Azərbaycanla Qlobal Cənub ölkələri arasında siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın perspektivləri

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində Qlobal Cənub ölkələrinin siyasi və iqtisadi çəkisinin artması dünya siyasətinin əsas tendensiyalarından biridir. Asiya, Afrika, Latın Amerikası və Okeaniyanın inkişaf etməkdə olan dövlətlərini əhatə edən bu anlayış vahid siyasi təşkilatı deyil, müxtəlif maraqlara və inkişaf səviyyələrinə malik ölkələr qrupunu ifadə edir. Bu dövlətlər üçün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, ərzaq və enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, texnologiyalara çıxış, iqlim dəyişmələri ilə mübarizə və beynəlxalq qərarların qəbulunda daha fəal iştirak mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Son dövrlərdə Kamboca və Laos prezidentlərinin Azərbaycana səfərləri, eləcə də oktyabrın 15-də Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin 7-ci Zirvə görüşünün Bakıda keçirilməsinin nəzərdə tutulması Azərbaycanın Qlobal Cənub ölkələri ilə əməkdaşlığını bir daha diqqət mərkəzinə gətirir. Azərbaycanın bu ölkələrlə əməkdaşlığı xarici siyasətin əsas istiqamətlərindən olan çoxtərəfli diplomatiyanın inkişafı, iqtisadi tərəfdaşlığın genişləndirilməsi və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyətlə sıx bağlıdır. Azərbaycanın 2019-2023-cü illərdə Qoşulmama Hərəkatına sədrlik etməsi, 2024-cü ildə BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasına (COP29) ev sahibliyi etməsi və 2025-ci ildə Bakıda Qlobal Cənub QHT Platformasının təsis konfransının keçirilməsi bu istiqamətdə diqqətəlayiq hadisələrdir.
Azərbaycanın Qlobal Cənub ölkələri ilə siyasi əməkdaşlığının əsas istiqamətlərindən biri beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində çoxtərəfli dialoqun genişləndirilməsidir. Qoşulmama Hərəkatına sədrlik etdiyi dövrdə Azərbaycan inkişaf etməkdə olan dövlətlərin maraqlarının beynəlxalq gündəlikdə daha geniş təmsil olunmasına, çoxtərəfli diplomatiyanın inkişafına və dövlətlərin suverenliyinə hörmət prinsiplərinə xüsusi diqqət yetirib. Bu əməkdaşlığın davam etdirilməsi üçün BMT, Qoşulmama Hərəkatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və digər beynəlxalq platformalar əhəmiyyətli imkanlar yaradır. Azərbaycan üçün belə platformalarda iştirak həm ikitərəfli münasibətlərin möhkəmləndirilməsi, həm də beynəlxalq məsələlər üzrə tərəfdaşlarla ortaq mövqelərin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan ilə Qlobal Cənub ölkələri arasında iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsinin əsas istiqamətlərindən biri qarşılıqlı ticarətin artırılması və qeyri-neft sektorunun ixrac imkanlarının inkişaf etdirilməsidir. Azərbaycan kənd təsərrüfatı məhsullarının, emal olunmuş ərzaq məhsullarının, kimya sənayesi məhsullarının və digər qeyri-neft mallarının Asiya, Afrika və Latın Amerikası bazarlarına çıxarılması imkanlarını genişləndirə bilər. Azərbaycan şirkətlərinin Qlobal Cənub ölkələrində kənd təsərrüfatı, logistika, tikinti, enerji və sənaye layihələrində iştirakı, eyni zamanda, həmin ölkələrdən Azərbaycana investisiyaların cəlb edilməsi də geniş perspektivlər vəd edir.
Tərəfdaş ölkələrlə birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması yalnız hazır məhsulların satışını deyil, həm də yerli istehsal imkanlarının genişləndirilməsini, peşə bacarıqlarının artırılmasını və texniki biliklərin inkişafını dəstəkləyə bilər.
Enerji Azərbaycanın Qlobal Cənub ölkələri ilə iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından mühüm sahələrdən biridir. Ölkənin neft və təbii qaz ehtiyatları enerji təchizatı, enerji infrastrukturuna investisiyaların cəlb edilməsi və enerji keçidi ilə bağlı layihələr üzrə əməkdaşlıq imkanları yaradır.
Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımalar və tranzit əlaqələri baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhliz, Xəzər dənizi üzərindən daşımalar, dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatı infrastrukturu ölkənin beynəlxalq nəqliyyat sistemindəki rolunu genişləndirmək üçün imkanlar yaradır. Qlobal Cənub ölkələri ilə bu sahədə əməkdaşlıq bir neçə istiqamətdə inkişaf etdirilə bilər. Asiya ölkələrindən gələn yüklərin Azərbaycan üzərindən daşınması, liman və logistika xidmətlərinin genişləndirilməsi, anbar infrastrukturunun inkişafı, gömrük prosedurlarının rəqəmsallaşdırılması və nəqliyyat şirkətləri arasında tərəfdaşlığın gücləndirilməsi yükdaşımaların həcminin artırılmasına töhfə verə bilər.
Azərbaycan ilə Qlobal Cənub ölkələri arasında siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın perspektivləri çoxtərəfli diplomatiya, ticarətin şaxələndirilməsi, enerji və yaşıl texnologiyalar, nəqliyyat-logistika, rəqəmsal iqtisadiyyat və beynəlxalq inkişaf əməkdaşlığı sahələrində cəmləşir.
Bu baxımdan oktyabrın 13-də Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti Thonqlun Sisulitin Azərbaycana rəsmi səfəri mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bakıda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti Thonqlun Sisulitlə təkbətək və geniş tərkibdə görüşləri keçirilib.
Görüş zamanı "Azərbaycan Respublikası ilə Laos Xalq Demokratik Respublikası arasında Birgə Bəyanat" qəbul edilib və iki ölkə arasında imzalanmış sənədlərin Prezident İlham Əliyevin və Prezident Thonqlun Sisulitin iştirakı ilə mübadiləsi mərasimi olub.
Prezident İlham Əliyev Laos Prezidenti Thonqlun Sisulitlə mətbuata bəyanatında əminliyini bildirib ki, bu səfər ikitərəfli münasibətlərimizə çox müsbət təsir göstərəcək və ikitərəfli əməkdaşlıq daha da dərinləşəcək. Dövlətimizin başçısı, həmçinin bu gün təkbətək və geniş tərkibdə görüşlərdə bir çox önəmli məsələlərin müzakirə edildiyini vurğulayıb.
Qeyd edilib ki, iki ölkə arasında siyasi əlaqələr uzun illərdir uğurla inkişaf edir. "Otuz ildən çoxdur ki, aramızda diplomatik əlaqələr qurulmuşdur və bu illər ərzində bir çox beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində biz hər zaman həmrəylik göstəririk, qarşılıqlı dəstək göstəririk. Bu, bu gün də belədir və əminəm ki, bundan sonra da belə olacaq", - deyə dövlətimizin başçısı əlavə edib.
Bıldirilib ki, Azərbaycan ərazisində bütün əsas nəqliyyat-logistika layihələri artıq reallaşıb. İndi daha çox yüklərin aşkar olunması, yeni ünvanlardan yüklərin səfərbər edilməsi və yüklərin həcminin artırılması ilə məşğul olduğumuzu deyən dövlətimizin başçısı vurğulayıb: "Ümid edirəm ki, gələcəkdə hər iki tərəfdə reallaşan bütün bu layihələr başa çatandan sonra yükdaşımaların da həcmi artacaq".
Gələcək mərhələdə Azərbaycan üçün əsas istiqamətlərdən biri Qlobal Cənub ölkələri ilə münasibətləri enerji ixracı ilə məhdudlaşmayan, daha geniş sahələri əhatə edən tərəfdaşlıq modelinə çevirməkdir. Bu model qarşılıqlı ticarətin artırılmasını, qeyri-neft məhsullarının ixracının genişləndirilməsini, birgə istehsal müəssisələrinin yaradılmasını, texnologiyaların transferini və inkişaf layihələrinin həyata keçirilməsini nəzərdə tuta bilər. Beləliklə, əməkdaşlığın perspektivləri siyasi dialoqun davamlılığı ilə yanaşı, ölçülə bilən iqtisadi nəticələrə və qarşılıqlı faydaya əsaslanmalıdır.

Tufan Məmmədov - iqtisadçı ekspert

Telegramda izləyin