Vahid məktəbli forması: məqsəd, qaydalar və yanaşmalar - ARAŞDIRMA

Yeni tədris ilinin başlanması ilə şagirdlərin məktəb geyimi məsələsi yenidən diqqət mərkəzinə çevrilir. Vahid məktəbli formasının tətbiqi ilə bağlı həm valideynlər, həm də təhsil ictimaiyyəti arasında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Məktəbli forması ilə bağlı əsas qaydalar Nazirlər Kabinetinin 17 mart 2022-ci il tarixli 96 nömrəli "Dövlət ümumi təhsil müəssisəsi təhsilalanlarının geyim formalarının təsvirləri" haqqında Qərarı ilə müəyyən edilib.

Qərara əsasən, şagirdlər təsdiq olunmuş nümunələrə uyğun məktəbli forması geyinməli, geyim keyfiyyətli və sağlamlığa zərərli olmayan materialdan hazırlanmalıdır. 21 sentyabr 2026-cı il tarixli 309 nömrəli Qərarla isə bu qaydalara dəyişikliklər edilib. Yeni qaydalara əsasən, məktəbli formasının vahidliyini pozan və dünyəvilik prinsipinə uyğun olmayan geyim elementlərindən istifadə edilməsinə yol verilmir. Milli və mədəni tədbirlər zamanı isə Pedaqoji Şuranın qərarı ilə milli geyim və ya onun elementlərindən istifadə oluna bilər.

Bəs məktəbli geyiminin seçilməsi zamanı nələrə diqqət etmək lazımdır və vahid geyim məktəb meühutinə necə təsir göstərir?

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən sosioloq Üzeyir Şəfiyev vahid məktəbli formasının şagirdlər arasında münasibətlərə və məktəb mühitinə təsiri ilə bağlı fikirlərini bölüşüb.
"Vahid məktəbli forması təhsilalanların adaptasiyasını asanlaşdırmaqla yanaşı, inklüzivliyi təmin edir və şagirdlər arasında bullinq və stiqmatik yanaşmaların qarşısını alır. Şagirdlərin hər biri fərqli sosial-iqtisadi imkanlara malik ailələrdəndir. Məktəbdə vahid məktəbli formasının tətbiqi isə şagirdlərin fərqli geyimlərinin ön plana çıxmasına imkan vermir. Bundan əlavə, rahat və səliqəli geyim olduğuna görə şagirdlər özlərini yaxşı hiss eləyir və daha çox dərsə fokuslanır.

Şeyx Nizaminin təbirincə desək, "Qüdrət elmdədir, başqa cür heç kəs heç kəsə üstünlük eyləyə bilməz". Əsas meyar geyim üzərindən fərqliliklər yox; bilik, bacarıq, çalışmaq və zəhmət olmalıdır."-deyə bildirib".

Məktəbli formasının tətbiqi yalnız şagirdlərin xarici görünüşünün vahidliyini təmin etməklə məhdudlaşmır. Təhsil eksperti Əmrah Həsənlinin fikrincə, vahid forma məktəb mühitində nizam-intizamın, birlik və mənsubiyyət hissinin formalaşmasına da təsir göstərir.
"Məktəbli formasını yalnız sadə bir geyim və yaxud vizual görünüş məsələsi kimi qiymətləndirmək prosesə çox səthi yanaşma olardı. Vahid məktəbli forması əslində məktəb mədəniyyətinin, daxili korporativ ruhun və təhsil mühitinin ayrılmaz bir hissəsidir. Şagird bu formanı geyindiyi andan etibarən psixoloji olaraq məktəb divarları arasında olduğunu, müəyyən nizam-intizam qaydalarına riayət etməli olduğunu və müqəddəs bir missiyanı - təhsil almaq missiyasını daşıdığını dərk edir. Bu geyim uşaqda məhz akademik mühit hissiyyatı formalaşdırır."

O qeyd edib ki, digər tərəfdən, geyim forması məktəbin kimliyini və mənsubiyyət duyğusunu təcəssüm etdirir. Şagirdlər eyni formanı daşımaqla özlərini vahid bir kollektivin, böyük bir təhsil ailəsinin bərabərhüquqlu üzvü kimi hiss edirlər. Onun sözlərinə görə, uşaqlarda komanda ruhunu, birgəyaşayış mədəniyyətini və öz təhsil ocağına bağlılığı gücləndirir. Eyni zamanda vahid geyim məktəb mühitində xarici görünüş rəqabətini aradan qaldıraraq, daxili intizama, məsuliyyət hissindən və qaydalara hörmət vərdişlərini formalaşdırır"

Vahid məktəbli formasının tətbiqi ilə bağlı digər mühüm məsələ isə geyimlərin keyfiyyəti və müəyyən edilmiş standartlara uyğunluğudur. Bununla bağlı Bakı Tikiş Evi (BTE) ASC-nin satış şöbəsinin müdiri Etibar Əzimov fikir bildirib:
" Bu formaların istehsalı üçün lazım olan bütün parametrlər: dizayn, modeli, onun rəngləri, parçasının tərkibi, her bir şey Nazirlər Kabinetinin qərarında nəzərdə tutulub. Məsələn, məktəb formalarının materialı şalvar, ətək və jaketlər üçün 60% yun, 40% poliester nəzərdə tutulub. Polo köynəklər isə 100% pambıq parçadan olmalıdır. Bu materialları biz Belarusiya, Türkiyə və Özbəkistandan gətiririk. Onların hamısının uyğunluq sertifikatı var. Ona görə də bizim istehsal elədiyimiz məktəbli formaları çox rahatlıqla geyinilir, heç bir, demək, əks təsiri ola bilməz. valideynlərə mən həmişə deyirəm ki, valideynlər qoy, demək, fabrik istehsalı olan mal alsınlar. Fabrik istehsalı malların keyfiyyəti də, bütün parametrlərdə hər şeyi dəqiq yoxlanılır və satışa çıxarılır."

Beləliklə, vahid məktəbli formasının tətbiqi yalnız şagirdlərin xarici görünüşündə vahidliyin təmin olunması ilə deyil, həm də məktəb mühitində bərabərlik, nizam-intizam və mənsubiyyət hissinin formalaşdırılması ilə əlaqələndirilir. Bununla yanaşı, məktəbli geyimlərinin seçilməsi zamanı onların keyfiyyətinə, rahatlığına və müəyyən edilmiş standartlara uyğunluğuna diqqət yetirilməsi vacibdir.

Fidan Ağayeva

Telegramda izləyin