Birqütblü dünyaya qarşı üç hegemonluq modeli: Duqin nə təklif edir?

Birqütblü dünyaya qarşı üç hegemonluq modeli: Duqin nə təklif edir?Rusiyalı ictimai xadim, Kremlin əsas ideoloqlarından biri hesab olunan Aleksandr Duqinin sosial şəbəkə hesabında paylaşdığı xəritə müzakirələrə səbəb olub. Xəritədə ABŞ, Rusiya və Çin qlobal nizamın əsas aktorları kimi təqdim edilir və hər birinə müəyyən coğrafi məkan ayrılır. Duqin bu xəritə vasitəsilə beynəlxalq münasibətlərdə çoxqütblülük ideyasını, daha konkret desək, özünün "üçqütblü dünya modeli"ni əks etdirir.
Məsələn, ABŞ-ın təsir dairəsinə Amerika qitələri, Qrenlandiya və Yaponiya, Rusiyanın təsir dairəsinə Avropa və Afrika, Çinin təsir dairəsinə isə Asiyanın böyük hissəsi və Okeaniya daxil edilib. Duqinin təqdim etdiyi modeldə kiçik və orta dövlətlərin müstəqil geosiyasi subyekt kimi mövqeyi arxa plana keçir, onların yerləşdiyi coğrafiya isə böyük güclərin strateji hesablamalarının tərkib hissəsinə çevrilir.
Duqinin paylaşımının vaxtı da diqqət çəkir. O, xəritəni noyabrın 16-da, ABŞ, Rusiya və Çin liderlərinin noyabrın 19-da Çinin Şençjen şəhərində keçirilməsi nəzərdə tutulan üçtərəfli görüşü ərəfəsində yayımlayıb. Duqinin bu görüşü "üçqütblü dünya sammiti" adlandırması onun hadisəyə hansı ideoloji çərçivədən yanaşdığını göstərir.
Açığı, Aleksandr Duqini elə də ciddi siyasi nəzəriyyəçi hesab etmirəm. Onun son paylaşımı da bu yanaşmamı dəyişmir. Əslində, Duqinin irəli sürdüyü fikir yeni deyil. O, uzun müddətdir dünyanı üç əsas sivilizasiya və güc mərkəzi üzərindən izah etməyə çalışır.
Duqinin yanaşmasında Qərb, Rusiya və Çin fərqli siyasi və sivilizasion modelləri təmsil edir. Lakin bu təsnifatda ciddi ziddiyyətlər var. Moskva və Pekin uzun illərdir Qərbin qlobal hegemonluğuna qarşı çıxaraq çoxqütblü dünya nizamını müdafiə etdiklərini bildirirlər. Duqinin modelində isə digər dövlətlərə bərabərhüquqlu iştirakçı olmaqdan daha çox, bu üç mərkəzdən birinin ətrafında mövqe seçmək rolu verilir.
Bu isə çoxqütblülük anlayışının özü ilə ziddiyyət təşkil edir. Ən sadə formada ifadə etsək, əgər birqütblü dünya ABŞ-ın üstünlüyü və digər dövlətlərin onun siyasi-iqtisadi təsirindən asılılığı kimi tənqid edilirsə, həmin sistemin üç böyük dövlətin təsir dairələrinə bölünməsi nə dərəcədə fərqli model sayıla bilər? Başqa sözlə, bir hegemonun yerini üç hegemonun tutması avtomatik olaraq daha ədalətli beynəlxalq sistem yaratmır.
Duqinin xəritəsində Rusiyaya ayrılan coğrafiya da ciddi ziddiyyətlərlə doludur. Məsələn, Avropa və Afrikanın Rusiyanın təsir məkanında göstərilməsi Moskvanın yalnız postsovet məkanında deyil, daha geniş coğrafiyada aparıcı güc olmaq iddiasını əks etdirir. Halbuki Avropanın Rusiyanın təsir dairəsinə daxil edilməsi Moskvanın Qərblə münasibətlərindəki fundamental ziddiyyətlər fonunda real siyasi mənzərədən uzaq görünür.
Rusiya Avropa təhlükəsizlik arxitekturasında ABŞ və NATO-nun dominant mövqeyini əvəz edə biləcək güc deyil. Ən əsası, Avropa ölkələrinin heç də hamısı Rusiyanın təsir dairəsinə daxil olmağa razıdır. Bu dövlətlərin öz siyasi iradəsi və müstəqil strateji maraqları var.
Çinlə bağlı yanaşmada da oxşar problemlər mövcuddur. Duqin Pekinə Asiyanın böyük hissəsini, Okeaniyanı və ətraf əraziləri ayırıb. Aydındır ki, bu bölgü Çinin iqtisadi, texnoloji və hərbi gücünün yüksəlişini nəzərə alan geosiyasi təsəvvürə əsaslanır. Lakin Asiya dövlətləri avtomatik olaraq Pekinin regional üstünlüyünü qəbul etmirlər.
Xəritədə nəzərə alınmayan ən mühüm amillərdən biri Hindistandır. Dünyanın ən çox əhalisi olan ölkəsi, nüvə silahına malik böyük dövlət və BRICS-in aparıcı üzvlərindən biri olan Hindistan ayrıca güc mərkəzi kimi təqdim edilmir, əksinə, Çinin təsir dairəsinə daxil edilir. Halbuki Yeni Dehli nə Vaşinqtonun, nə Moskvanın, nə də Pekinin siyasi orbitində tam şəkildə yer almaq istəyir.
Hindistanın xarici siyasəti strateji muxtariyyət prinsipinə əsaslanır. Ölkə həm ABŞ-la müdafiə və texnologiya sahəsində əməkdaşlıq edir, həm Rusiya ilə münasibətlərini qoruyur, həm də Çinlə rəqabət aparır. Hindistanı birbaşa Çinin təsir dairəsinə daxil etmək onun müstəqil geosiyasi ambisiyalarını və regional güc statusunu nəzərə almamaq deməkdir.
Bundan başqa, Duqin Rusiya ilə Çinin maraqlarının sanki birmənalı şəkildə üst-üstə düşdüyü təəssüratını yaradır. Halbuki Mərkəzi Asiyada hər iki ölkənin fərqli iqtisadi və strateji maraqları mövcuddur. Moskva bu regionu tarixi təhlükəsizlik və təsir məkanı kimi görürsə, Pekin üçün Mərkəzi Asiya enerji təhlükəsizliyi, ticarət, nəqliyyat və "Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsünün mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu baxımdan, Duqinin xəritəsi ilə real geosiyasi və siyasi maraqlar arasında ciddi fərqlər var.
Xəritənin Azərbaycan baxımından da düşündürücü tərəfləri mövcuddur. Belə ki, Cənubi Qafqaz ənənəvi olaraq Rusiyanın təsir dairəsinə daxil edilən region kimi təqdim olunur. Halbuki son illərdə Kremlin bölgədəki təsir imkanları və mövqeləri zəifləyib. Hətta demək olar ki, regional geosiyasi balans müəyyən mənada Bakının xeyrinə dəyişib.
Məsələyə daha konkret yanaşsaq, Azərbaycan Duqinin xəritəsində əsas güc mərkəzləri kimi təqdim olunan hər üç ölkə ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə malikdir. Bundan əlavə, Bakı ABŞ-la TRIPP layihəsi, Rusiya ilə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi, Çinlə isə Transxəzər nəqliyyat marşrutu çərçivəsində əməkdaşlıq edir.
Bu mənzərə göstərir ki, Cənubi Qafqaz artıq əvvəlki geosiyasi reallıqlarla idarə olunan region deyil. Azərbaycan müxtəlif güc mərkəzləri ilə paralel əməkdaşlıq etməyə, öz milli maraqlarını qorumağa və müstəqil xarici siyasət yürütməyə çalışır. Bakı hər hansı bir güc mərkəzinin təsir dairəsinə daxil olmaq istəmədiyini dəfələrlə bəyan edib.
Mənim qənaətimə görə, Duqinin xəritəsi mövcud beynəlxalq reallıqları deyil, müəyyən geosiyasi məktəbin arzuladığı dünya nizamını nümayiş etdirir. Bu modeldə dövlətlərin suverenliyi və müstəqil siyasi iradəsi böyük güclərin maraqlarına tabe edilir. Lakin müasir beynəlxalq münasibətlər bu qədər sadə və mexaniki bölgüyə sığmır.
Belə bir dünya nizamı isə hələlik reallıqdan daha çox, geosiyasi arzudan ibarətdir.

Turan Rzayev-politoloq


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 160   Tarix: 19 noyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Narkotik əməliyyatlarında həbs edilənlər var - Biri qadındır

Daxili İşlər Nazirliyi Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsi narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinin qarşısının alınması istiqamətində əməliyyatlar keçirib. "Qafqazinfo" nazirliyin Mətbuat xidmətinə istinadən xəbər verir ki, paytaxt ərazisində, eləcə də Gəncə şəhəri, Abşeron, Qobustan və Salya

18.11.2026 492
.

Putinlə Trampın görüşü başa çatdı - Video - Yenilənib

Rusiya və ABŞ prezidentləri Vladimir Putin və Donald Tramp arasında ikitərəfli görüş başlayıb. "Qafqazinfo" TASS-a istinadən xəbər verir ki, danışıqlar Çinin Şençjen şəhərində keçirilən Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq (APEC) sammiti çərçivəsində baş tutur. Bu görüş Putin və Tramp arasınd

10:10 171
.

Əli Əsədov Gürcüstan Baş nazirinin müavini ilə görüşüb

Bu gün Baş nazir Əli Əsədov Gürcüstanın Baş nazirinin müavini, iqtisadiyyat və davamlı inkişaf naziri Mariam Kvrivişvili ilə görüşüb. Bu barədə APA-ya Nazirlər Kabinetindən xəbər verilib. Görüşdə Azərbaycan ilə Gürcüstan arasında strateji tərəfdaşlığa əsaslanan münasibətlərin uğurla inkişaf etdiyi vurğulanıb

18.11.2026 314
.

"Koroğlu"dan aeroporta doğru nəqliyyatın hərəkəti dayandırılacaq

Noyabrın 20-si saat 00:00-dan 06:00-dək paytaxtın Hava limanı şosesindən metronun "Koroğlu" stansiyası istiqamətində, Zığ döngəsi, Bülbülə-Əmircan döngəsi və "Komsomol" dairəsi ərazilərində yol hərəkəti təhlükəsizliyinin təkmilləşdirilməsi işləri aparılacaq. Bakı şəhər Baş Polis İdarəsini

10:29 203
.

Birqütblü dünyaya qarşı üç hegemonluq modeli: Duqin nə təklif edir?

Rusiyalı ictimai xadim, Kremlin əsas ideoloqlarından biri hesab olunan Aleksandr Duqinin sosial şəbəkə hesabında paylaşdığı xəritə müzakirələrə səbəb olub. Xəritədə ABŞ, Rusiya və Çin qlobal nizamın əsas aktorları kimi təqdim edilir və hər birinə müəyyən coğrafi məkan ayrılır. Duqin bu xəritə vasitəsil

11:32 153
.

Polat Alemdar ekranlara qayıdır? Necati Şaşmazla bağlı sürpriz İDDİA

"Kurtlar Vadisi" serialında Polat Alemdar obrazı ilə tanınan Necati Şaşmazın qardaşı Raci Şaşmazın ssenarisini yazdığı "Yeraltı" serialında qonaq oyunçu kimi rol ala biləcəyi irəli sürülüb. -ın Türkiyə mediasına istinadən xəbərinə görə, hekayəsi və atmosferi ilə "Kurtlar Vadisi"n

18.11.2026 375
.

Bu ərazilərdə qaz olmayacaq - Xəbərdarlıq

Sabah Qəbələnin bəzi ərazilərində qazın verilişində fasilə olacaq. BİG.AZ xəbər verir ki, bu barədə Zaqatala Regional Qaz İstismarı İdarəsi məlumat yayıb. Bildirilir ki, görüləcək təmir-quraşdırma işləri ilə əlaqədar saat 09:30-dan işlər yekunlaşanadək Qəbələ rayonu Yeni qəsəbə, Şəhriyar, F.Rəhimov

18.11.2026 438
.

Məleykə Abbaszadə BDU-nun rektoru oldu

Məleykə Mehdi qızı Abbaszadə​ Azərbaycan Dövlət İmtahan Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsindən azad edilib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bununla bağlı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Sərəncam imzalayıb. Dövlət başçısının digər Sərəncamına əsasən, o, Bakı Dövlət Universitetinin rektor

10:17 299
.

Özbəkistanın axtarışa verdiyi şəxs Azərbaycanda saxlanılaraq təhvil verilib

Özbəkistanın axtarışa verdiyi şəxs Azərbaycanda saxlanılıb. APA xəbər verir ki, bu barədə Baş Prokurorluğun məlumatında bildirilib. Məlumata görə, Özbəkistan Respublikasının vətəndaşı, 200-ci il təvəllüdlü Mahmudov Muzaffar Mavdudoviçin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi üçün verilməsinə dair həmi

18.11.2026 345
.