Milyonlarla ildir Yer kürəsinin dərinliklərində "yatmış" gizli həyat

Yer səthinin dərinliyində mikroskopik həyatın naməlum bir dünyası mövcuddur. Bu "yeraltı canlılar" son dərəcə sərt şəraitdə sağ qalır və yüz minlərlə, bəzən milyonlarla il sakit vəziyyətdə qala bilirlər. Tədqiqatçılar hələ də başa düşməyə çalışırlar ki, onlar niyə "gözləyir" və nə onları oyada bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Live Science" yazıb.

"Yeraltı canlılar: Yerin ən qəribə həyatının kəşfi" (Princeton University Press, 2025) kitabında mikrob biogeokimyaçı Karən G. Lloid yazır: "Bəlkə də onlar yalnız minlərlə il sonra baş verəcək bir şeyi gözləyirlər".

Alimlər aşkar ediblər ki, okean dibinin çöküntü qatlarına basdırılmış mikroblar çox yavaş metabolizm ilə yaşaya və olduqca uzun müddət ərzində demək olar ki, bölünmədən qala bilirlər.

Belə orqanizmlər gündəlik və ya mövsümi dövrlərə reaksiya vermir, lakin onların "həyat ritmləri" geoloji proseslərlə - tektonik hərəkətlər, sürüşmələr, vulkan püskürmələri və ya minlərlə, milyonlarla il davam edən buzlaq dövrləri ilə əlaqələndirilə bilər. Lloid izah edir: "Əgər biz yatmış mikrobu çöküntü qatlarından çıxarsaq, ola bilsin ki, o sadəcə lövhələrin hərəkəti və ya zəlzələ yeni qida mənbələri açana qədər səbrlə gözləyirdi".

Alimlər həmçinin belə həyatın təkamül mənasını araşdırırlar. Ənənəvi darvinist təbii seleksiya çoxalma və mutasiyaları nəzərdə tutur, amma yeraltı canlılar demək olar ki, çoxalmadan sağ qalır. Onların uzun müddət sakit qalmaları üstünlük təmin edə bilər: geoloji dövrləri "öyrənmiş" fərdlər böyüməni bərpa etmək və şərait əlverişli olduqda genləri ötürmək şansını əldə edirlər.

Yeraltı canlıların kəşfi həyat və təkamül anlayışlarını yenidən düşünməyə məcbur edir: onlar göstərir ki, orqanizmlər yalnız ətraf mühitdəki sürətli dəyişikliklərə deyil, həm də milyonlarla il davam edən proseslərə uyğunlaşa bilərlər.

Bu heyrətamiz mikroblar qrupu elmi dairələrdə tanınmış və Pen/EO Wilson Ədəbiyyat və Elmi Yazı Mükafatının qısa siyahısına daxil edilmişdir. Belə "mikrob uzunömürlülərinin" öyrənilməsi həyatın ekstremal şəraitdə necə sağ qalmasını və gələcəkdə nə ilə qarşılaşa biləcəyini anlamağa kömək edə bilər.

Telegramda izləyin