Paşinyanın ermənicə mesajı: dil dəyişdi, bəs Ermənistanın kursu hara dəyişir? - KÖŞƏ YAZISI

Bəzən beynəlxalq siyasətdə bir dövlət başçısının seçdiyi dil onun söylədiyi cümlələrdən daha çox şey deyir. Bişkekdə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının "ŞƏT+" formatında keçirilən sammitdə Nikol Paşinyanın rus dilində deyil, erməni dilində çıxış etməsi də belə jestlərdəndir. Əlbəttə, Ermənistan baş nazirinin öz dövlət dilində danışması tamamilə təbii haldır. Ancaq məsələ dilin özündə deyil, seçimin məhz postsovet məkanının siyasi yaddaşı və rusdilli diplomatik ünsiyyət mühiti güclü olan bir platformada edilməsindədir.

Paşinyan rus dilini bilir. Deməli, burada söhbət imkanın olmamasından yox, seçimin məqsədli xarakterindən gedir. Elə Rusiya prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakovun bu addımı "qəribə" adlandırması da həmin məqamın Moskvada siyasi jest kimi qəbul edildiyini göstərdi. Mənzərəni isə təkcə Moskva-Yerevan münasibətləri çərçivəsində oxumaq kifayət deyil. Çünki Paşinyanın Bişkekdəki davranışının arxasında Ermənistanın özünü yeni regional və qlobal münasibətlər sistemində necə təqdim etmək istəyi dayanır. Ermənistan rəhbərliyi son illərdə bir tərəfdən Rusiya ilə əvvəlki münasibətlər modelindən məsafələnməyə, digər tərəfdən Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşmağa çalışır. Paşinyanın Putinlə görüşündən sonra Aİ istiqamətində Ermənistanın planlarının müzakirə olunması da bu ziddiyyətli kursun davam etdiyini göstərir.

Ancaq burada bir həqiqəti də nəzərdən qaçırmaq olmaz: Ermənistanın Qərbə doğru siyasi meyli hələ onun Rusiya ilə real iqtisadi və təhlükəsizlik bağlarını aradan qaldırması demək deyil. Yerevan bir sistemdən digərinə bir gündə keçə bilməz. Ona görə də Paşinyanın siyasətində getdikcə daha çox "çoxvektorlu manevr" əlamətləri görünür. Moskva ilə körpülər tam yandırılmır, Brüssellə əlaqələr dərinləşdirilir, daxili auditoriyaya isə milli suverenlik mesajı verilir.

Bişkekdə erməni dilinin seçilməsi də məhz bu üç istiqamətli siyasətin simvolik ifadəsi sayıla bilər. Amma Azərbaycan baxımından bu hadisənin daha mühüm tərəfi var. Azərbaycan Ermənistanın hansı dildə danışmasından daha çox, Ermənistanın hansı siyasi reallığı qəbul edib-etməməsi ilə maraqlıdır. Çünki regionda əsas məsələ artıq əvvəlki illərin geosiyasi qarşıdurmasının davam etdirilməsi deyil, yeni təhlükəsizlik və əməkdaşlıq arxitekturasının necə qurulacağıdır. Azərbaycan üçün Ermənistanın Rusiya ilə, Qərblə və digər güc mərkəzləri ilə münasibətlərinin hansı istiqamətdə dəyişməsi yalnız o zaman əhəmiyyət daşıyır ki, bu dəyişiklik Cənubi Qafqazdakı sülh prosesinə və regional kommunikasiyalara təsir göstərsin. Məhz bu səbəbdən Paşinyanın Bişkekdəki jestinə Bakının baxışı emosional deyil, strateji olmalıdır.

Azərbaycan üçün əsas məsələ Ermənistanın hansı dilə üstünlük verməsi yox, Ermənistanın sülh gündəliyinə nə qədər sadiq qalacağı, Azərbaycanla münasibətlərini hansı hüquqi və siyasi çərçivədə quracağı və regionda xarici qüvvələrin maraqlarının yeni qarşıdurma xəttinə çevrilməsinə imkan verib-verməyəcəyidir. Burada Azərbaycanın üstünlüyü ondadır ki, Bakı son illərdə öz xarici siyasətini yalnız bir geosiyasi mərkəzin mövqeyinə bağlamayıb. Azərbaycan həm Rusiya, həm Türkiyə, həm Avropa İttifaqı, həm Mərkəzi Asiya dövlətləri, həm də digər tərəfdaşlarla münasibətlərini paralel şəkildə inkişaf etdirərək regional manevr imkanlarını genişləndirib. ŞƏT məkanında Azərbaycanın artan fəallığı da bu çoxşaxəli siyasətin bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu baxımdan Paşinyanın Bişkekdə rus dilindən uzaqlaşması Azərbaycan üçün nə təhlükə, nə də avtomatik üstünlükdür. Bunun nəticəsi Ermənistanın bu simvolik jesti hansı real siyasi addımlarla tamamlayacağından asılı olacaq.

Əgər Ermənistan Rusiya ilə münasibətlərini yenidən müəyyənləşdirərkən bunu Qərblə yeni qarşıdurma xətti yaratmaq üçün deyil, öz suveren qərarvermə imkanlarını genişləndirmək və Azərbaycanla əldə olunmuş sülh gündəliyini möhkəmləndirmək üçün istifadə edərsə, bu, bütövlükdə regionun xeyrinə ola bilər. Əksinə, əgər Ermənistan müxtəlif güc mərkəzləri arasındakı rəqabətdən yeni siyasi dividend əldə etmək üçün Cənubi Qafqazı yenidən geosiyasi qarşıdurma meydanına çevirməyə çalışarsa, bu, Azərbaycanın maraqlarına zidd olacaq. Çünki Azərbaycanın strateji marağı tamamilə aydındır: Cənubi Qafqazda kənar güclərin rəqabətindən deyil, regional dövlətlərin əməkdaşlığından doğan sabitlik sistemi formalaşmalıdır.

Azərbaycanın Qarabağ müharibəsindən sonra yaratdığı yeni reallıq da məhz bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Artıq regionda əvvəlki status-kvo yoxdur. Yeni yollar, nəqliyyat bağlantıları, enerji layihələri, Zəngəzur istiqamətində kommunikasiyalar və Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyi Cənubi Qafqazın geosiyasi çəkisini dəyişdirən amillərdir. Ermənistanın gələcək xarici siyasəti də istər-istəməz bu reallıqla hesablaşmalı olacaq. Paşinyan bunu nə qədər tez anlasa, Ermənistanın manevr imkanları bir o qədər geniş olacaq.
Əks halda Ermənistanın müxtəlif güc mərkəzləri arasında balans yaratmaq cəhdi özü üçün yeni asılılıqlar doğura bilər. Çünki geosiyasətdə müstəqil olmaq başqa güc mərkəzindən uzaqlaşmaq deyil, öz milli maraqlarını hər kəs qarşısında eyni ardıcıllıqla müdafiə edə bilməkdir.

Bakı üçün isə bundan daha mühüm nəticə çıxır: Ermənistanın xarici siyasətində baş verən hər dəyişiklik Azərbaycan tərəfindən diqqətlə izlənilməlidir, lakin Azərbaycanın regional strategiyası Yerevanın davranışından asılı vəziyyətə salınmamalıdır. Azərbaycan öz gündəmini özü müəyyən etməlidir. Bu gündəmin mərkəzində isə təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, sülh müqaviləsinin dayanıqlı hüquqi əsaslara söykənməsi, kommunikasiyaların açılması, Türk dünyası ilə əlaqələrin dərinləşdirilməsi və Cənubi Qafqazın iqtisadi inteqrasiyasının sürətləndirilməsi dayanmalıdır.

Paşinyanın ermənicə danışması Ermənistanın siyasi kursunda müəyyən dəyişikliklərin simvolu ola bilər. Amma Azərbaycan üçün əsas olan simvollar deyil, nəticələrdir.
Mənim proqnozum budur ki, Yerevan yaxın perspektivdə Moskva ilə münasibətləri tam kəsməyəcək, Qərblə yaxınlaşmanı isə davam etdirəcək. Bu proses Ermənistan daxilində də ciddi siyasi mübahisələr yaradacaq. Moskva isə Yerevanın Avropa istiqamətində atdığı addımlara əvvəlkindən daha həssas yanaşacaq. Nəticədə Paşinyanın manevr sahəsi həm genişlənəcək, həm də riskləri artacaq. Azərbaycan isə bu rəqabətin içərisinə çəkilməməli, əksinə, özünün regional çəkisini daha da artırmalıdır.

Çünki Cənubi Qafqazda yeni mərhələnin əsas sualı artıq "Ermənistan Rusiyaya, yoxsa Qərbə yaxınlaşacaq?" sualı deyil.
Əsas sual budur: Ermənistan Azərbaycanla formalaşmaqda olan yeni regional reallığa uyğunlaşacaq, yoxsa öz gələcəyini böyük güclər arasındakı rəqabətin dəyişkən küləklərinə bağlayacaq?

Azərbaycanın marağı isə bəllidir: Ermənistanın hansı siyasi mərkəzə yaxınlaşmasından asılı olmayaraq, Cənubi Qafqazda sülhün, sərhədlərin toxunulmazlığının, qarşılıqlı hörmətin və regional əməkdaşlığın əsaslandığı yeni düzən möhkəmlənməlidir. Bişkekdə Paşinyan dilini dəyişdi. İndi növbə siyasətin dilindədir. Çünki dövlətlərin həqiqi istiqamətini tribunada seçilən dil yox, qəbul etdikləri qərarlar göstərir.

Lalə Məmmədova

Telegramda izləyin