Azərbaycan ətrafında yeni təzyiq dalğası: İran və Türkiyədəki dairələrin rolu

Oktyabrın 12-də Bakı və ətraf qəsəbələrdə keçirilən hicabla bağlı aksiyalar bir sıra sualları gündəmə gətirdi. Aksiyaların keçirildiyi ərazilər, iştirakçıların mütəşəkkil şəkildə iştirakı və əvvəlcədən hazırlanmış plakatlar müəllifin fikrincə, prosesin arxasında xarici təsirlərin ola biləcəyini göstərən məqamlardır. Bu kontekstdə İran faktoruna xüsusi diqqət yetirilir.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, şübhəsiz ki, aksiyalarda iştirak edən hər kəsi İranın təsir dairəsində olan şəxslər kimi təqdim etmək olmaz. Övladlarının təhsili və məktəbli geyimləri ilə bağlı narahatlıq keçirən valideynlər də ola bilərdi. Lakin belə narahatlıqların daha geniş siyasi proseslərin tərkib hissəsinə çevrilməsi ehtimalı məsələyə diqqətlə yanaşmağı tələb edir:

"Bəs hicab məsələsi üzərindən Azərbaycana təzyiq göstərməyə və ölkəmizin daxili işlərinə müdaxilə etməyə çalışan yeganə ölkə İrandırmı?

Təəssüf ki, bu sualın cavabı daha geniş müzakirə tələb edir. Məsələnin digər tərəfi isə Türkiyədəki bəzi siyasi və media dairələrinin Azərbaycana münasibətidir. Müəllifin qənaətinə görə, həmin dairələrin fəaliyyəti də diqqətlə araşdırılmalıdır.

Məsələnin mahiyyətini anlamaq üçün hadisələrin xronologiyasına nəzər salmaq lazımdır. Həmin dövrdə Nazirlər Kabinetinin vahid məktəbli forması ilə bağlı qərarı hələ qəbul edilməmişdi.

Məlum olduğu kimi, BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasında İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun çıxışı zamanı Azərbaycan nümayəndə heyətinin zalı tərk etməməsi Türkiyənin sosial şəbəkə seqmentində geniş müzakirələrə səbəb oldu. Bu müzakirələrin bir hissəsində Azərbaycana, xalqımıza və ölkə rəhbərliyinə qarşı sərt tənqidlər, eləcə də təhqiramiz ifadələr səsləndirildi.

Məsələ Türkiyə sosial şəbəkələrində geniş rezonans doğurdu. Xüsusilə hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasına (AKP) yaxın hesab edilən bəzi media resurslarının hadisəni geniş işıqlandırması və müzakirələrin ərəb ölkələrinin mediasına da yayılması diqqət çəkirdi.
Nazirlər Kabinetinin məktəbli geyimləri ilə bağlı qərarından bir neçə saat sonra Türkiyə mediasında Azərbaycanda "hicab qadağan edildi" məzmunlu başlıqlarla xəbərlər yayımlanmağa başladı. Bununla da müzakirələrin yeni mərhələsi başladı. Paralel olaraq, ÖZGÜR-DER (Özgür Düşünce ve Eğitim Hakları Derneği) adlı təşkilat Azərbaycanın İstanbulda yerləşən konsulluğunun qarşısında aksiya keçirdi.

Müəllifin diqqət çəkdiyi digər məqam isə prosesin beynəlxalq informasiya məkanında davam etməsidir. Türkiyə mediasında yayımlanan məlumatlara istinad edən bəzi ərəb və müsəlman ölkələrinin media orqanları hadisələri əsasən həmin təqdimat çərçivəsində işıqlandırırlar. Nəticədə Azərbaycanla bağlı birtərəfli təsəvvürlərin formalaşması və ölkəmizin beynəlxalq nüfuzuna mənfi təsir göstərilməsi riski yaranır.
Məsələyə daha geniş prizmadan yanaşdıqda, müəllif iki istiqaməti fərqləndirir: daxili ictimai müzakirələrə mümkün xarici təsirlər və ölkə ətrafında formalaşan beynəlxalq informasiya kampaniyası.
Birinci istiqamətdə İranın mümkün təsir imkanları müzakirə olunur. Müəllifin fikrincə, əvvəlcədən hazırlanmış plakatlar və təşkilatlanmış fəaliyyət əlamətləri araşdırılmalı, uşaqların və valideynlərin narahatlıqlarının siyasi məqsədlər üçün istifadə edilib-edilmədiyi müəyyənləşdirilməlidir. Belə hallarda əsas məsələ real sosial narahatlıqlarla mümkün siyasi manipulyasiyanı bir-birindən ayırmaqdır.
İkinci istiqamət isə Türkiyədəki bəzi təşkilatların, media resurslarının və sosial şəbəkə istifadəçilərinin fəaliyyətidir. Müəllif hesab edir ki, bu platformalar vasitəsilə Azərbaycanda baş verən hadisələr beynəlxalq auditoriyaya müəyyən siyasi çərçivədə təqdim olunur. Bununla belə, ayrı-ayrı media qurumlarının və təşkilatların fəaliyyətini bütövlükdə Türkiyə cəmiyyətinin mövqeyi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz.
Nəticədə, Məğribdən Məşriqə qədər müxtəlif ölkələrin ictimaiyyətində Azərbaycanla bağlı müzakirələr aparılır. Belə şəraitdə ölkəmiz haqqında yayılan məlumatların dəqiqliyi, hadisələrin obyektiv işıqlandırılması və yanlış təsəvvürlərin qarşısının alınması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Türkiyədə Azərbaycanda qəbul edilən qərarlara tənqidi yanaşanlarla yanaşı, ölkəmizin mövqeyini müdafiə edən şəxslər də var. Türkiyə cəmiyyətindəki müxtəlif fikirləri nəzərə almadan bütün ölkəni və ya siyasi qüvvələri vahid mövqedən çıxış edən tərəf kimi təqdim etmək doğru olmaz. Bununla belə, müəllifin fikrincə, İrandakı bəzi dairələrin təsiri altında olduğu iddia edilən qüvvələrin və Türkiyədəki ayrı-ayrı siyasi-ideoloji qrupların Azərbaycana münasibəti diqqətlə təhlil edilməlidir.
Mən uzun müddətdir belə düşünürəm ki, Türkiyənin siyasi inkişafında Atatürk prinsiplərindən uzaqlaşma ilə bağlı müzakirələr ölkənin gələcəyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dinin siyasi və şəxsi məqsədlər üçün istifadəsi, eləcə də dini kimlik üzərindən siyasi təsir imkanlarının genişləndirilməsi regiondakı münasibətlərə təsirsiz ötüşmür.
İranın Türkiyədəki təsir imkanları ilə bağlı müzakirələrdə HÜDA PAR-ın mövqeyi də tez-tez gündəmə gətirilir. Türkiyədə islamçı siyasi xətti ilə tanınan bu partiyanın AKP ilə eyni siyasi blokda yer alması və parlamentdə təmsil olunması müəyyən siyasi müzakirələrə səbəb olur. Bununla belə, partiyanın siyasi mövqeyini və fəaliyyətini birbaşa İranın nəzarəti altında olması kimi təqdim etmək üçün ayrıca və etibarlı sübutlar tələb olunur.
Azərbaycan isə müstəqilliyinin ilk illərindən etibarən milli suverenliyini və dövlət müstəqilliyini qorumağa xüsusi əhəmiyyət verib. Ölkəmiz illər ərzində regional təzyiqlər, siyasi ziddiyyətlər və müxtəlif xarici təsir cəhdləri ilə üzləşib. Bu təcrübə milli maraqların qorunması və mümkün risklərin vaxtında müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan cəmiyyətində dini dəyərlərə hörmətlə yanaşılması ilə dövlətin dünyəvi əsaslarının qorunması bir-birinə zidd məsələlər kimi təqdim edilməməlidir. Dini şüarlardan istifadə etməklə ictimai gərginlik yaratmaq cəhdləri varsa, bunlar konkret faktlar əsasında araşdırılmalıdır. Hər hansı siyasi və ya dini qrupun fəaliyyətinə qiymət verilərkən onun şüarlarından daha çox, real əməlləri və hüquqi çərçivəyə münasibəti əsas götürülməlidir.
Azərbaycan öz milli maraqlarını, müstəqilliyini və ictimai sabitliyini qorumaq əzmində olan dövlətdir. Ölkəmizin daxili məsələləri ilə bağlı müzakirələrdə xarici təsirlərin olub-olmaması da məhz faktlar, sübutlar və obyektiv təhlil əsasında müəyyənləşdirilməlidir.
İran və Türkiyədəki ayrı-ayrı dairələrdən qaynaqlandığı iddia edilən informasiya və siyasi təsirlərin milli təhlükəsizliyə mümkün nəticələri diqqətdən kənarda qalmamalıdır. İctimai asayişin qorunması, sosial gərginliyin qarşısının alınması və vətəndaşların hüquqlarının təmin edilməsi dövlətin əsas vəzifələrindəndir.
Azərbaycanın milli maraqlarının qorunması üçün həm daxili proseslərə, həm də beynəlxalq informasiya məkanında ölkəmiz haqqında formalaşdırılan təsəvvürlərə diqqətlə yanaşmaq lazımdır. Bunun yolu isə emosional ittihamlardan deyil, əsaslandırılmış mövqedən, dəqiq məlumatlardan və milli maraqları rəhbər tutan məsuliyyətli yanaşmadan keçir".

Telegramda izləyin