"Yaxın Şərqdə yeni güc balansı formalaşır və Türkiyə bu balansın kənarında deyil, bilavasitə içərisindədir" - BƏHRUZ QULİYEV

"Türkiyə Xarici İşlər naziri Hakan Fidanın Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyi ilə bağlı son açıqlamasına yalnız Türkiyə-Səudiyyə münasibətləri çərçivəsində baxmaq düzgün olmazdı. Burada daha böyük və daha ciddi regional proses gedir.

Hakan Fidan açıq şəkildə bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanının yaranmış vəziyyətlə əlaqədar hərbi ehtiyacları meydana çıxarsa, Türkiyə bu ehtiyacların qarşılanmasına hazırdır. Bu açıqlama Yəməndə husilərin Səudiyyə Ərəbistanına qarşı hücumlarının intensivləşdiyi bir vaxtda səslənir. Yəni məsələ artıq adi diplomatik bəyanatdan çıxaraq təhlükəsizlik və müdafiə müstəvisinə keçir." Bu fikirləri Səs qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev BiG.AZ-a açıqlamasında deyib.
Ekspert bildirib ki, amma burada əsas məqamlardan biri avqustun 7-də Məkkədə imzalanmış Türkiyə-Səudiyyə Ərəbistanı-Pakistan Birgə Müdafiə Sazişidir. Bu sənəddə üç ölkədən birinə silahlı hücumun bütün tərəflərə qarşı hücum kimi qiymətləndirilməsi nəzərdə tutulur. Ona görə də şərti olaraq bunu "müsəlman NATO-su" adlandıranlar var. Təbii ki, hüquqi və institusional baxımdan bunu NATO ilə eyniləşdirmək düzgün deyil. Lakin kollektiv müdafiə və çəkindirmə prinsipi baxımından burada ciddi paralellik mövcuddur.

Məhz buna görə Fidanın bugünkü mövqeyi təsadüfi görünmür. Çünki söhbət təkcə Səudiyyə Ərəbistanına siyasi dəstək verməkdən getmir. Türkiyə faktiki olaraq deyir ki, regionda müttəfiqinin təhlükəsizliyinə təhdid yaranarsa, onun müdafiə ehtiyaclarının qarşılanmasında iştirak etməyə hazırdır.

Digər tərəfdən, burada Türkiyənin Yaxın Şərqdə artan geosiyasi çəkisini də nəzərə almaq lazımdır. Ankara artıq regionda baş verən proseslərin yalnız izləyicisi deyil. Türkiyə həm diplomatik, həm siyasi, həm də müdafiə imkanları baxımından regional təhlükəsizlik məsələlərində özünün ayrıca çəkisini formalaşdırır.

"Hesab edirəm ki, Türkiyənin mesajının ən mühüm tərəfi də məhz budur ki, Yaxın Şərqdə hər hansı yeni təhlükəsizlik arxitekturası qurularkən Türkiyə faktoru nəzərə alınmalıdır.
Üstəlik, Məkkə sazişi artıq yalnız kağız üzərində qalmır. Avqustun 31-də İstanbulda üç ölkənin strateji-siyasi və müdafiə komitəsinin ilk iclası keçirilib, kollektiv çəkindirmə və müdafiə mexanizmlərinin institusional şəkildə gücləndirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Hətta Səudiyyə Ərəbistanında üçtərəfli mexanizmin katibliyinin yaradılması nəzərdə tutulur.

Amma burada çox mühüm bir nüans var. Türkiyənin mövqeyini avtomatik olaraq "Ankara husilərlə müharibəyə girir" kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Çünki Ankara eyni zamanda, diplomatiyanı, gərginliyin azaldılmasını və regional sabitliyin qorunmasını da önə çəkir. Sentyabrın 22-də Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan və Misirin xarici işlər nazirləri də Riyadın özünümüdafiə hüququnu təsdiqləməklə yanaşı, dialoq və diplomatiyanı əsas həll yolu kimi göstəriblər.

Beləliklə, mənzərə kifayət qədər aydındır ki, Türkiyə bir tərəfdən Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinə təminat verən yeni regional mexanizmin içərisində öz öhdəliyini nümayiş etdirir, digər tərəfdən isə Yaxın Şərqdə mümkün daha böyük müharibənin qarşısını almaq üçün diplomatik imkanlarını saxlayır.

Burada əsas məsələ budur ki, Yaxın Şərqdə yeni güc balansı formalaşır və Türkiyə bu balansın kənarında deyil, bilavasitə içərisindədir. Hakan Fidanın açıqlaması da məncə, məhz bu reallığın növbəti siyasi mesajıdır." - deyə, B.Quliyev əlavə edib.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin