Kiberdələduzlardan qorunmağın yolları: Hansı proqramlar kömək edir?

Müasir rəqəmsal dövrdə ən geniş yayılmış kibertəhlükələrdən biri fişinq (phishing) hücumlarıdır. Kiberdələduzlar bu üsulla istifadəçiləri aldadaraq onların şəxsi məlumatlarını, şifrələrini və bank hesablarına dair məlumatlarını ələ keçirməyə çalışırlar. Bəs fişinq hücumlarını xüsusi proqramlar vasitəsilə aşkar etmək mümkündürmü və bu təhlükələrdən necə qorunmaq olar?

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyası" İctimai Birliyinin eksperti, Xəzər Universitetinin İT departament rəhbəri Fərid Musayev bildirib ki, fişinq hücumlarını və zərərli keçidləri müəyyənləşdirmək üçün müxtəlif texnoloji vasitələr mövcuddur. Bununla belə, heç bir proqram bütün təhlükələri 100 faiz dəqiqliklə aşkar etməyə zəmanət vermir. Çünki kiberdələduzlar istifadəçiləri aldatmaq üçün daim yeni üsullardan yararlanırlar:

"Gmail və Outlook kimi elektron poçt xidmətlərində istifadə olunan fişinq və spam filtrləri şübhəli mesajları müəyyənləşdirərək onları avtomatik olaraq spam qovluğuna yönləndirə bilir. Google Chrome, Mozilla Firefox və Microsoft Edge kimi brauzerlər isə məlum zərərli saytlar barədə istifadəçilərə xəbərdarlıq edir və təhlükəli keçidlərə daxil olmağın qarşısını almağa çalışır.

Bundan əlavə, şübhəli keçidləri açmazdan əvvəl VirusTotal kimi platformalarda yoxlamaq mümkündür. Bu xidmətlər keçidləri və faylları müxtəlif təhlükəsizlik mühərrikləri vasitəsilə təhlil edir. Lakin yoxlama zamanı təhlükənin aşkar edilməməsi keçidin tam təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir. Müəssisələr isə fişinq hücumlarını aşkar etmək və bloklamaq üçün Proofpoint və Cisco Umbrella kimi təhlükəsizlik həllərindən istifadə edə bilərlər. KnowBe4 platforması əsasən əməkdaşların kibertəhlükəsizlik üzrə maarifləndirilməsi və fişinq simulyasiyaları üçün tətbiq olunur.

Texnoloji vasitələrlə yanaşı, istifadəçilərin diqqətli davranması və kibergigiyena qaydalarına əməl etməsi də vacibdir. Elektron poçt və mesajları diqqətlə nəzərdən keçirmək, göndərənin ünvanını yoxlamaq lazımdır. Kiberdələduzlar bəzən rəsmi ünvanlara bənzəyən, lakin bir neçə hərfi və ya simvolu fərqlənən saxta ünvanlardan istifadə edirlər.
İstifadəçiləri tələsik qərar verməyə sövq edən mesajlara da ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. "Hesabınız bloklanıb!", "Ödənişiniz dayandırılıb!" və ya "Təcili daxil olun!" kimi ifadələr insanlarda qorxu və təcililik hissi yaratmaq üçün istifadə edilə bilər. Belə hallarda keçidə klikləmədən məlumatı xidmətin rəsmi kanalları vasitəsilə yoxlamaq tövsiyə olunur.

Keçidin ünvanını yoxlamaq da mühüm təhlükəsizlik tədbirlərindəndir. Kompüterdə siçanın göstəricisini keçidin üzərinə gətirməklə onun hansı ünvana yönləndirdiyini görmək mümkündür. Bununla belə, bu üsul keçidin təhlükəsizliyinə tam zəmanət vermir. Şübhəli ünvanları açmaqdan çəkinmək lazımdır.
Hesabların təhlükəsizliyini gücləndirmək üçün ikiaddımlı doğrulamadan (2FA) istifadə etmək məqsədəuyğundur. Bu funksiya şifrə ilə yanaşı əlavə təsdiq tələb etməklə hesaba icazəsiz giriş riskini azaldır. İmkan daxilində autentifikator tətbiqlərinə və ya təhlükəsizlik açarlarına üstünlük vermək tövsiyə olunur. SMS vasitəsilə təsdiqləmə də əlavə müdafiə yarada bilər, lakin bütün hücum növlərindən qorumur.

Hər hesab üçün uzun, güclü və fərqli şifrələr seçmək də vacibdir. Şifrə menecerləri unikal şifrələr yaratmağa və onları təhlükəsiz saxlamağa kömək edir. Bank və digər vacib xidmətlərə daxil olarkən isə mesajlarda göndərilən keçidlərdən istifadə etmək əvəzinə rəsmi mobil tətbiqi açmaq və ya saytın ünvanını brauzerə özünüz daxil etmək daha təhlükəsizdir.

Fişinq hücumlarından qorunmaq üçün texnoloji vasitələrdən istifadə etməklə yanaşı, rəqəmsal təhlükəsizlik qaydalarına da əməl etmək lazımdır. Şübhəli mesajlara ehtiyatla yanaşmaq, keçidləri yoxlamaq, güclü şifrələr seçmək və ikiaddımlı doğrulamanı aktivləşdirmək şəxsi məlumatların qorunmasında mühüm rol oynayır. Rəqəmsal təhlükəsizlik yalnız proqramlardan deyil, həm də istifadəçinin diqqətli davranışından və düzgün qərarlar verməsindən asılıdır".

Telegramda izləyin