Ailə dəyərləri, uşaqların təhlükəsizliyi və LGBT mövzusu: Cəmiyyəti düşündürən suallar

Cəmiyyətdə həssas mövzular müzakirə olunarkən emosiyalar çox vaxt faktları üstələyir. LGBT məsələsi də Azərbaycanda fərqli yanaşmaların ortaya çıxdığı mövzulardandır. Bu barədə danışarkən insanları təhqir etmək və ya qarşı tərəfi damğalamaq əvəzinə, məsələnin mahiyyətini araşdırmaq, hüquqi çərçivəni və mümkün ictimai nəticələri aydınlaşdırmaq daha məqsədəuyğundur.
LGBT məzmununun təbliğinə mümkün qadağa ilə bağlı müzakirələr ailə institutunun cəmiyyətdəki rolu, uşaqların müdafiəsi, milli-mənəvi dəyərlər, şəxsi həyatın toxunulmazlığı və ifadə azadlığı kimi mühüm məsələləri gündəmə gətirir. Bu mövzuların hər biri ictimai əhəmiyyət daşıyır və onlara emosional reaksiyalarla deyil, əsaslandırılmış yanaşma ilə münasibət bildirilməlidir.
Azərbaycan dövləti ailə institutunun qorunmasına, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılmasına və gənc nəslin düzgün tərbiyəsinə xüsusi diqqət yetirməlidir. Ailə cəmiyyətin əsas dayaqlarından biridir. Burada formalaşan münasibətlər uşaqların dünyagörüşünə, məsuliyyət hissinə və gələcək həyatına birbaşa təsir göstərir. Buna görə də ailənin möhkəmliyi, valideyn məsuliyyəti və uşaqların təhlükəsiz mühitdə böyüməsi həm dövlətin, həm də cəmiyyətin marağındadır.
Valideynlərin övladlarının qarşılaşdığı informasiya məzmununa nəzarət etmək istəyi başadüşüləndir. Onlar uşaqlarının yaşlarına uyğun olmayan materiallardan qorunmasını, məktəblərin isə təhsil və tərbiyə vəzifələrini məsuliyyətlə yerinə yetirməsini istəyirlər. Dövlətin də uşaqların müdafiəsi və ailə dəyərlərinin qorunması istiqamətində addımlar atması təbiidir. Lakin bu tədbirlərin məqsədi aydın, hüquqi əsasları möhkəm, tətbiq sərhədləri isə dəqiq müəyyənləşdirilməlidir.
Burada mühüm məqamlardan biri uşaqların yaşlarına uyğun olmayan seksual məzmundan qorunması ilə LGBT mövzusu haqqında bütün məlumatların məhdudlaşdırılmasının eyni anlayış olmadığını nəzərə almaqdır. Jurnalist araşdırmaları, elmi məlumatlar, hüquqi maarifləndirmə və insanların şəxsi həyatı ilə bağlı materiallar avtomatik olaraq təbliğat hesab edilə bilməz. Bu fərq nəzərə alınmadıqda, uşaqların müdafiəsi məqsədilə irəli sürülən tədbirlər daha geniş informasiya məhdudiyyətlərinə yol aça bilər.
Məsələnin digər mühüm tərəfi isə "təbliğat" anlayışının hüquqi baxımdan necə müəyyənləşdirilməsidir. Qanunvericilikdə bu anlayışın sərhədləri dəqiq göstərilmədikdə, onun tətbiqi müxtəlif yozumlara açıq qala bilər. Bu isə jurnalistlərin, müəllimlərin, tədqiqatçıların və digər şəxslərin hansı məlumatları qanuni şəkildə paylaşa biləcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik yaradar. Hüquqi normalar konkret olmalı, qadağan edilən davranışları aydın təsvir etməli və özbaşına tətbiq imkanlarını minimuma endirməlidir.
Digər tərəfdən, mövzu ilə bağlı xəbərlərdə səsləndirilən təklifləri qüvvəyə minmiş qanunlarla qarışdırmaq olmaz. Hər hansı təşəbbüsün irəli sürülməsi, parlamentdə müzakirə olunması və qanun kimi qəbul edilməsi fərqli mərhələlərdir. Buna görə də məsələnin işıqlandırılması zamanı yalnız təsdiqlənmiş məlumatlara əsaslanmaq, rəsmi qərar olmayan təklifləri artıq qəbul edilmiş hüquqi norma kimi təqdim etməmək vacibdir.
Ailə dəyərlərinin qorunması yalnız müəyyən mövzulara qadağa qoymaqla həll edilə biləcək məsələ deyil. Ailələrin sosial rifahı, uşaqların keyfiyyətli təhsilə çıxışı, valideynlərin maarifləndirilməsi, məktəblərdə sağlam mühitin yaradılması və gənclərin gələcəyə inamı da ailə institutunun möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Mənəvi tərbiyə gündəlik davranış, məsuliyyət, qarşılıqlı hörmət və böyüklərin şəxsi nümunəsi əsasında formalaşır.
Cəmiyyətdə fərqli baxışların mövcudluğu təbiidir. Hər kəs müəyyən həyat tərzini qəbul etməyə bilər, lakin fikir ayrılığı insanları təhqir etmək və onların ləyaqətini alçaltmaq üçün əsas yaratmamalıdır. Eyni zamanda, ictimai müzakirələrdə irəli sürülən iddialar da faktlarla əsaslandırılmalıdır. Mövzunu emosional ittihamlar səviyyəsində saxlamaq əvəzinə, onun hüquqi nəticələrini, uşaqların maraqlarını və mümkün sosial təsirlərini müzakirə etmək daha faydalıdır.
Dövlətin ailəni və uşaqları qorumaq vəzifəsi ilə fundamental hüquq və azadlıqların təmin edilməsi bir-birinə zidd qoyulmamalıdır. Aydın qanunvericilik, məsuliyyətli təhsil siyasəti, valideynlərin məlumatlandırılması və uşaqların yaşlarına uyğun informasiya mühiti ilə təmin olunması paralel şəkildə həyata keçirilə bilər. Hər hansı məhdudiyyət təklif edilirsə, onun hansı konkret problemi həll etdiyi, nə dərəcədə zəruri olduğu və mümkün sui-istifadə hallarının qarşısının necə alınacağı izah edilməlidir.
Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərləri qorumaq istəyi ilə mürəkkəb ictimai məsələləri açıq və savadlı şəkildə müzakirə etmək ehtiyacı paralel mövcuddur. Ailənin möhkəmliyi, uşaqların təhlükəsizliyi və hüquqi müəyyənlik bir-birini tamamlayan məqsədlərdir. Bu məsələlərə məsuliyyətlə yanaşmaq üçün həm dövlət qurumlarının, həm də cəmiyyətin faktlara əsaslanan, ölçülü-biçili müzakirələr aparmasına ehtiyac var.
Unutmaq olmaz ki, ailə dəyərlərinin gücü yalnız qadağaların sərtliyi ilə ölçülmür. Bu dəyərlər ailədaxili münasibətlərdə, valideyn məsuliyyətində, uşaqlara göstərilən qayğıda və cəmiyyətin gündəlik davranışında yaşadılır. Dövlətin vəzifəsi ailəni qorumaq istiqamətində əsaslandırılmış addımlar atmaq və bu addımların hüquqi sərhədlərini dəqiq müəyyənləşdirməkdir. Cəmiyyətin vəzifəsi isə həssas məsələləri təhqir və şüarlarla deyil, faktlara, qarşılıqlı hörmətə və məsuliyyətə əsaslanaraq müzakirə etməkdir.

Şəmsi Qoca

Telegramda izləyin