Vahid məktəbli forması təhsildə bərabərliyin, intizamın və sağlam məktəb mühitinin mühüm təminatıdır

"Təhsil yalnız şagirdlərə bilik və bacarıqların aşılanması ilə məhdudlaşmır. Məktəb eyni zamanda uşaqların şəxsiyyət kimi formalaşdığı, sosial münasibətləri öyrəndiyi, məsuliyyət, intizam, qarşılıqlı hörmət və vətəndaşlıq dəyərlərinə yiyələndiyi mühüm tərbiyə mühitidir. Bu baxımdan vahid məktəbli formasının tətbiqi təhsil sisteminin təşkilində, məktəblərdə sağlam psixoloji atmosferin yaradılmasında və şagirdlər arasında sosial bərabərliyin təşviqində əhəmiyyətli rol oynayır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında Folklor İnstitutunun direktoru, filologiya elmləri doktoru Hikmət Quliyev bildirb.

O, qeyd edib ki, məktəbli forması ilk baxışdan sadəcə geyim qaydası kimi görünə bilər. Lakin məsələyə daha geniş prizmadan yanaşdıqda onun təhsil mühitinə, şagirdlərin davranışına, sosial münasibətlərinə və məktəbin ictimai nüfuzuna təsir göstərən amillərdən biri olduğu aydın görünür. Vahid forma məktəbdə ümumi qaydaların və ortaq məsuliyyət anlayışının formalaşmasına xidmət edir. Bu, şagirdlərə məktəbin yalnız fərdi istəklərin deyil, eyni zamanda ümumi qaydaların və qarşılıqlı hörmətin mövcud olduğu bir ictimai məkan olduğunu aşılayır.
Vahid məktəbli formasının ən mühüm üstünlüklərindən biri şagirdlər arasında sosial fərqlərin zahiri görünüşdə qabardılmasının müəyyən dərəcədə qarşısını almasıdır. Müasir cəmiyyətdə ailələrin maddi imkanları fərqlidir. Bəzi valideynlər övladları üçün bahalı və dəbli geyimlər ala bildiyi halda, digər ailələr üçün bu cür xərclər ciddi maliyyə yükünə çevrilə bilər. Geyim fərqlərinin məktəb mühitində nümayiş etdirilməsi uşaqlarda müqayisə, narahatlıq, özünəinamın azalması və bəzən də sosial təcrid hissi yarada bilər:

"Vahid forma bu fərqlərin məktəb daxilində görünürlüğünü azaltmaqla hər bir şagirdin özünü kollektivin bərabərhüquqlu üzvü kimi hiss etməsinə kömək edir. Burada əsas məqsəd bütün uşaqların eyni şəraitdə yaşadığını iddia etmək deyil, onların məktəbdə geyimlərinə görə qiymətləndirilməsinin qarşısını almaq və diqqəti daha vacib məsələlərə - biliklərə, bacarıqlara, davranışa və şəxsi inkişafa yönəltməkdir.

Təhsil sistemində bərabərlik yalnız dərsliklərin və sinif otaqlarının hamı üçün əlçatan olması ilə təmin edilmir. Uşaqların məktəbdə özlərini təhlükəsiz, rahat və kollektivin bərabərhüquqlu üzvü kimi hiss etməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Vahid məktəbli forması bu istiqamətdə dəstəkləyici vasitə ola bilər. Bununla belə, geyimdə bərabərlik təhsildə real bərabərliyin yalnız bir hissəsidir. Keyfiyyətli tədris, müəllimlərin peşəkarlığı, müasir təhsil resursları və hər bir uşağa fərdi yanaşma da eyni dərəcədə vacibdir.

Vahid məktəbli formasının digər mühüm töhfəsi məktəb intizamının və məsuliyyət hissinin gücləndirilməsidir. Məktəbdə müəyyən edilmiş geyim qaydalarına əməl etmək şagirdlərdə ümumi tələblərə riayət etmək, şəxsi məsuliyyət daşımaq və kollektiv qaydalarına hörmətlə yanaşmaq vərdişlərini inkişaf etdirə bilər. Bu vərdişlər gələcəkdə onların ictimai həyatında, ali təhsil müəssisələrində və əmək fəaliyyətində də faydalı ola bilər.
Lakin burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, intizam yalnız xarici görünüşlə ölçülməməlidir. Şagirdin həqiqi tərbiyəsi onun müəllimlərinə və sinif yoldaşlarına münasibətində, dərsə hazırlığında, dürüstlüyündə, davranışında və üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirməsində özünü göstərir. Buna görə də vahid forma məktəb tərbiyəsinin əsas məqsədi deyil, ümumi təhsil və tərbiyə sistemini tamamlayan vasitələrdən biri kimi qiymətləndirilməlidir.

Məktəbli formasının tədris prosesinə dolayı təsiri də diqqətəlayiqdir. Geyimlə bağlı rəqabətin və gündəlik müzakirələrin azalması məktəb mühitində diqqətin təhsilə yönəldilməsinə kömək edə bilər. Şagirdlərin özlərini geyim markaları, qiymət və dəb vasitəsilə müqayisə etmək əvəzinə, dərs nəticələri, yaradıcılıq, idman və digər faydalı fəaliyyətlər əsasında inkişaf etdirməsi üçün daha əlverişli şərait yaranır. Bununla yanaşı, məktəbli formasının öz-özlüyündə akademik nəticələri yüksəltdiyini söyləmək düzgün olmazdı. Təhsilin keyfiyyəti ilk növbədə müəllimin fəaliyyəti, tədris metodları, şagirdin motivasiyası və ailə-məktəb əməkdaşlığından asılıdır.

Vahid forma məktəbin vahid kollektiv kimi qəbul edilməsinə də töhfə verə bilər. Məktəbli geyimi uşaqlarda məktəbə mənsubiyyət hissini, ümumi qaydalara hörməti və kollektiv məsuliyyət anlayışını gücləndirən simvolik vasitədir. Şagird məktəbin yalnız dərs keçilən yer olmadığını, həm də onun şəxsi inkişafında mühüm rol oynayan bir cəmiyyət olduğunu dərk edir. Bu hissin güclənməsi məktəb tədbirlərində iştiraka, kollektiv fəaliyyətlərə və qarşılıqlı dəstəyə müsbət təsir göstərə bilər.
Azərbaycanın təhsil sistemində vahid məktəbli formasına yanaşarkən milli-mənəvi dəyərlər, müasir təhsil tələbləri və uşaqların hüquqları arasında tarazlığın qorunması vacibdir. Məktəb uşaqlara yalnız bilik verməməli, həm də onları məsuliyyətli, intizamlı, tolerant və cəmiyyətə faydalı vətəndaşlar kimi yetişdirməlidir. Bu məqsədə çatmaq üçün vahid forma ilə yanaşı, məktəblərdə zorakılığın və ayrı-seçkiliyin qarşısının alınması, müəllim-şagird münasibətlərinin sağlam qurulması, uşaqların fərdi xüsusiyyətlərinə hörmət edilməsi və valideynlərlə əməkdaşlığın genişləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bununla yanaşı, vahid məktəbli formasının tətbiqi zamanı sosial həssas ailələrin vəziyyəti mütləq nəzərə alınmalıdır. Forma valideynlər üçün əlavə maliyyə çətinliyi yaratmamalı, keyfiyyətli və münasib qiymətə əlçatan olmalıdır. Geyimin rahatlığı, mövsümə uyğunluğu, keyfiyyəti və uşaqların sağlamlığına təsiri əsas meyarlar sırasında yer almalıdır. Məktəbli formasının tətbiqi ilə bağlı qaydalar aydın, ədalətli və bütün şagirdlərə eyni prinsiplərlə şamil edilməlidir. Maddi imkanları məhdud olan uşaqların geyim səbəbindən təhsildən, məktəb tədbirlərindən və ya digər fəaliyyətlərdən kənarda qalmasına yol verilməməlidir.

Məktəbli forması məsələsində valideynlərin və şagirdlərin fikirlərinin dinlənilməsi də əhəmiyyətlidir. Çünki təhsil siyasətinin uğuru yalnız qaydaların müəyyən edilməsi ilə deyil, onların cəmiyyət tərəfindən anlaşılması və dəstəklənməsi ilə ölçülür. Məktəb rəhbərliyi, müəllimlər və valideynlər arasında əməkdaşlıq olduqda vahid formanın tətbiqi inzibati tələb olmaqdan çıxaraq məktəb mədəniyyətinin tərkib hissəsinə çevrilə bilər.
Məsələnin başqa bir tərəfi də uşaqların fərdiliyinin qorunmasıdır. Eyni forma geyinmək bütün şagirdlərin eyni düşünməli, eyni maraqlara malik olmalı və ya öz fərdi xüsusiyyətlərindən imtina etməli olduğu anlamına gəlməməlidir. Əksinə, məktəb uşaqlara göstərməlidir ki, zahiri görünüşdə müəyyən ümumi qaydalara riayət etməklə yanaşı, hər bir insan öz istedadı, düşüncəsi, biliyi və xarakteri ilə fərqlənə bilər. Həqiqi bərabərlik fərqliliklərin aradan qaldırılması deyil, bu fərqliliklərə hörmət edilməsi və hər kəsə inkişaf üçün bərabər imkanların yaradılmasıdır.

Vahid məktəbli formasının tətbiqi təhsil mühitində sosial fərqlərin zahiri təsirini azaltmaq, intizamı möhkəmləndirmək, kollektiv məsuliyyəti təşviq etmək və şagirdlərin diqqətini təhsilin əsas məqsədlərinə yönəltmək baxımından əhəmiyyətli addım ola bilər. Lakin bu təşəbbüsün real nəticəsi onun necə tətbiq olunmasından, valideynlər üçün nə dərəcədə əlçatan olmasından və məktəbdə sağlam pedaqoji mühitin yaradılması ilə nə dərəcədə uzlaşdırılmasından asılıdır.

Unutmaq olmaz ki, məktəbin uğuru yalnız şagirdlərin hansı geyimdə dərsə gəlməsi ilə deyil, onların nə öyrənməsi, necə düşünməsi, hansı dəyərlərlə böyüməsi və cəmiyyət qarşısında hansı məsuliyyəti daşıması ilə müəyyən olunur. Vahid məktəbli forması isə bu böyük məqsədə xidmət edən vasitələrdən biri kimi dəyərləndirilməli, keyfiyyətli təhsilin, bərabər imkanların və sağlam məktəb mühitinin yaradılması istiqamətində görülən digər tədbirlərlə birlikdə həyata keçirilməlidir".

Telegramda izləyin