Kəndli ucuz satır, Bakı bahaya alır: Qiymət fərqinin səbəbi nədir? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Yay mövsümündə Azərbaycanın bir çox rayonlarında fermerlər meyvə-tərəvəzi alıcı tapmadıqları üçün bəzən maya dəyərindən də aşağı qiymətə satmağa məcbur qalırlar. Ancaq eyni məhsullar paytaxt bazarlarında və supermarketlərdə bir neçə dəfə baha qiymətə təklif olunur.

Bu vəziyyət həm istehsalçılar, həm də istehlakçılar arasında narazılıq yaradır. Bəs məhsulun tarladan bazara qədər qiyməti niyə bu qədər artır? Kəndli niyə öz məhsulunu istədiyi qiymətə sata bilmir və qiymət fərqinin formalaşmasında vasitəçilər, logistika xərcləri, topdansatış sistemi və bazar mexanizmləri hansı rolu oynayır?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, rayonlarda kəndlinin məhsulunu çox ucuz qiymətə satdığı halda, Bakıda həmin məhsulun baha satılması əsasən istehsalçı ilə son alıcı arasında çoxsaylı vasitəçilərin olması ilə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, məhsul tarladan çıxandan sonra onu toplayan, daşıyan, topdansatış bazalarına çatdıran və pərakəndə satışa verən bir neçə mərhələdən keçir: "Hər mərhələdə əlavə xərc və mənfəət hesablandığı üçün qiymət dəfələrlə artır. Bununla yanaşı, nəqliyyat, yanacaq, soyuducu anbarların saxlanılması, bazar və mağaza icarələri, eləcə də digər logistika xərcləri son qiymətə təsir edir. Xüsusilə iri şəhərlərdə ticarət obyektlərinin xərcləri yüksək olduğundan satıcılar bunu məhsulun qiymətinə əlavə edirlər.

Kəndlinin məhsulunu istədiyi qiymətə sata bilməməsinin əsas səbəbi isə onun bazara çıxış imkanlarının məhdud olmasıdır. Məhsul tez xarab olduğuna görə fermer onu uzun müddət saxlaya bilmir və pul əldə etmək üçün məhsulu vasitəçilərə ucuz qiymətə satmağa məcbur qalır. Fermerlərin satış kooperativlərinin, müasir anbarların və birbaşa satış kanallarının kifayət qədər inkişaf etməməsi də onların bazarlıq imkanlarını zəiflədir.

Əgər kəndlilər məhsullarını birbaşa istehlakçılara və ya pərakəndə satış şəbəkələrinə çıxara bilsələr, həm istehsalçı daha çox gəlir əldə edər, həm də alıcı məhsulu daha münasib qiymətə ala bilər. Bu baxımdan problemin əsas səbəbi təkcə məhsul qıtlığı deyil, həm də bazarın təşkilində və satış zəncirində mövcud olan çatışmazlıqlardır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin