Kəlağayı - əsrlərin yaddaşını yaşadan Azərbaycan sənəti

"Azərbaycan xalqının zəngin mədəni irsində elə sənət nümunələri var ki, onlar yalnız estetik gözəlliyi ilə deyil, həm də daşıdıqları tarixi yaddaşla seçilirlər. Kəlağayı da bu nadir sənət nümunələrindən biridir. Zərif ipəkdən hazırlanan, rəngarəng naxışları və özünəməxsus ornamentləri ilə seçilən kəlağayı əsrlər boyu Azərbaycan qadınının geyiminin ayrılmaz hissəsi olmaqla yanaşı, milli sənətkarlıq ənənələrinin yaşadılmasında mühüm rol oynayıb".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında iş adamı, "Calaloglu kəlağayı"-nın rəhbəri Bəşir Ağayev bildirb.

O, qeyd edib ki, kəlağayının tarixi Azərbaycanda ipəkçiliyin inkişafı ilə sıx bağlıdır. Böyük İpək Yolu üzərində yerləşən Azərbaycan şəhərləri tarixən ipək istehsalı və ticarətinin mühüm mərkəzləri olub. Şəki, Şamaxı, Gəncə, Bərdə, Naxçıvan və Ordubad kimi şəhərlərdə ipəkçilik ənənələrinin inkişafı bu sahədə müxtəlif sənətkarlıq nümunələrinin yaranmasına şərait yaradıb. Zaman keçdikcə Azərbaycan ipəyi və ondan hazırlanan məmulatlar ölkə hüdudlarından kənarda da tanınıb, kəlağayı isə öz incəliyi və naxışlarının zənginliyi ilə seçilib:

"Kəlağayının hazırlanması xüsusi bilik, ustalıq və səbir tələb edən mürəkkəb sənət prosesidir. Əvvəlcə ipək saplardan parça toxunur, daha sonra parça müvafiq qaydada hazırlanaraq rənglənir və taxta qəliblər vasitəsilə naxışlarla bəzədilir. Ənənəvi üsullarla işləyən ustalar naxışların dəqiqliyinə, rənglərin uyğunluğuna və ornamentlərin ahənginə xüsusi diqqət yetirirlər. Hər bir mərhələ sənətkarın təcrübəsini və estetik zövqünü əks etdirir.
Kəlağayının bədii görünüşündə buta, həndəsi fiqurlar və nəbati ornamentlər xüsusi yer tutur. Bu naxışlar Azərbaycan xalqının təbiətə, həyata və gözəlliyə münasibətini əks etdirən zəngin dekorativ sənət ənənələrinin tərkib hissəsidir. Xüsusilə buta motivi kəlağayının ən səciyyəvi bəzək elementlərindən biri kimi seçilir. Rənglərin və naxışların ahəngi isə hər bir kəlağayıya özünəməxsus xarakter verir.

Şəki və Basqal kəlağayı sənətinin qorunub yaşadıldığı əsas mərkəzlər sırasındadır. Bu bölgələrdə nəsildən-nəslə ötürülən sənətkarlıq bilikləri milli irsin davamlılığını təmin edir. Ustaların təcrübəsi, ənənəvi istehsal üsulları və ailə daxilində ötürülən peşə vərdişləri kəlağayı sənətinin bu günə qədər gəlib çatmasında mühüm rol oynayıb.

Kəlağayının beynəlxalq səviyyədə tanınması da Azərbaycan mədəniyyəti üçün əlamətdar hadisədir. 2014-cü ilin noyabrında kəlağayının hazırlanması və geyinilməsi ənənəsi, eləcə də onun simvolikası UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil edilib. Bu qərar sənətin yalnız gözəlliyini deyil, həm də onun cəmiyyətin mədəni kimliyinin qorunmasındakı əhəmiyyətini təsdiqləyir.

Bu gün kəlağayı ənənəvi geyim nümunəsi olmaqla yanaşı, müasir dizaynda, sərgilərdə, mədəni tədbirlərdə və beynəlxalq təqdimatlarda da öz yerini qoruyur. Onun yaşadılması üçün sənətkarlıq ənənələrinin gənc nəslə öyrədilməsi, yerli istehsalın dəstəklənməsi və milli irsin təbliği xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Kəlağayı keçmişlə bu gün arasında mənəvi körpüdür. Onun hər naxışında xalqımızın sənət zövqü, hər rəngində mədəni müxtəlifliyi, hər ilməsində isə nəsillərin zəhməti və təcrübəsi yaşayır. Bu qiymətli irsin qorunması yalnız qədim bir sənətin yaşadılması deyil, həm də Azərbaycan mədəniyyətinin gələcək nəsillərə çatdırılması deməkdir".

Telegramda izləyin