Vəba hələ də insanların sağlamlığına təsir edir - Təhlükəli xəstəliklərlə əlaqə tapıldı

Vəba hələ də insanların sağlamlığına təsir edir - Təhlükəli xəstəliklərlə əlaqə tapıldıXIV əsrdə baş vermiş və milyonlarla insanın ölümünə səbəb olmuş Qara ölüm pandemiyası zamanı yaranan genetik dəyişikliklər bu gün də insan orqanizminin təhlükəli infeksiyalara qarşı mübarizəsində mühüm rol oynayır. Lakin alimlər bildirirlər ki, bunun mənfi tərəfi də var.

Qaynarinfo xəbər verir ki, genetiklərin apardıqları və "Telex" nəşrinin dərc etdiyi araşdırmaya görə, bubon vəbası pandemiyası zamanı "ERAP2" geninin müəyyən variantına malik insanlar ölümcül infeksiyadan sağ çıxmaq baxımından təxminən 40 faiz daha yüksək şansa sahib olublar. Həmin dövrdə Avropa, Şimali Afrika və Yaxın Şərq əhalisinin təxminən yarısı vəba səbəbindən həyatını itirmişdi.

"ERAP2" geni necə işləyir?

Alimlərin sözlərinə görə, "ERAP2" geni immun sisteminin xəstəlik törədicilərini tanımasına kömək edən zülalın sintezini təmin edir. Bu zülal patogenlərin zülallarını daha kiçik hissələrə parçalayır və nəticədə immun sistemi infeksiyaya daha sürətli reaksiya verir.

Bu genin daha az effektiv variantı isə zəif fəaliyyət göstərən zülalın yaranmasına səbəb olur. Həmin gen variantını daşıyan insanlar vəbaya səbəb olan bakteriyaya qarşı daha həssas olduqlarından daha çox həyatlarını itiriblər. Nəticədə qoruyucu "ERAP2" variantı sonrakı nəsillərdə daha geniş yayılıb.

Vəbaya qarşı qorunma yeni problemlərə yol açıb

Əsrlər sonra alimlər müəyyən ediblər ki, vaxtilə insanları Qara ölüm pandemiyasından qoruyan həmin gen variantı bu gün autoimmun xəstəliklərin yaranma riskinin artması ilə əlaqələndirilir.

Xüsusilə bu variant "Kron" xəstəliyi və immun sisteminin orqanizmin öz toxumalarına hücum etdiyi digər patologiyalar üçün risk amillərindən biri hesab olunur.

Tədqiqatçıların fikrincə, bunun səbəbi immun sisteminin həddindən artıq aktiv olmasıdır. Güclü immun cavab infeksiyalarla daha effektiv mübarizə aparsa da, bəzən sağlam hüceyrələri də təhlükə kimi qəbul edərək onlara hücum edə bilir.

Gen COVID-19 pandemiyası zamanı da faydalı olub

Alimlər bildirirlər ki, "ERAP2" geninin qoruyucu variantının üstünlüyü yalnız vəba dövrü ilə məhdudlaşmayıb. Son illərdə aparılan araşdırmalar göstərib ki, bu gen variantını daşıyan şəxslərdə COVID-19-un ağır keçməsi və ya ölüm riski əhəmiyyətli dərəcədə aşağı olub.

Bu fakt yüz illər əvvəl formalaşmış genetik dəyişikliklərin bu gün də insan orqanizmini təhlükəli infeksiyalardan qorumaqda rol oynadığını göstərir.

Qara ölüm bəşəriyyətə necə təsir edib?

Tədqiqatçılar XIV əsrdə baş vermiş pandemiyanın daha bir mühüm nəticəsinə diqqət çəkiblər. Sağ qalanlar arasında fiziki cəhətdən daha sağlam və davamlı insanlar üstünlük təşkil etdiyindən, onların genetik xüsusiyyətləri sonrakı nəsillərə ötürülüb.

Araşdırmalara əsasən, pandemiyadan sonra 70 yaşına çatan insanların payı təxminən 10 faizdən 20 faizə yüksəlib. Həmin dövrdə orta ömür uzunluğu aşağı olaraq qalsa da, uzunmüddətli perspektivdə əhalinin ümumi sağlamlıq göstəricilərində yaxşılaşma müşahidə olunub.

Alimlərin qənaətincə, "ERAP2" geninin tarixi təkamülün ölümcül epidemiyalar zamanı insanlığın sağ qalmasına necə kömək etdiyini, eyni zamanda əsrlər boyu davam edən genetik kompromislər yaratdığını nümayiş etdirən parlaq nümunədir.


BiG.Az
Telegramda izləyin
Sağlamlıq   Baxılıb: 582   Tarix: 27 iyul 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Hicama haqqında nələri bilirik?

Son zamanlar çox eşitdiyimiz, "hicama", "hacamat" kimi tanınan küpə terapiya müalicə üsulu barədə nələri bilirik?. Apimed təbii üsullar mərkəzində yüksək ixtisaslı (Türkiyədə kurs keçmiş) xanım personal tərəfindən xanımlara və bəylərə Hicama (hacamat) proseduru tətbiq edilir. Prosedu

29.10.2026 3426
.

Toyuğu yumazdan əvvəl bu təhlükəni bilin!

Bir çox insan toyuq ətini bişirməzdən əvvəl kranın altında yumağa üstünlük verir. Lakin mütəxəssislər bu vərdişin sağlamlıq üçün təhlükə yarada biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Belə ki, çiy toyuğun yuyulması zamanı su sıçrantıları vasitəsilə bakteriyalar mətbəxin müxtəlif səthlərinə, qab-qacağa v

02.11.2026 1046
.

Toyuq ətini əvəz edir - Tərkibində 25 % zülal var

Ən çox zülal ehtiva edən çərəzin adı bəlli olub. BİG.AZ qafqazinfo-ya istinadən xəbər verir ki, dietoloq Anita Mirçandani zülal tərkibinə görə lider olan çərəzi açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, zülalla ən zəngin məhsul yerfındığıdır (araxis). O bildirib ki, botaniki baxımdan yerfındığı çərəzlərə deyil

15.11.2026 404
.

Ürək transplantasiyasının icbari tibbi sığorta hesabına icra edilməsi təklif olunub

Ürək transplantasiyası və gözün buynuz qişasının transplantasiyası əməliyyatlarının icbari tibbi sığortanın Xidmətlər Zərfinə daxil edilməsi vacibdir. "Report" xəbər verir ki, bunu Orqan Donorluğu və Transplantasiya üzrə Koordinasiya Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri Yeganə Abbasova Azərbaycand

01.11.2026 791
.

Kişilərdə bu əlamət varsa, xərçəngdən yoxlansın

Qanda anemiya və hemoqlobin səviyyəsinin düşməsi xərçəng müayinəsindən keçməyi tələb edir, xüsusən kişilər diqqətli olmalıdır. BİG.AZ -a istinadən xəbər verir ki, cərrah İldus Muxametovun sözlərinə görə, kolorektal xərçəngin inkişafı anemiyaya səbəb ola bilər. O qeyd edib ki, bağırsaq xərçəngi, xüsusil

31.10.2026 838
.

Səhər yeməyi üçün ən pis vaxt - Diyetoloqların cavabı

Səhər yeməyini günortadan sonraya saxlamaq sağlamlıq üçün arzuolunmaz nəticələrə səbəb ola bilər. Diyetoloqların fikrincə, günün ilk qida qəbulu üçün ən uyğun vaxt oyandıqdan sonrakı 1-2 saatdır. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "EatingWell" nəşri diyetoloqların tövsiyələrinə istinadə

10.11.2026 467
.

Gündə cəmi 4 saat yuxu ilə necə yaşamaq olar?

Adətən, böyük əksəriyyət üçün gündə yeddi-doqquz saatlıq yuxu norma sayılsa da, bəzi insanlar cəmi dörd-beş saatlıq yuxu ilə kifayətlənərək özlərini tamamilə enerjili və sağlam hiss edirlər. Elm adamları bu nadir vəziyyətin arxasında duran genetik səbəbləri araşdırmağa davam edirlər. "Qafqazinfo"nu

03.11.2026 899
.

Məşhur ədviyyatın qaraciyəri qocalmadan qoruya biləcəyi məlum olub

Zərdəçalın tərkibində olan kurkumin maddəsi qaraciyəri yaşla bağlı dəyişikliklərdən, iltihabdan və zədələnmədən qoruya bilər. xəbər verir ki, bu qənaətə "Food & Function" elmi jurnalında dərc olunan araşdırmanın müəllifləri gəliblər. Tədqiqatçılar bağırsaq, onun mikroflorası və qaraciyə

06.11.2026 693
.

Ən faydalı və ən zərərli balıq növləri

Balıq sağlam qidalanma rasionuna daxil edilməsi ən çox tövsiyə olunan məhsullardan biridir. Çünki onun tərkibində yüksək keyfiyyətli zülal, vitaminlər, minerallar və omeqa-3 yağ turşuları var. Bununla belə, bütün balıq növlərinin qida dəyəri eyni deyil. Bəzi növlər əhəmiyyətli miqdarda çirkləndiric

29.10.2026 1053
.