Güc Əlinizə Keçəndə, Əslində Kim Olarsınız?

Bu günlərdə elə xəbərlər eşidirik ki, insan bir müddət sonra xəbərin özündən çox, ona verdiyi reaksiyaya təəccüblənməyə başlayır.

"Yenəmi?"

"Bu da oldumu?"

"Artıq heç nəyə təəccüblənmirəm..."

Bəlkə də ən təhlükəli cümlə məhz budur:

Artıq heç nəyə təəccüblənmirəm.

Çünki təəccüblənmək əslində insanın daxilində hələ də müəyyən bir sərhədin mövcud olduğunu göstərir. "Bu qədər də olmaz" deyiriksə, deməli, hələ də olması gərəkənlə baş verənlər arasındakı fərqi görə bilirik.

Lakin eyni xarakterli hadisələrlə təkrar-təkrar qarşılaşdıqda yalnız insanlara olan etibarımızı itirmirik. Bir müddət sonra insanın özünə, qurumlara, vəzifələrə, hətta yaxşılığın özünə olan inamımız da zədələnməyə başlayır.

Bir vaxtlar "Bunu kim edə bilər?" deyə soruşduğumuz məsələlər bu gün "Görəsən, daha nələr görəcəyik?" sualına çevrilir.

Əsl təhlükə də məhz burada başlayır.

Məsələ yalnız pul, vəzifə və şöhrət deyil

Son dövrlərdə ictimaiyyətə açıqlanan müxtəlif araşdırmalar çərçivəsində siyasətçilərdən dövlət məmurlarına, sənətçilərdən media dünyasının tanınmış simalarına qədər müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərən şəxslərlə bağlı ciddi iddialar gündəmə gəlir.

Əlbəttə, burada mühüm bir sərhədi qorumaq lazımdır.

Araşdırma, ittiham aktı və ya ictimaiyyətə açıqlanan hər hansı iddia öz-özlüyündə cinayətin sübuta yetirilməsi demək deyil. Hüquq öz qərarını sübutlar və məhkəmə araşdırmasının nəticələri əsasında verir.

Lakin bütün bu işlərin bizə düşündürdüyü daha böyük bir məsələ var.

Məsələ budur:

İnsanın əlinə güc keçəndə o dəyişir, yoxsa əslində kim olduğu daha aydın görünməyə başlayır?

Məncə, güc insanın xarakterini sıfırdan formalaşdırmır.

Güc xarakterin üzərindəki pərdəni aradan qaldırır.

Çünki insanın pulu olmayanda pula qarşı məsafəli davranması asandır.

Vəzifəsi olmayanda ədalətdən danışması asandır.

Heç kim onu tanımayanda təvazökar olması asandır.

Əlində səlahiyyət olmayanda "Mən olsaydım, heç kimə haqsızlıq etməzdim" demək asandır.

Əsl sınaq insanın istədiyi şeyə çatmaq imkanı əldə etdiyi anda başlayır.

Bir telefon zəngi ilə qapıların açıldığı...

Bir imza ilə insanların həyatının dəyişə bildiyi...

Bir adın başqasının illərlə çalışaraq çata bilmədiyi yerlərə bir neçə dəqiqə ərzində çatdığı...

Milyonlarla insanın sizi tanıdığı...

İnsanların sizə heç bir şübhə etmədən güvəndiyi...

Məhz həmin anda insanın əsl sınağı başlayır.

Çünki güc sizə yalnız nələrisə etmək imkanı vermir.

Eyni zamanda ətrafınızdakı insanların sizə münasibətini də dəyişir.

Vəzifənin ətrafında itaət yaranır.

Pulun ətrafında maraq münasibətləri formalaşır.

Şöhrətin ətrafında heyranlıq yaranır.

İnsan isə bütün bunların içində bir müddət sonra öz səsini belə başqalarının səsindən ayırmaqda çətinlik çəkə bilər.

"Onsuz da heç kim mənim qarşıma çıxa bilməz".

"Bunu kim sorğulayacaq?"

"Mənim arxamda kimlərin dayandığını bilirlərmi?"

Təhlükəli düşüncələr məhz belə başlayır.

Etibar bir dəfə sarsıldıqda yalnız bir nəfər itirmir

Məncə, bu gün üzləşdiyimiz ən böyük problemlərdən biri pul deyil.

Vəzifə deyil.

Şöhrət deyil.

Etibardır.

Əgər hansısa yardım təşkilatına pul göndərərkən "Görəsən, bu pul həqiqətən ehtiyacı olana çatacaqmı?" deyə düşünürüksə...

Hər hansı dövlət məmurunun qərarı ilə qarşılaşanda "Görəsən, burada başqa bir hesab varmı?" deyə şübhələniriksə...

Bir sənətçinin yardım çağırışını görəndə ilk növbədə yaxşılığı deyil, toplanan vəsaitin necə yoxlanılacağını düşünürüksə...

Hər hansı investisiya fürsəti ilə qarşılaşanda vəd edilən qazancdan əvvəl "Görəsən, pulumu geri ala biləcəyəmmi?" sualını veririk­sə...

Burada söhbət yalnız fərdi etibarın itirilməsindən getmir.

Bu, cəmiyyətin ortaq təməlinin çatlaması deməkdir.

Çünki etibar həyatın bütün sahələrini ayaqda saxlayan, gözlə görünməyən bir məhlul kimidir.

Etibar varsa, insanlar bir-birinə kömək edir.

Etibar varsa, ticarət aparılır.

Etibar varsa, qurumlara inanılır.

Etibar varsa, insanlar birlikdə ortaq gələcək qura biləcəklərinə inanırlar.

Etibar yoxdursa, hər kəs öz qabığına çəkilir.

İnsanlar bir-birindən uzaqlaşır.

Yaxşı niyyət belə şübhə ilə qarşılanır.

Ən acı tərəfi isə budur:

Bəzi insanların yol verdiyi səhvlərin əvəzini çox vaxt heç bir günahı olmayan dürüst insanlar da ödəyirlər.

Həqiqətən kömək etmək istəyən, həqiqətən iş görmək istəyən, həqiqətən etibarlı olan bir insan belə özünü daim sübut etməyə məcbur qalır.

Çünki etibarın olmadığı yerdə təmiz olmaq kifayət etmir.

Təmiz olduğunuzu da hər zaman göstərməli olursunuz.

Əsas sual: Mən olsaydım, nə edərdim?

Bəlkə də bu xəbərləri oxuyarkən yalnız başqalarını mühakimə etməkdən vaz keçib özümüzə də bir neçə sual verməliyik.

"Bunu necə edə bildi?" sualının yanına bir başqa sualı da əlavə etməliyik:

"Mənim əlimə belə bir güc keçsəydi, nə edərdim?"

Heç kimin görməyəcəyini düşündüyüm bir fürsətlə qarşılaşsaydım, sərhədim harada başlayardı?

Mənə məhdudiyyətsiz səlahiyyət verilsəydi, özümü məhdudlaşdıra bilərdimmi?

Pul həyatımın hansı nöqtəsində ehtiyac olmaqdan çıxıb ehtirasa çevrilərdi?

Məni sevən insanların etibarından öz maraqlarım üçün istifadə etməyə başlasaydım, bunu özüm dərk edə bilərdimmi?

Bir vəzifə mənə məxsusmuş kimi davranmağa başlayanda məni dayandıracaq bir tərəfim qalardımı?

Çünki güc yalnız nazirlərin, icra başçılarının, rəhbərlərin, işəgötürənlərin və ya milyonlarla insanın tanıdığı şəxslərin problemi deyil.

Valideynin övladı üzərində gücü var.

Müəllimin şagirdi üzərində gücü var.

Rəhbərin işçisi üzərində gücü var.

İşəgötürənin iş axtaran insan üzərində gücü var.

Jurnalistin, sənətçinin, ictimai rəy liderinin və ya sosial media fenomeninin ona inanan insanlar üzərində gücü var.

Yəni güc həyatın hər yerindədir.

Sadəcə onun miqyası dəyişir.

Və hər bir güc sahəsində qarşımıza eyni sual çıxır:

İnsan edə biləcəyi hər şeyi etmək məcburiyyətindədirmi?

Məncə, əxlaqın ən mühüm sınaqlarından biri məhz burada başlayır.

Çünki insanı yalnız etdiyi əməllər xarakterizə etmir.

Bəzən onun əsl xarakterini edə biləcəyi halda etmədiyi şeylər göstərir.

Heç kimin görmədiyi yerdə doğru olanı seçmək...

İmkanı olduğu halda başqasının haqqına girməmək...

Səlahiyyət öz əlində olduğu halda ondan şəxsi maraqları üçün istifadə etməmək...

Ona göstərilən etibarı şəxsi qazanca çevirməmək...

Xarakter bir qədər də məhz budur.

Bu gün bəzi xəbərləri oxuyarkən qəzəblənmək asandır.

İnsanların adları üzərindən danışmaq asandır.

Rəqəmləri müzakirə etmək asandır.

"Bu qədər pul necə ola bilər?"

"Bu qədər səlahiyyət necə əldə edilib?"

"Bu qədər insanı necə aldatmaq mümkündür?"

demək asandır.

Lakin bəlkə də daha çətin olan güzgüyə baxaraq özümüzə bu sualı verməkdir:

"Mənim sərhədim haradadır?"

Çünki insanın daxilində həm yaxşılıq, həm də ehtiras var.

Həm vicdan, həm də şəxsi maraq hissi var.

Həm mərhəmət, həm də eqoizm var.

İnsan bütün bu ehtimallar arasında seçim edən bir varlıqdır.

Buna görə də dürüstlük yalnız "Mən yaxşı insanam" demək deyil.

Dürüstlük insanın öz gücünə də nəzarət edə bilməsidir.

Öz maraqlarına zidd olsa belə, doğru olanı seçə bilməsidir.

Heç kimin görmədiyi yerdə özünə "Xeyr" deyə bilməsidir.

Və bəlkə də ən əsası, sahib olduğu vəzifəni, pulu, nüfuzu və ya sevgini özünə verilmiş məhdudiyyətsiz bir hüquq kimi görməməsidir.

Çünki vəzifə müvəqqətidir.

Pul dəyişkəndir.

Şöhrət unudulur.

Alqışlar kəsilir.

Lakin insanın arxasında qoyduğu etibar və ya etibarsızlıq uzun müddət yaşamağa davam edir.

Buna görə də bu gün cəmiyyət olaraq yalnız "Kim nə etdi?" sualını verməklə kifayətlənməməliyik.

Bir də bunu soruşmalıyıq:

"Əlimizə güc keçəndə biz kim olacağıq?"

Çünki əsl xarakter insanın gücsüz olduğu günlərdə deyil, gücü əlinə aldığı günlərdə daha aydın görünür.

Və bəlkə də bir cəmiyyətin gələcəyini müəyyən edən ən mühüm məsələ insanların nə qədər gücə sahib olması deyil...

Həmin gücdən istifadə edə biləcəkləri halda özlərini harada dayandıra bilmələridir.

Hakan Dikmen

Telegramda izləyin