Təhsil düşüncəsinin inqilabı: STEAM Azərbaycan gələcəyin məktəblərini necə dəyişir?

"Azərbaycanda həyata keçirilən "STEAM Azərbaycan" layihəsi təkcə yeni bir tədris modeli deyil, həm də təhsil fəlsəfəsində başlanan modernləşmə prosesinin simvoludur. Bu layihə ənənəvi "fənn mərkəzli" yanaşmadan "problemyönümlü və bacarıqəsaslı" tədrisə keçidi təmin edir".

Bunu BiG.AZ-a "STEAM Azərbaycan" layihəsi bağlı sualımıza açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib.

O, qeyd edib ki, "Təhsil haqqında" Qanunun 3-cü maddəsində qeyd olunur ki, təhsilin məqsədi şəxsiyyətin yaradıcı potensialını inkişaf etdirmək, müstəqil düşünən, biliklərini tətbiq edə bilən və əmək bazarına adaptasiya olunan fərdlər yetişdirməkdir. STEAM məhz bu məqsədə xidmət edir, çünki bu model nəzəriyyəni praktikaya çevirir və XXI əsrin tələblərinə cavab verən insan kapitalının formalaşmasına şərait yaradır.

Elm və Təhsil Nazirliyinin bu layihəni sistemli şəkildə həyata keçirməsi son illərin ən strateji qərarlarından biridir. Rəqəmlər bunu sübut edir: 2019-cu ildən bu yana 300-dən çox məktəbdə STEAM laboratoriyası yaradılıb, 5 mindən çox müəllim təlim keçib, 50 mindən artıq şagird bu sistem üzrə tədris alır. 2025-ci ilə qədər bu rəqəmin 600 məktəbə və 100 min şagirdə çatdırılması planlaşdırılır. Bu, sadəcə rəqəmlər deyil – düşüncə tərzinin dəyişməsidir. Uşaqlar artıq əzbərləməyə deyil, kəşf etməyə, araşdırmağa, layihələr hazırlamağa yönəlirlər:

"Dünya miqyasında STEAM təhsili artıq "tədris innovasiyası" yox, "sosial-texnoloji inkişaf strategiyası" kimi qəbul olunur. Məsələn, Estoniyada tətbiqdən sonra PISA nəticələri 37 faiz yüksəlib, Finlandiyada texnoloji ixtisaslara qəbul 1,8 dəfə artıb, Koreyada startap layihələrinə maraq 45 faiz çoxalıb. Azərbaycan da bu istiqamətdə eyni fəlsəfəni qəbul edir və bu, təhsil sisteminin gələcək dayanıqlılığı baxımından çox vacibdir.

Layihənin ən böyük üstünlüyü ondadır ki, şagirdlər artıq riyaziyyatı formullar üçün, fizikanı testlər üçün deyil, real problemləri həll etmək üçün öyrənirlər. Bu, fənlərin sərhədlərini aradan qaldırır, interdisiplinar düşünməni formalaşdırır. Məsələn, bir şagird elektrik dövrəsini qurarkən riyaziyyatdan hesablama, fizika qanunlarından enerji anlayışı, texnologiyadan proqramlaşdırma və incəsənətdən dizaynı birləşdirir. Bu sinerji müasir təhsilin əsasıdır.

STEAM həm də regionlarda bərabər imkanlar yaradır. Artıq Lənkəran, Mingəçevir, Quba, Zaqatala kimi şəhərlərdə bu laboratoriyalar fəaliyyət göstərir. Statistikalar göstərir ki, bu məktəblərdə dərsə davamiyyət 11 faiz, elmi yarışlarda iştirak isə 30 faiz artıb. Bu, o deməkdir ki, STEAM yalnız bacarıq deyil, motivasiya yaradır.

Layihənin digər dəyəri müəllimlik peşəsinə yeni yanaşma gətirməsidir. STEAM müəllimi artıq dərs deyən yox, öyrənməni yönləndirən bir mentordur. "Müasir müəllim – rəqəmsal nəsil üçün" proqramı çərçivəsində 2 mindən çox pedaqoq təlim keçib və bu, sistemdə real peşəkar inkişaf mexanizminin qurulduğunu göstərir.

Amma problemlər də var. Ən böyük çatışmazlıq – ali təhsildə bu sistemin hələ tətbiq olunmamasıdır. Universitetlər hələ də klassik modeldədir. Halbuki "Ali təhsil haqqında" Qanuna görə ali məktəblər innovasiyaya və istehsalatla əməkdaşlığa əsaslanmalıdır. Əgər məktəblər XXI əsrin bacarıqlarını öyrədirsə, universitetlər bu bacarıqları dərinləşdirməlidir.

Türkiyə, Polşa və ABŞ təcrübəsi göstərir ki, universitetlərdə STEAM əsaslı laboratoriyalar və layihə mərkəzləri yaradıldıqda məktəblə ali təhsil arasında körpü yaranır. Elm və Təhsil Nazirliyi məktəblərdə başladığı islahat xəttini universitetlərə də transfer etməlidir.

Bəzi məktəblərdə texniki baza olsa da, metodik dəstəyin zəif olması və müəllim hazırlığının qeyri-bərabər səviyyədə qalması layihənin effektini azaldır. Bu səbəbdən, keyfiyyət yalnız avadanlıqlarla deyil, müəllim hazırlığı, metodika və qiymətləndirmə sistemləri ilə ölçülməlidir.

Bütün bunlara baxmayaraq, "STEAM Azərbaycan" təhsil sistemində bilik ötürən modeldən yaradıcı düşüncəyə əsaslanan modelə keçidin ən uğurlu nümunəsidir. Elm və Təhsil Nazirliyinin bu strategiyası təhsili iqtisadi və sosial inkişafın əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevirir.

Nəticə etibarilə, bu layihə təkcə məktəbləri deyil, bütövlükdə təhsil zəncirini dəyişir. Gələcək illərdə Azərbaycan məktəblərində şagirdlər fənləri abstrakt deyil, tətbiqi şəkildə öyrənəcək, düşünmə mədəniyyəti formalaşacaq və ölkənin intellektual potensialı yüksələcək. Amma bu zəncirin tam bağlanması üçün ali təhsil də STEAM fəlsəfəsinə uyğun yenilənməlidir".

Telegramda izləyin