Mənzil bazarında təhlükəli siqnal: İpoteka resursları tükənir

"İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun (İKZF) xətti ilə verilən ipoteka kreditlərinin azalması təsadüfi hal deyil. Bu tendensiya həm maliyyələşmə imkanlarının daraldığını, həm də mənzil bazarında əlçatanlıq probleminin daha da dərinləşdiyini göstərən ciddi siqnaldır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında iqtisadçı Asif İbrahimov bildirib.

O, qeyd edib ki, bu vəziyyətin bir neçə əsas səbəbi var. İlk növbədə, son illərdə mənzil qiymətləri əhalinin gəlirlərindən daha sürətlə artıb. Əməkhaqqı artımı ilə mənzil qiymətlərinin yüksəlişi arasında ciddi uyğunsuzluq yaranıb. Nəticədə ipoteka hesabına ev almaq istəyən insanların böyük hissəsi ilkin ödənişi toplamaq və aylıq ödənişləri qarşılamaq imkanını itirir. Sadə bir müqayisə kifayətdir: Azərbaycanda mənzilin bir kvadratmetrinin qiyməti orta aylıq əməkhaqqından iki-üç dəfə yüksəkdirsə, mənzil əlçatanlığından danışmaq çətinləşir:

"İkinci mühüm səbəb Fondun maliyyə imkanlarının zəifləməsidir. Yenidən maliyyələşdirilən kreditlərin həcminin təxminən 40 faiz, istiqraz buraxılışı hesabına cəlb olunan vəsaitlərin isə yenə təxminən 40 faiz azalması göstərir ki, ipoteka bazarına əvvəlki illərlə müqayisədə daha az resurs daxil olur. Resursların azalması isə verilən kreditlərin sayına və həcminə birbaşa təsir göstərir.

Ən ciddi problem isə ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda mövcud ipoteka sistemi bazarın real tələbatını qarşılamır. Minlərlə ailə illərlə növbədə qalır, gənclər isə yüksək mənzil qiymətləri səbəbindən ev sahibi olmaq imkanını itirirlər. Mənzil sosial ehtiyac olmaqdan çıxaraq getdikcə daha çox əlçatmaz maliyyə məhsuluna çevrilir.

İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun rəsmi məlumatlarına nəzər saldıqda görünür ki, fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində Fond tərəfindən verilmiş güzəştli ipoteka kreditlərinin sayı təxminən 59 min təşkil edir. Bu rəqəm ölkə əhalisinin hətta 1 faizinə belə bərabər deyil. Bu isə onu göstərir ki, sistemin effektivliyi ilə bağlı ciddi suallar mövcuddur və problem artıq xroniki xarakter almağa başlayıb.

Bu prosesin mənzil bazarına təsirinə gəldikdə isə, qısamüddətli dövrdə ipoteka hesabına mənzil alanların sayının azalacağı gözlənilir. Lakin bu, mənzil qiymətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşacağı anlamına gəlmir. Çünki Azərbaycanda mənzil bazarının əsas problemi tələbin yüksək olması deyil, təklifin məhdudluğu, tikinti xərclərinin artması və bazarda kifayət qədər rəqabətin olmamasıdır.

Əgər mənzil təklifi artırılmasa, rəqabətli tikinti mühiti formalaşdırılmasa və əhalinin gəlirləri yüksəlməsə, ipoteka kreditlərinin azalması qiymətlərin ciddi şəkildə enməsinə səbəb olmayacaq. Sadəcə olaraq, ev ala bilən insanların sayı daha da azalacaq.

Ən narahatedici məqam isə ondan ibarətdir ki, uzun illər fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu mənzil əlçatanlığı problemini sistemli şəkildə həll edə bilməyib. Fond vasitəsilə ev sahibi olanların sayı ölkənin ümumi əhalisi ilə müqayisədə çox kiçikdir. Bu isə mövcud modelin geniş əhali kütləsinin ehtiyaclarını ödəmədiyini göstərir.

Əslində mənzil siyasətinin əsas məqsədi statistik göstəriciləri yaxşılaşdırmaq deyil, gənc ailələrin və orta gəlirli vətəndaşların real şəkildə ev sahibi olmasını təmin etmək olmalıdır. Əgər hər il ipoteka resursları azalır, mənzil qiymətləri isə artmaqda davam edirsə, deməli problem təkcə maliyyələşmədə deyil, bütövlükdə mənzil siyasətinin özündədir".

Telegramda izləyin