Vahid məktəbli forması təhsildə bərabərliyin, nizam-intizamın və sağlam mühitin təminatıdır

"Təhsil yalnız bilik və bacarıqların mənimsənilməsi ilə məhdudlaşmır. Məktəb həm də uşaqların şəxsiyyət kimi formalaşdığı, mənəvi dəyərləri öyrəndiyi, sosial münasibətlər qurduğu və gələcək həyata hazırlaşdığı mühüm tərbiyə məkanıdır. Bu baxımdan, məktəblərdə vahid məktəbli formasının tətbiqi təkcə geyim məsələsi deyil, eyni zamanda təhsildə bərabər imkanların yaradılması, sosial fərqlərin təsirinin azaldılması və məktəb mühitində nizam-intizamın möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli amildir".

Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Aydın Mirzəzadə bildirib. O qeyd edib ki, müasir dövrdə təhsil sisteminin qarşısında dayanan əsas vəzifələrdən biri bütün şagirdlər üçün bərabər və sağlam təhsil mühitinin formalaşdırılmasıdır:

"Şagirdlərin sosial vəziyyətindən, ailələrinin maddi imkanlarından və fərdi şəraitindən asılı olmayaraq, onların məktəbdə özlərini rahat, təhlükəsiz və bərabərhüquqlu hiss etmələri vacibdir. Vahid məktəbli forması bu istiqamətdə atılan addımlardan biri kimi çıxış edir. Məlumdur ki, uşaqların geyim seçimi bəzən ailələrin maddi imkanlarından birbaşa asılı olur. Bəzi ailələr övladlarına bahalı və dəbli geyimlər almaq imkanına malik olduğu halda, digər ailələr üçün bu, əlavə maliyyə yükünə çevrilir. Nəticədə şagirdlər arasında geyim üzərindən müqayisələr, sosial fərqlərin qabardılması və psixoloji narahatlıqlar yarana bilər. Vahid məktəbli forması bu cür fərqlərin məktəb mühitində ön plana çıxmasının qarşısını almağa, uşaqlar arasında bərabərlik hissini gücləndirməyə kömək edir. Əlbəttə, vahid forma bütün sosial problemləri aradan qaldırmır. Lakin o, şagirdlərin məktəbdə xarici görünüşlərinə görə deyil, biliklərinə, davranışlarına, bacarıqlarına və şəxsi keyfiyyətlərinə görə qiymətləndirilməsini təşviq edən mühüm vasitələrdən biridir. Təhsilin əsas məqsədi də uşaqların geyimini deyil, düşüncəsini, dünyagörüşünü və intellektual potensialını inkişaf etdirməkdir".

Deputat əlavə edib ki, vahid məktəbli formasının digər mühüm töhfəsi məktəbdə intizam və məsuliyyət hissinin gücləndirilməsidir:

"Məktəbli forması şagirdə təhsil müəssisəsinin özünəməxsus qaydaları və davranış mədəniyyəti olduğunu xatırladır. Bu, uşaqlarda məktəbə mənsubluq, kollektivin bir hissəsi olmaq və ümumi qaydalara hörmət etmək kimi keyfiyyətlərin formalaşmasına müsbət təsir göstərə bilər. Şagird məktəbə yalnız dərs öyrənmək üçün deyil, həm də məsuliyyətli davranmağı, başqalarına hörmət etməyi və cəmiyyət daxilində öz yerini müəyyənləşdirməyi öyrənmək üçün gəlir. Eyni zamanda, vahid forma məktəbin vahid kollektiv kimi formalaşmasına da xidmət edir. Müxtəlif ailələrdə böyüyən, fərqli sosial və iqtisadi şəraitdən gələn uşaqların eyni təhsil mühitində bir araya gəlməsi məktəbin birləşdirici rolunu gücləndirir. Bu yanaşma uşaqlara fərqliliklərə hörmət etməyi, qarşılıqlı münasibətlərdə ayrı-seçkiliyə yol verməməyi və insanları xarici görünüşlərinə görə mühakimə etməməyi öyrətmək üçün də əlavə imkan yaradır. Məktəbli formasının tətbiqi valideynlər üçün də müəyyən üstünlüklər yarada bilər. Gündəlik geyim seçiminə sərf olunan vaxtın azalması, uşaqlar arasında dəbli geyimlərlə bağlı rəqabətin zəifləməsi və geyim alışının daha planlı şəkildə həyata keçirilməsi ailələr üçün faydalıdır. Bununla belə, vahid formanın qiyməti bütün ailələr üçün əlçatan olmalı, keyfiyyət və rahatlıq məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Sosial bərabərliyi gücləndirmək məqsədi daşıyan bir tədbirin özü aztəminatlı ailələr üçün əlavə çətinlik yaratmamalıdır".

Müsahibimizin fikrincə, vahid məktəbli formasının tətbiqi zamanı yalnız geyimin rəngi və modeli deyil, onun iqtisadi əlçatanlığı, keyfiyyəti, mövsümə uyğunluğu və şagirdlərin sağlamlığına təsiri də nəzərə alınmalıdır:

"Formanın hazırlanması və seçilməsi prosesində valideynlərin, müəllimlərin və təhsil ictimaiyyətinin fikirlərinin öyrənilməsi daha məqsədəuyğun nəticələrin əldə olunmasına kömək edə bilər. Xüsusilə aztəminatlı ailələrin uşaqlarının forma ilə təmin olunmasına dəstək göstərilməsi bu siyasətin sosial mahiyyətini daha da gücləndirər. Burada mühüm məqamlardan biri də odur ki, vahid məktəbli forması təhsilin keyfiyyətini öz-özlüyündə yüksəltmir. Təhsildə real nəticələr müəllimlərin peşəkarlığı, dərslərin keyfiyyəti, müasir tədris metodları, məktəblərin maddi-texniki bazası və şagirdlərin öyrənmə imkanları ilə sıx bağlıdır. Lakin vahid forma düzgün təşkil olunmuş məktəb mühitinin bir elementi kimi bu məqsədlərə dəstək verə bilər. Məktəbdə nizam-intizamın, qarşılıqlı hörmətin və bərabərliyin təmin edilməsi tədris prosesinin daha səmərəli təşkilinə şərait yaradan amillər sırasındadır. Vahid məktəbli forması məsələsinə uşaqların hüquqları və fərdi ehtiyacları baxımından da yanaşmaq lazımdır. Geyim rahat olmalı, şagirdlərin hərəkət azadlığını məhdudlaşdırmamalı, müxtəlif hava şəraitinə uyğun seçilməli və sağlamlıqla bağlı xüsusi ehtiyaclar nəzərə alınmalıdır. Məktəbin qaydaları uşaqların ləyaqətinə hörmət, anlayış və qarşılıqlı dialoq prinsipləri əsasında tətbiq edilməlidir. Məqsəd şagirdləri yalnız xarici görünüş baxımından eyniləşdirmək deyil, onların özlərini vahid təhsil ailəsinin bərabərhüquqlu üzvləri kimi hiss etmələrinə şərait yaratmaqdır".

Aydın Mirzəzadə vurğulayıb ki, müasir təhsil sistemində məktəbin rolu yalnız akademik biliklərin ötürülməsi ilə bitmir:

"Məktəb uşaqlara məsuliyyətli vətəndaş olmağı, ümumi qaydalara əməl etməyi, əməkdaşlıq etməyi və cəmiyyətin dəyərlərinə hörmətlə yanaşmağı öyrədir. Vahid məktəbli forması da bu geniş tərbiyə prosesinin bir hissəsi kimi dəyərləndirilməlidir. Onun tətbiqi formal tələbə çevrilməməli, bərabərliyin, qarşılıqlı hörmətin və sağlam məktəb mühitinin yaradılması məqsədinə xidmət etməlidir.
Nəticə etibarilə, vahid məktəbli formasının tətbiqi təhsil müəssisələrində sosial fərqlərin təsirini azaltmaq, kollektiv ruhunu gücləndirmək, məktəbə mənsubluq hissini artırmaq və nizam-intizamı təşviq etmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu təşəbbüsün səmərəsi isə onun necə həyata keçirilməsindən, ailələrin maddi imkanlarının nə dərəcədə nəzərə alınmasından və şagirdlərin maraqlarının necə qorunmasından asılıdır. Unutmaq olmaz ki, məktəbin əsas dəyəri şagirdlərin geyimində deyil, onların qazandığı bilikdə, formalaşan dünyagörüşündə və mənəvi keyfiyyətlərindədir. Vahid məktəbli forması məhz bu dəyərləri ön plana çıxaran, hər bir uşağın özünü məktəbin bərabərhüquqlu üzvü kimi hiss etməsinə kömək edən vasitə olduqda öz həqiqi əhəmiyyətini qazanır. Təhsildə bərabərlik, keyfiyyət və sağlam mənəvi mühitin birlikdə təmin edilməsi isə gələcəyin savadlı, məsuliyyətli və vətənpərvər nəslinin yetişdirilməsinə mühüm töhfə verə bilər".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin