşa təsir edir. İşçilərin fərdi inkişafına dəstək verilməlidir. İş yeri təkcə maaş yeri deyil, həm də işçinin özünü inkişaf etdirməsi üçün bir mühit olmalıdır.

İş mühitində "tükənmişlik sindromu"nun yayılması həm fərdlərin, həm də təşkilatların rifahına ciddi təsir edir. İşəgötürənlər psixoloji və sosial aspektləri nəzərə alaraq, işçilərin motivasiyasını artıracaq və onların "tükənmişlik sindromu"ndan qoruyacaq strategiyalar həyata keçirməlidirlər. Əsas məqsəd yalnız işçilərdən yüksək nəticə gözləmək yox, onların psixoloji rifahına investisiya edərək uzunmüddətli məhsuldarlıq yaratmaqdır".

Aygün Mirakif


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 1035   Tarix: 25 mart 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

"Kurtlar Vadisi"nin Çakırı toyda kisənin ağzını açdı: gəlinə görün nə hədiyyə etdi

Türkiyənin məşhur aktyoru Oktay Kaynarca qatıldığı toy mərasimində bahalı hədiyyəsi ilə diqqət mərkəzinə düşüb. Türkiyə mediasına istinadən xəbər verir ki, aktyor Mersin şəhərində kirvəsi və yaxın ailə dostu Ali Topçunun oğlu Süleyman Topçunun toyunda iştirak edib. İstanbulda vəkil kimi fəaliyyət göstərə

18:45 222
.

Millətlər Liqasının tarixini yenidən yazdı: Dyökereş Ronaldonu keçdi

İsveç millisini hücumçusu ardıcıl səkkizinci oyununda qol vuraraq Millətlər Liqasında unikal rekorda imza atıb. Noyabrın 14-də İsveç Millətlər Liqasının beşinci turunda Bosniya və Herseqovinanı 3-2 hesabı ilə məğlub edib. -ın xəbərinə görə, Viktor Dyökereş iki penaltini - biri 11-ci dəqiqədə, digər

19:45 161
.

Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi partiyası

Müstəqil Azərbaycanın memarı və qurucusu Ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə 35 il bundan əvvəl yaradılan Yeni Azərbaycan Partiyası şərəfli bir yol keçib, milli ideyalara sadiqliyini daim sübuta yetirib. Ölkəmizin siyasi həyatında aparıcı rol oynayan Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranmas

12:53 249
.

Azərbaycanın güclənən beynəlxalq mövqeyi və yeni strateji tərəfdaşlıq

Avropanın siyasi mərkəzində keçirilən görüşlər Azərbaycanın regional və beynəlxalq proseslərdə artan rolunu, strateji tərəfdaşlıq imkanlarını və sülh gündəliyini bir daha diqqət mərkəzinə gətirdi. 2026-cı il noyabrın 12-13-də İrlandiyanın paytaxtı Dublində keçirilən 9-cu Avropa Siyasi Birliyi Sammit

14:58 293
.

Prezidentdən Xəzər dənizi ilə bağlı - Fərman

Xəzər dənizinin (gölünün) Azərbaycana mənsub olan bölməsinin sahilboyu ərazilərində dövlət idarəetməsinin təkmilləşdirilməsinə dair tədbirlər haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Fərman imzalayıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, Fərmana əsasən, Xəzər dənizinin (gölünün) Azərbaycana mənsu

16:59 271
.

Telefonun qutusunu atmayın - oğurluq və satış zamanı lazım ola bilər

Yeni telefon aldıqdan sonra bir çox insan onun qutusunu dərhal atır və ya şkafa qoyur. Halbuki orijinal qablaşdırma telefon itdikdə və ya oğurlandıqda, cihazı qaytarmaq və sonradan satmaq istəyəndə işə yaraya bilər. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, telefon itdikdə və ya oğurlandıqda cihazın IME

18:30 192
.

"Boranı" restoranında tək yeyib-içmək olmaz? - Video

Sosial şəbəkələrdə "Boranı" restoranlar şəbəkəsi ilə bağlı şikayət yayılıb. xəbər verir ki, şikayətçinin iddiasına görə, restoranın "Neftçilər" metrosu yaxınlığında yerləşən filialına tək daxil olmaq istəyən müştəriyə icazə verilməyib. Ona bildirilib ki, yalnız 3-4 nəfərlə gəldikd

16:28 296
.

Məşhur salonlar şəbəkəsinin rəhbəri ilə bağlı məhkəmədən qərar

"Beautytime" salonlar şəbəkəsinin rəhbəri Könül Həmzəyevanın təqsirləndirilən şəxs qismində cəlb olunduğu işlərdən biri yekunlaşıb. "Unikal"a istinadən xəbər verir ki, xüsusi ittihamçı Röyal Masiyevin şikayəti əsasında Könül Həmzəyevanın Cinayət Məcəlləsinin 147.2-ci (ağır cinayə

21:47 0
.

Direktorların işə qəbul nəticələri - Açıqlandı

2026-cı ildə keçirilmiş direktorların işə qəbulu müsabiqəsinin nəticələri elan edilib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu barədə MÜTDA məlumat yayıb. Bildirilib ki, müsabiqədə müəyyən edilmiş tələblərə cavab verən 463 nəfər uğur qazanıb. Namizədlərin müsabiqə nəticələri barədə məlumatlar onları

21:11 99
.