"Təqaüd yaşına çatmış müəllimlərin iş fəaliyyətini davam etdirməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır"-Kamran Əsədov

Azərbaycanda əmək fəaliyyəti ilə bağlı qanunvericilik, xüsusilə Əmək Məcəlləsinin 10-cu maddəsi, işçilərin yaş, sağlamlıq və digər meyarlara əsasən işdən azad edilməsinə qarşı müdafiə mexanizmləri təqdim edir. Təqaüd yaşı ilə bağlı məsələlər də bu çərçivədə qiymətləndirilməlidir. Təqaüd yaşına çatmış müəllimlərin iş fəaliyyətini davam etdirməsi ilə bağlı bir çox aspekti təhlil etmək mümkündür.

Bu mövzuda əsas müzakirə iki məqam ətrafında cəmlənir: bilikli və sağlam müəllimlərin təcrübəsindən necə istifadə edilməli və bu qərarın təhsil sisteminə, həmçinin kadrların yenilənməsi prosesinə hansı təsiri ola bilər?

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a danışan təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib ki, təqaüd yaşına çatmış müəllimlərin iş fəaliyyətini davam etdirməsi məsələsi təhsil sisteminin keyfiyyəti və kadr siyasəti baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın mövcud statistikası göstərir ki, müəllimlərin təxminən 15%-i təqaüd yaşında olan şəxslərdir. Bu, hər on müəllimdən birinin təqaüd yaşı həddini keçmiş olduğunu göstərir. Təcrübəli müəllimlərin təqaüd yaşında olmasına baxmayaraq, işlərinə davam etmək istəkləri təkcə şəxsi motivasiya ilə deyil, həm də cəmiyyətin bu təcrübəyə olan ehtiyacı ilə əlaqədardır. Məsələn, xüsusilə ucqar kənd məktəblərində kadr çatışmazlığı problemi bu müəllimlərin işdə qalmasını zəruri edir:

"Müəllimlərin təqaüd yaşına çatdıqdan sonra işləmək imkanının yaradılması məsələsinin müsbət tərəflərindən biri onların zəngin təcrübəsini və biliklərini gənc müəllimlərə ötürməsidir. Təcrübəli müəllimlər yeni məzun olan müəllimlərin peşəkar inkişafında mühüm rol oynayır. Belə bir yanaşma yalnız fərdi pedaqoji keyfiyyətlərin artırılması ilə nəticələnmir, eyni zamanda ümumilikdə təhsil sisteminin inkişafına töhfə verir. PİSA nəticələrinə görə, təcrübəli müəllimlərin şagird nəticələrinə təsiri 30%-dən çoxdur".

Ekspert qeyd etdi ki, dünya təcrübəsi göstərir ki, təqaüd yaşına çatmış müəllimlərə işlərini davam etdirmək üçün şərait yaradan ölkələrdə təhsilin keyfiyyəti daha sabit olur. Məsələn, Yaponiyada müəllimlər 65 yaşına qədər işləyə bilər və onların işdən çıxarılması yalnız könüllü razılıqla mümkündür. ABŞ-da isə bəzi ştatlarda təqaüd yaşına çatmış müəllimlər üçün xüsusi mentor proqramları tətbiq edilir. Bu proqramlar vasitəsilə müəllimlər əsas tədris yükünü deyil, daha çox gənc müəllimlərin yönləndirilməsi və metodiki dəstək verilməsini həyata keçirirlər:

"Azərbaycanın mövcud qanunvericiliyində də fərqli yanaşmalar tətbiq edilə bilər. Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsi işçinin yaşı ilə bağlı məhdudiyyətlər tətbiq etməyi yalnız işəgötürənin qərarına bağlayır. Bu isə o deməkdir ki, təqaüd yaşına çatmış müəllimlərin işdən azad edilməsi məcburi deyil və təhsil sisteminin maraqları nəzərə alınaraq onların fəaliyyəti davam etdirilə bilər. Təqaüd yaşında müəllimlərin işdə qalması xüsusi bir fərman və ya sərəncamla daha dəqiq tənzimlənə bilər. Məsələn, "Təqaüd yaşına çatmış müəllimlərin fəaliyyətinin davam etdirilməsi" haqqında dövlət proqramının qəbul edilməsi bu istiqamətdə effektiv addım ola bilər.

Lakin bu yanaşmanın bəzi mənfi tərəfləri də mövcuddur. Təqaüd yaşına çatmış müəllimlərin işdə qalması, yeni məzun olmuş müəllimlərin işə qəbulunu ləngidə bilər. Azərbaycan ali təhsil müəssisələrindən hər il təxminən 5-7 min müəllim ixtisaslı gənc məzun olur. Təqaüd yaşında olan müəllimlərin fəaliyyətini davam etdirməsi kadr bazasında rəqabəti artıra bilər, bu isə gənc müəllimlər üçün əlavə maneələr yarada bilər. Bundan başqa, bu, dövlətin təqaüd ödəmə yükünü artıraraq büdcəyə əlavə yük yarada bilər".

Mövcud yanaşmanın balanslı şəkildə tətbiqi üçün dünya təcrübəsindən bəhrələnmək mümkündür. Təqaüd yaşında müəllimlərin fəaliyyətini davam etdirməsi ilə bağlı şəffaf meyarlar müəyyən edilməlidir. Məsələn, Finlandiya təhsil sistemi bu mövzuda nümunəvi yanaşma təklif edir. Təqaüd yaşına çatmış müəllimlər yalnız yüksək peşəkar nəticələr nümayiş etdirdikləri və sağlamlıq vəziyyətlərinin işə uyğun olduğu halda işlərini davam etdirə bilirlər. Azərbaycanda da buna oxşar yanaşma tətbiq edilə bilər. Bu, müəllimlərin sertifikasiya sistemi ilə əlaqələndirilə bilər. Təqaüd yaşına çatmış müəllimlər müəyyən dövrlərdə bilik və bacarıqlarını yenidən nümayiş etdirməklə işlərini davam etdirmək üçün sertifikat ala bilərlər.

Məsələnin mənfi və müsbət tərəfləri geniş müzakirə edilməli, həm müəllimlərin hüquqları, həm də təhsil sisteminin tələbləri nəzərə alınmalıdır. Azərbaycanın təhsil strategiyasına uyğun olaraq, təqaüd yaşında müəllimlərin təcrübəsindən faydalanmaq həm iqtisadi, həm də sosial baxımdan səmərəli ola bilər. Gənc müəllimlər üçün iş yerlərinin təmin olunması və onların peşəkar inkişafı ilə təqaüd yaşında müəllimlərin bilik və təcrübəsinin balanslaşdırılması vacibdir. Bu yanaşma yalnız ümumi təhsilin keyfiyyətinə deyil, həm də təhsil sahəsində davamlı inkişafın təmin edilməsinə töhfə verəcəkdir".

Telegramda izləyin