ABŞ İrana yeni sanksiyalar tətbiq edir: Nəticə verməsə, Vaşinqton yenidən zərbə endirəcək?

ABŞ-İran qarşıdurmasında yeni mərhələ başlayır: Vaşinqton bu gün Tehrana qarşı yeni və daha sərt sanksiyalar paketini açıqlamağa hazırlaşır. ABŞ rəsmiləri yeni tədbirlərin İranın iqtisadi əlaqələrini daha da məhdudlaşdırmaq və ölkənin xarici maliyyə imkanlarını zəiflətmək məqsədi daşıdığını bildirirlər. Tehran isə Vaşinqtonun bu addımını rədd edir və yeni sanksiyaların nəticə verməyəcəyini açıqlayıb. Belə bir vəziyyətdə əsas sual budur: ABŞ-ın yeni iqtisadi təzyiqi İranı geri addım atmağa məcbur edə biləcəkmi? Əgər sanksiyalar gözlənilən nəticəni verməsə, Vaşinqton yenidən hərbi əməliyyatlara əl ata bilərmi?

ABŞ-la İsrailin İrana qarşı mümkün yeni birgə zərbələri regionda müharibəni yenidən genişmiqyaslı qarşıdurmaya çevirə bilərmi? Hazırda bu sualların fonunda Hörmüz boğazındakı vəziyyət, İranın neft ixracı və Vaşinqton-Tehran arasında diplomatik təmasların taleyi xüsusi diqqət çəkir.
Mövzu ilə bağlı beynəlxalq ekspert, Azərbaycan Jewish Media-nın İsraildəki Büro rəhbəri İqor Roytapel BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, İran Trampın sanksiyaları və yeni müharibə arasında: İsrail nə üçün əsas faktor olaraq qalır

Yaxın Şərq yenidən iqtisadi təzyiqin hər an miqyaslı hərbi eskalasiyaya çevrilə biləcəyi kritik bir mərhələyə qədəm qoyub. Donald Trampın addımlarını klassik siyasi modellərlə proqnozlaşdırmaq cəhdləri nadir hallarda nəticə verir: onun qərarları mövcud konyunkturadan və taktik mənfəətdən asılı olaraq dəyişir. Lakin formalaşmış amillərin təhlili hadisələrin ən ehtimal olunan inkişaf ssenarilərini müəyyən etməyə imkan verir.

Tramp faktoru: İqtisadiyyat yeni müharibəyə qarşı

Mövcud mərhələdə Vaşinqton diqqəti maksimum dərəcədə sərt iqtisadi təzyiqə yönəldir. Tramp administrasiyası Tehranı nüvə proqramı və Hörmüz boğazında daşımaların təhlükəsizliyi üzrə mövqeyinə yenidən baxmağa məcbur etmək məqsədilə İrana və onun ticarət tərəfdaşlarına qarşı yeni sanksiyalar paketi hazırlayır.
Ağ ev üçün bu, aralıq seçkilər ərəfəsində strateji bir seçimdir. Yaxın Şərqdə uzanan müharibə inflyasiya və yanacağın bahalaşması fonunda ciddi siyasi risklər daşıyır. Nəticəni iqtisadi məcburetmə yolu ilə nümayiş etdirmək Tramp üçün qeyri-müəyyən nəticəsi olan müharibəyə cəlb olunmaqdan müqayisəolunmaz dərəcədə əlverişlidir.
Müvafiq olaraq, yaxın gələcək üçün baza ssenarisi təcridin gücləndirilməsi və genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara dərhal keçmədən güc nümayişidir.

İranın dözümlülük həddi və çəkindirmə məntiqi

Tehranın vəziyyəti mürəkkəb olaraq qalır: milli valyuta dəyərdən düşür, neft sektoru təzyiq altındadır, Hörmüz boğazı vasitəsilə logistika isə çətinləşib. Buna baxmayaraq, İran rəhbərliyi sanksiyalara uyğunlaşmaqda çoxillik təcrübəyə malikdir. Əsas sual yeni iqtisadi təzyiqin ölkə daxilində siyasi sabitliyə təsir edib-etməyəcəyidir.
Eyni zamanda İran son dərəcə ehtiyatlı hərəkət etməyə çalışır. Məntiqi bir sual yaranır: nə üçün Tehran hazırda İsrailə birbaşa zərbələr endirməkdən çəkinir?
Cavab sərt hərbi praqmatizmdə yatır. İran anlayır ki, İsrail ərazisinə hücum Vaşinqtonun iqtisadi sanksiyalara söykənən mövcud taktikasını dərhal pozacaq və tammiqyaslı hərbi cavaba səbəb olacaq. Tehran özü üçün kritik dərəcədə təhlükəli cəbhə açmamaq üçün birbaşa eskalasiyadan yayınaraq nöqtəvi və dolayısı təzyiqə üstünlük verir.

İsrail faktoru və strateji hesablanma

İsrail ilə qarşılıqlı təsir İran üçün əsas çəkindirici səddi formalaşdırır. İsrail ordusu həm müdafiədə, həm də hücum əməliyyatlarında yüksək effektivlik nümayiş etdirib. ABŞ və İsrailin İranın hərbi infrastrukturuna qarşı birgə addımları Tehrana göstərdi ki, İsrail ilə birbaşa eskalasiyanın bədəli fəlakətli dərəcədə yüksək olacaq.
Əgər İran İsrail rəhbərliyinin birbaşa strateji təhlükə kimi qiymətləndirəcəyi potensialı (ilk növbədə raket və ya nüvə sahəsində) bərpa etməyə başlasa, Vaşinqtonun mövcud xəttindən asılı olmayaraq, İsrailin müstəqil zərbə endirmək ehtimalı yüksək olaraq qalacaq.

Eskalasiyanın Cənubi Qafqaza və Azərbaycana təsiri

İran ətrafındakı istənilən gərginlik dalğası Cənubi Qafqaz regionuna birbaşa təsir göstərir. Azərbaycan üçün cənub sərhədlərindəki qeyri-sabitlik bir neçə həssas istiqamət yaradır:

Logistika və nəqliyyat: Regionu Yaxın Şərq və Fars körfəzi ilə birləşdirən quru və ticarət marşrutlarının fəaliyyətində ehtimal olunan fasilələr.

Enerji bazarları: Neft və qaz qiymətlərinin tərəddüdü regionun iqtisadi dinamikasına birbaşa təsir edir.

Regional təhlükəsizlik: Dövlət sərhədlərinin yaxınlığında qumanitar və hərbi təzyiqin artması riski Bakıdan çevik diplomatik balansın saxlanılmasını və təhlükəsizlik orqanlarının yüksək hazırılıq səviyyəsini tələb edir.

Yaxın ayların əsas intriqası yaxınmüddətli perspektivdə en ehtimal olunan ssenari sərt sanksiyaların, güc nümayişinin və İranı zəiflədilmiş mövqedən danışıqlar masasına əyləşdirmək cəhdlərinin kombinasiyasıdır. Lakin Trampın qeyri-müəyyənliyi hərbi variantı da açıq saxlayır. Yaxın zamanların əsas sualı təkcə ABŞ və ya İsrailin yeni zərbə endirib-endirməyəcəyi deyil, İranın iqtisadi tükənmə ilə strateji güzəştlərə getmək zərurəti arasındakı balansı nə qədər saxlayacağıdır.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin