Məleykə Abbaszadə BDU-da: İmtahan sistemindən universitet idarəçiliyinə keçid təhsildə nəyi dəyişəcək?
19 noyabr 2026-cı il. Azərbaycanda elm və təhsil sahəsində diqqətçəkən kadr dəyişikliyi baş verdi. Məleykə Abbaszadə Dövlət İmtahan Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsindən azad edilərək Bakı Dövlət Universitetinin rektoru təyin olundu. Elçin Babayev isə rektor vəzifəsini itirdi. Bu qərar təkcə BDU rəhbərliyində dəyişiklik deyil, həm də ölkənin təhsil siyasətində uzun illərdir müzakirə olunan problemlərə yenidən nəzər salmaq üçün bir fürsətdir.
Məleykə Abbaszadənin adı Azərbaycan təhsil sistemində yeni deyil. O, 2000-2016-cı illərdə Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasına, 2016-2024-cü illərdə Dövlət İmtahan Mərkəzinin Direktorlar Şurasına, daha sonra isə DİM-in İdarə Heyətinə rəhbərlik edib. Beləliklə, təxminən 26 il ərzində ali məktəblərə qəbul və imtahan sisteminin formalaşmasında və idarə edilməsində əsas qərarverici şəxslərdən biri olub.
Bu qədər uzun müddət eyni istiqamətə rəhbərlik edən şəxsin fəaliyyətini qiymətləndirərkən yalnız təşkil olunan imtahanların sayına, qəbul prosesinin texniki tərəfinə və statistik göstəricilərə baxmaq kifayət deyil. Əsas sual başqadır: Bu illər ərzində Azərbaycan təhsilinin keyfiyyəti nə dərəcədə yüksəlib? Məktəblər daha savadlı məzun yetişdirə bilibmi? Universitetlərə qəbul olunan gənclər aldıqları təhsillə əmək bazarında özlərinə layiqli yer tapa bilirlərmi?
Ən böyük problemlərdən biri Azərbaycanda təhsilin tədricən imtahan nəticələri ətrafında qurulmasıdır. Məktəbin əsas vəzifəsi uşağa bilik vermək, onda müstəqil düşüncə, təhlil və yaradıcılıq qabiliyyəti formalaşdırmaqdır. Lakin mövcud yanaşmada çox vaxt əsas diqqət şagirdin hansı ixtisas qrupuna hazırlaşmasına, neçə bal toplamasına və hansı universitetə qəbul olmasına yönəlir.
Nəticədə məktəb təhsil müəssisəsindən daha çox qəbul imtahanına hazırlıq məkanına çevrilir. Valideynlər övladlarının normal təhsil alması üçün əlavə repetitor xidmətlərinə müraciət etməyə məcbur qalırlar. Bu isə ailələr üçün ciddi maliyyə yükü yaradır və maddi imkanları fərqli olan şagirdlər arasında bərabərsizlik riskini artırır.
Əlbəttə, qəbul imtahanı lazımdır. Biliklərin obyektiv qiymətləndirilməsi, şəffaf seçim və qəbul zamanı şəxsi münasibətlərin aradan qaldırılması vacibdir. Ancaq imtahan təhsilin özü deyil. İmtahan yalnız müəyyən bilik və bacarıqları ölçən vasitədir. Onu təhsilin keyfiyyətinin əsas göstəricisinə çevirmək ciddi metodoloji yanlışlıqdır.
Digər mühüm məsələ məktəblə ali təhsil arasında əlaqənin zəifliyidir. Orta məktəbi bitirən şagird universitetə qəbul olunur, lakin ali məktəbdə aldığı təhsilin onun gələcək peşə fəaliyyətinə nə dərəcədə uyğun olduğu ayrıca müzakirə tələb edir. Universitet diplomu alan gəncin ixtisası üzrə işləyə bilməməsi, yaxud işlədiyi sahədə zəruri bilik və bacarıqları yenidən öyrənməyə məcbur qalması təhsil sisteminin ümumi nəticələri barədə ciddi suallar doğurur.
Burada DİM-in fəaliyyətinin də qiymətləndirilməsi vacibdir. Çünki qəbul sisteminin vəzifəsi yalnız abituriyentin biliyini ölçmək deyil, eyni zamanda təhsil sistemindəki problemlərin aşkara çıxarılmasına xidmət etmək olmalıdır. İllər ərzində keçirilən imtahanların nəticələri əsasında hansı fənlərdə, hansı bölgələrdə, hansı məktəb səviyyələrində problemlərin mövcud olduğu müəyyənləşdirilməli, bu məlumatlar təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün real mexanizmə çevrilməli idi.
Bəs bu məlumatlar təhsil siyasətində nə dərəcədə əsaslı dəyişikliklərə səbəb olub? Niyə illər keçməsinə baxmayaraq, repetitorluqdan asılılıq, məktəblər arasında təhsil fərqləri və məzunların bilik səviyyəsi ilə bağlı müzakirələr davam edir? Bu sualların cavabı yalnız bir qurumun deyil, bütövlükdə təhsil idarəçiliyinin məsuliyyət dairəsinə daxildir.
İndi isə Məleykə Abbaszadə Bakı Dövlət Universitetinə rəhbərlik edəcək. BDU adi ali məktəb deyil. 1919-cu ildə yaradılmış bu universitet Azərbaycanın elm, təhsil və milli ziyalılıq tarixində xüsusi yer tutur. Bu universitetin rektoru olmaq sadəcə inzibati vəzifəni icra etmək deyil, böyük elmi ənənələrin, akademik nüfuzun və gələcək nəsillərin məsuliyyətini daşımaqdır.
Universitetin qarşısında duran problemlər kifayət qədər ciddidir. Elmi tədqiqatların real nəticələrə çevrilməsi, beynəlxalq elmi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, professor-müəllim heyətinin potensialından səmərəli istifadə, gənc alimlərə imkanların yaradılması, tələbələrin müasir əmək bazarının tələblərinə uyğun hazırlanması yeni rəhbərliyin əsas prioritetləri olmalıdır.
BDU-da elmi fəaliyyətin qiymətləndirilməsi də formal göstəricilərdən uzaqlaşmalıdır. Məqalələrin sayı, diplomların verilməsi, konfransların keçirilməsi özlüyündə elmi inkişaf demək deyil. Əsas məsələ universitetin hansı yeni elmi nəticələrə imza atması, hansı problemlərin həllinə töhfə verməsi və beynəlxalq elmi mühitdə hansı mövqeyə sahib olmasıdır.
Bununla yanaşı, universitet daxilində sağlam akademik mühitin yaradılması, müəllim və tələbələrin təşəbbüslərinə hörmət, elmi müzakirələrə sərbəst şərait və idarəetmədə şəffaflıq təmin edilməlidir. Universitet yalnız inzibati göstərişlərlə işləyən müəssisə deyil, fikir və elmi axtarış azadlığının yaşadığı məkan olmalıdır.
Məleykə Abbaszadənin yeni vəzifəsində ən böyük sınağı da məhz budur: imtahan sistemini idarə etmək təcrübəsini universitet idarəçiliyinə nə dərəcədə düzgün tətbiq edə biləcək? Çünki universitetlə imtahan mərkəzi tamamilə fərqli idarəetmə fəlsəfəsi tələb edir. Birində əsas məsələ qiymətləndirmə və seçimdirsə, digərində əsas məqsəd bilik yaratmaq, alim yetişdirmək, elmi məktəbləri inkişaf etdirmək və cəmiyyətə intellektual töhfə verməkdir.
Düşünürəm ki, yeni rektorun ilk addımlarından biri universitetin real vəziyyətinin obyektiv təhlili olmalıdır. Fakültələrin, kafedraların, elmi laboratoriyaların, müəllim və tələbələrin problemləri öyrənilməli, universitet ictimaiyyətinin fikirləri dinlənilməlidir. Əvvəlki rəhbərliyin fəaliyyətinə də şəxsi münasibətlər əsasında deyil, konkret nəticələr və göstəricilər əsasında qiymət verilməlidir.
Bir məqamı da xüsusi vurğulamaq lazımdır: Azərbaycan təhsilində rəhbərlərin dəyişməsi avtomatik olaraq sistemin dəyişməsi demək deyil. Əgər idarəetmə fəlsəfəsi, qərarların qəbul edilməsi mexanizmi və nəticələrə görə məsuliyyət dəyişmirsə, yeni təyinatlar köhnə problemlərin yeni adlarla davam etməsinə səbəb ola bilər.
Məleykə Abbaszadənin BDU-ya təyinatı onun üçün yeni imkan, eyni zamanda böyük məsuliyyətdir. İllərlə imtahan sisteminə rəhbərlik etmiş bir şəxsin indi universitetin elmi və akademik inkişafına rəhbərlik etməsi cəmiyyətə özünü nəticələrlə sübut etmək imkanı yaradır.
Lakin cəmiyyətin gözləntisi yeni rektorun yalnız universitetin daxili işlərini qaydaya salması ilə məhdudlaşmır. İnsanlar bilmək istəyirlər: Bu təyinat Azərbaycan təhsilində yeni yanaşmanın başlanğıcı olacaqmı? İmtahan mərkəzinin uzun illər formalaşdırdığı qiymətləndirmə fəlsəfəsindən daha geniş, bilik və yaradıcılıq üzərində qurulan təhsil modelinə keçid mümkün olacaqmı?
Məleykə Abbaszadə üçün indi əsas məsələ əvvəlki vəzifəsindəki təcrübəsini deyil, yeni vəzifəsində ortaya qoyacağı nəticələri sübut etməkdir. BDU onun üçün növbəti vəzifə kürsüsü yox, Azərbaycan elminə xidmət etmək üçün ciddi sınaq meydanı olmalıdır.
Çünki Azərbaycanın daha bir rəhbərə deyil, daha güclü universitetə, daha keyfiyyətli təhsilə və dünya elminə töhfə verən alimlərə ehtiyacı var.
Şəmsi Qoca-təhsil eksperti
BiG.Az
Telegramda izləyin
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş









