Məktəbli forması ətrafında hay-küy: uşaqların təhsili, yoxsa ideoloji mübarizə?

Məktəbli forması ətrafında yaranan mübahisələr bəzən adi geyim məsələsini cəmiyyətin dini, siyasi və ideoloji qarşıdurma mövzusuna çevirir. Halbuki məktəb ilk növbədə bilik, tərbiyə, intizam və bərabər imkanlar məkanıdır. Burada əsas diqqət uşağın hansı geyimdə olmasına deyil, necə təhsil almasına, hansı bilikləri mənimsəməsinə və şəxsiyyət kimi formalaşmasına yönəlməlidir. Məktəbli formasına qarşı çıxanların arqumentləri də məhz bu baxımdan, emosiyalara qapılmadan və uşaqların mənafeyini əsas götürərək qiymətləndirilməlidir.
Məktəbli forması dünyada geniş yayılmış təhsil ənənələrindən biridir. Onun tətbiqində əsas məqsədlərdən biri şagirdlər arasında geyimə görə fərqlərin qabardılmasının qarşısını almaq, məktəbdə vahid intizam və təhsil mühiti yaratmaqdır. Bahalı geyim, dəbli ayaqqabı və müxtəlif brendlərlə bağlı rəqabət uşaqlar arasında sosial fərqləri daha görünən edə bilər. Vahid forma bu fərqləri tam aradan qaldırmasa da, onların gündəlik məktəb həyatında ön plana çıxmasını müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər.
Məktəbli formasını müdafiə etmək uşaqların fərdi seçimlərini və valideynlərin narahatlıqlarını görməzdən gəlmək demək deyil. Formanın rahat, münasib qiymətli, sağlamlıq baxımından uyğun və mövsümə müvafiq olması vacibdir. Ailələrin maddi vəziyyəti nəzərə alınmalı, geyim qaydaları şagirdlərin təhsildən kənarda qalmasına və ya alçaldılmasına səbəb olmamalıdır. Əgər forma ilə bağlı çatışmazlıqlar varsa, onların həlli qaydanı bütövlükdə rədd etməkdə deyil, daha ədalətli və əlçatan tətbiq mexanizmi yaratmaqdadır.
Mübahisənin dini müstəviyə çəkilməsi isə məsələyə əlavə həssaslıq gətirir. İnsanların dini inanclarına hörmət edilməlidir. Eyni zamanda, məktəb ictimai təhsil müəssisəsi kimi müəyyən edilmiş hüquqi qaydalar çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Dini inanclarla bağlı məsələlər hüquqi normalar, vicdan azadlığı və uşaqların təhsil hüququ nəzərə alınmaqla müzakirə olunmalıdır. Nə dini inanclara sahib olmaq insanın təhsil almaq hüququnu məhdudlaşdırmaq üçün əsas ola bilər, nə də dini həssaslıqlardan istifadə etməklə hər hansı dövlətin təhsil siyasətinə qarşı əsassız ittihamlar irəli sürmək düzgündür.
Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. Dünyəvilik dinə düşmən münasibət demək deyil; dövlət idarəçiliyinin dini göstərişlərdən deyil, Konstitusiyadan və qanunlardan qaynaqlanması prinsipidir. Bu model dini etiqad azadlığını inkar etmir, əksinə, müxtəlif inanclara sahib insanların hüquqlarının qorunmasını nəzərdə tutur. Məktəblərdə geyim qaydaları da hüquqi çərçivədə müəyyənləşdirilməli, onların tətbiqi zamanı şagirdlərin ləyaqəti və təhsil hüququ qorunmalıdır.
Burada bir məqamı da unutmaq olmaz: uşaqlar böyüklərin ideoloji mübahisələrinin vasitəsinə çevrilməməlidirlər. Məktəbli formasına dair müzakirələr təhsilin keyfiyyəti, müəllimlərin hazırlığı, dərsliklərin məzmunu, məktəblərin maddi şəraiti və uşaqların təhlükəsizliyi kimi əsas məsələləri kölgədə qoymamalıdır. Təhsilin real problemlərini həll etmək əvəzinə geyim mövzusunu davamlı qarşıdurma predmetinə çevirmək cəmiyyətin diqqətini daha mühüm vəzifələrdən yayındıra bilər.
Məktəbli formasına etiraz edən hər kəsi eyni məqsəd güdən qüvvə kimi təqdim etmək də doğru deyil. Kimisi geyimin rahatlığına, kimisi ailələrin xərcinə, kimisi dini inanclarla bağlı narahatlıqlara görə etiraz edə bilər. Bu mövqelərin hər biri konkret arqumentlər əsasında müzakirə edilməlidir. Lakin ayrı-ayrı narazılıqları ümumiləşdirərək dövlətə qarşı düşmənçilik yaratmaq, məktəb qaydalarını bütövlükdə dini və ya siyasi qarşıdurmanın alətinə çevirmək məsələnin həllinə xidmət etmir.
Azərbaycanın təhsil siyasəti ilə bağlı mübahisələr ilk növbədə ölkənin qanunları, ictimai maraqları və uşaqların gələcəyi nəzərə alınmaqla aparılmalıdır. Başqa ölkələrdəki ictimai qrupların fikir bildirmək hüququ var, ancaq bu hüquq Azərbaycanın daxili qərarlarına müdaxilə etmək səlahiyyəti yaratmır. Türkiyə ilə Azərbaycan arasında qardaşlıq münasibətləri də bu prinsipə əsaslanmalıdır. Dostluq bir-birinin hər qərarını müzakirəsiz qəbul etmək deyil, fikir ayrılıqlarını qarşılıqlı hörmətlə ifadə etmək və müstəqil dövlətlərin hüquqlarını tanımaqdır.
Məktəbli formasının uğurlu tətbiqi yalnız geyim tələbi qoymaqla təmin olunmur. Bunun üçün valideynlərlə dialoq, şagirdlərin rahatlığının nəzərə alınması, sosial həssas ailələrə münasibətdə ədalətli yanaşma və qaydaların hamıya eyni şəkildə tətbiqi vacibdir. Məktəbin nüfuzu uşaqların geyiminin eyniliyi ilə deyil, verdiyi təhsilin keyfiyyəti, yaratdığı mənəvi mühit və yetişdirdiyi vətəndaşlarla ölçülür. Forma bu məqsədlərə xidmət edən vasitələrdən biri ola bilər, lakin heç vaxt təhsilin özündən üstün tutulmamalıdır.
Məktəbli forması məsələsinə sağlam yanaşma nə kor-koranə müdafiə, nə də emosional inkar üzərində qurulmalıdır. Əsas meyar uşağın mənafeyi, təhsil hüququ, sosial ədalət və qanunun aliliyidir. Bu prinsiplər qorunduğu halda geyimlə bağlı mübahisələri də sakit, əsaslandırılmış və nəticəyönümlü şəkildə həll etmək mümkündür. Məktəbin qapısından içəri daxil olan hər bir uşaq ilk növbədə şagird kimi qarşılanmalı, onun gələcəyi böyüklərin siyasi və ideoloji qarşıdurmalarına qurban verilməməlidir.

Şəmsi Qoca -təhsil eksperti

Telegramda izləyin