Tikinti şirkəti vətəndaşın pulunu alıb mənzili vaxtında təhvil vermirsə, bunun məsuliyyətini kim daşımalıdır?

Burada çox mühüm bir prinsip var: vətəndaşın pulunu almaq sahibkarlıq hüququ, həmin vəsaitin müqabilində üzərinə götürülmüş öhdəliyi yerinə yetirmək isə sahibkarlıq borcudur.

Əgər tikinti şirkəti vətəndaşla müqavilə bağlayır, onun vəsaitini qəbul edir və müəyyən edilmiş tarixdə mənzili təhvil verməyi öhdəsinə götürürsə, həmin öhdəliyin icrasına görə ilk növbədə müqavilənin tərəfi olan tikinti şirkəti məsuliyyət daşıyır.

Şirkət tikinti materiallarının bahalaşmasını, maliyyə çətinliklərini, podratçılarla yaranan problemləri və ya digər təsərrüfat risklərini avtomatik olaraq vətəndaşın üzərinə qoya bilməz. Çünki sahibkarlıq fəaliyyətindən irəli gələn risklərlə istehlakçının hüquqları eyni müstəvidə qiymətləndirilə bilməz. Vətəndaş tikinti şirkətinə investisiya riski daşımaq üçün deyil, mənzil əldə etmək üçün pul ödəyir.
Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 445-ci maddəsi öhdəliyin icrasının gecikdirilməsinə görə borclunun məsuliyyətini müəyyən edir. Həmin maddənin mahiyyətindən irəli gələn əsas prinsip ondan ibarətdir ki, öhdəliyini vaxtında yerinə yetirməyən tərəf gecikmə nəticəsində qarşı tərəfə vurduğu zərərə görə məsuliyyət daşıya bilər.

Mən bu məsuliyyətin üç istiqamətdə qiymətləndirilməsini vacib hesab edirəm.

Birincisi, birbaşa müqavilə məsuliyyəti. Tikinti şirkəti müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə mənzili təhvil verməli, öhdəlik pozulduğu təqdirdə isə qanunvericilik və müqavilə çərçivəsində yaranan maliyyə məsuliyyətini daşımalıdır. Vətəndaşın müqavilə öhdəliyinin icrasını, dəymiş zərərin ödənilməsini, müvafiq hallarda müqaviləyə xitam verilməsini və ödədiyi vəsaitin geri qaytarılmasını tələb etmək hüququ var.

İkincisi, dövlət nəzarəti və institusional məsuliyyət. Dövlətin vəzifəsi hər bir tikinti şirkətinin kommersiya fəaliyyətini idarə etmək deyil. Əsas vəzifə qanunun aliliyini, tikinti təhlükəsizliyini, tikinti sahəsində qanuni fəaliyyətə nəzarəti və vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsi üçün effektiv mexanizmləri təmin etməkdir. Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsində dövlət, texniki, müəllif və daxili nəzarət mexanizmləri nəzərdə tutulur. Bu mexanizmlərin səmərəli fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Üçüncüsü, fərdi vəzifəli şəxslərin məsuliyyəti. Əgər tikinti şirkətinin rəhbərliyi tərəfindən əvvəlcədən mövcud olan qanunsuz niyyətlə vətəndaşların vəsaitinin ələ keçirilməsi, aldatma və ya digər hüquqazidd əməllər törədilibsə, məsələ artıq yalnız mülki-hüquqi mübahisə çərçivəsində qiymətləndirilməməlidir. Belə hallarda cinayət-hüquqi məsuliyyət məsələsi də araşdırılmalıdır. Təbii ki, bunun üçün konkret faktlar və qanunla müəyyən edilmiş əsaslar mövcud olmalıdır.

Mənim qənaətim budur ki, vətəndaş tikinti şirkətinin maliyyə problemlərinin girovuna çevrilməməlidir.

Bir insan illərlə zəhmət çəkir, ailə büdcəsinə qənaət edir, bəzən həyatının ən böyük maliyyə qərarını verir və mənzil almaq üçün bütün yığımlarını tikinti şirkətinə etibar edir. Belə bir vəziyyətdə şirkətin müqavilə öhdəliyini yerinə yetirməməsi sadəcə kommersiya uğursuzluğu kimi təqdim edilə bilməz. Çünki bu məsələnin arxasında real insan taleləri və ailələrin gələcəyi dayanır.

Ona görə də hesab edirəm ki, bu sahədə məsuliyyətin labüdlüyü təmin edilməli, vətəndaşların ödədikləri vəsaitin qorunması mexanizmləri gücləndirilməli, tikinti şirkətlərinin maliyyə və hüquqi şəffaflığı artırılmalıdır. Eyni zamanda, mənzil tikintisinə başlamazdan əvvəl şirkətin maliyyə imkanları, torpaq və tikinti hüquqları, layihənin qanuniliyi, habelə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmək qabiliyyəti daha ciddi qiymətləndirilməlidir.

Sonda bir fikri xüsusilə vurğulamaq istəyirəm:

Mənzil tikintisi yalnız biznes fəaliyyəti deyil, həm də böyük ictimai etimad və məsuliyyət tələb edən sahədir. Vətəndaş pulunu ödəyibsə, onun mənzil əldə etmək hüququ kağız üzərində vəd olaraq qalmamalıdır. Müqavilə sadəcə imzalanan sənəd deyil, icrası məcburi olan hüquqi öhdəlikdir. Heç bir şirkət öz kommersiya maraqlarını vətəndaşın qanuni hüquqlarından üstün tuta bilməz.

Telegramda izləyin