Hörmüz boğazında böhran: Dünya iqtisadiyyatı resessiya təhlükəsi ilə üz-üzə qala bilər

"Hörmüz boğazında gərginliyin uzanması dünya iqtisadiyyatı üçün yeni enerji şoku yarada bilər. İran, ABŞ və İsrail arasında davam edən müharibənin Hörmüz boğazı ətrafında getdikcə daha da kəskinləşməsi artıq yalnız hərbi və siyasi məsələ deyil, qlobal iqtisadiyyat üçün ciddi risk faktoruna çevrilib. Boğazdan keçən enerji axınlarının məhdudlaşması dünya bazarında neft və qaz təchizatı ilə bağlı narahatlığı artırır. Hazırda boğazdan keçən kommersiya gəmilərinin sayı əvvəlki normal göstəricilərdən aşağıdır və bu vəziyyət enerji bazarında risklərin davam etdiyini göstərir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında iqtisadçı Asif İbrahimov bildirib.

O bildirib ki,, burada əsas məsələ neftin bu gün neçə dollar olması deyil. Əsas məsələ müharibənin nə qədər davam edəcəyi və Hörmüz boğazında normal gəmiçilik fəaliyyətinin nə vaxt bərpa olunacağıdır. Çünki qısamüddətli geosiyasi şok bazarın ehtiyatları və alternativ marşrutlar hesabına kompensasiya oluna bilər. Lakin enerji təchizatında uzunmüddətli problem yaranarsa, bunun iqtisadi nəticələri daha ağır olacaq:

"Hörmüz boğazı dünya enerji sisteminin ən kritik nöqtələrindən biridir. Müharibədən əvvəl dünya üzrə neft və LNG axınlarının təxminən beşdə biri bu marşrutdan keçirdi. Bu səbəbdən boğazda hər hansı uzunmüddətli məhdudiyyət enerji qiymətlərinə, nəqliyyat xərclərinə, sənaye istehsalına və nəticə etibarilə dünya iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərə bilər.

Ən ciddi risk isə staqflyasiya riskidir. Yəni eyni vaxtda həm inflyasiyanın yüksəlməsi, həm də iqtisadi artımın zəifləməsi. Neft və qaz bahalaşdıqca nəqliyyat, logistika, enerji tutumlu istehsal və neft-kimya məhsullarının maya dəyəri artır. Şirkətlərin xərcləri yüksəlir, istehlakçıların alıcılıq qabiliyyəti zəifləyir və mərkəzi bankların faiz dərəcələrini sürətlə aşağı salmaq imkanları məhdudlaşır.

Bu baxımdan neftin qiymətinin 100 dollar və daha yuxarı səviyyələrə qalxması təkcə neft istehsalçıları üçün müsbət hadisə kimi qiymətləndirilməməlidir. Əgər yüksək qiymətlər uzun müddət davam edərsə, neft idxal edən ölkələrdə inflyasiya və tədiyyə balansı problemləri dərinləşə, iqtisadi artım zəifləyə və maliyyə bazarlarında volatillik arta bilər.

Hazırda Brent markalı neftin qiymətinin 88 dollar ətrafında olması da bazarın Hörmüz riskinə həssaslığını göstərir. Bununla yanaşı, ABŞ-da neft ehtiyatlarının artması və qlobal tələbatın zəifləməsi qiymətlərin daha sürətlə yüksəlməsinin qarşısını müəyyən qədər alır. Deməli, bazarda həm geosiyasi risklər, həm də qiymətləri aşağı çəkən fundamental amillər eyni vaxtda mövcuddur.

Mənim fikrimcə, dünya iqtisadiyyatı üçün ən təhlükəli ssenari Hörmüz boğazında problemin bir neçə həftə deyil, aylarla davam etməsidir. Bu halda enerji şoku artıq ayrı-ayrı ölkələrin problemi olmayacaq, qlobal inflyasiyanın yeni dalğasına çevrilə bilər. Enerji qiymətləri ilə yanaşı, sığorta və fraxt xərclərinin artması beynəlxalq ticarətin maya dəyərini də yüksəldəcək.

Azərbaycan üçün vəziyyətin həm müsbət, həm də mənfi tərəfləri var. Yüksək neft qiymətləri ixrac gəlirlərinin artmasına imkan yarada bilər. Lakin uzunmüddətli regional müharibə və enerji böhranı eyni zamanda idxal qiymətlərinin, logistika və sığorta xərclərinin artmasına səbəb ola bilər. Ona görə də yüksək neft qiymətini avtomatik olaraq Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün yalnız müsbət faktor hesab etmək düzgün olmaz.

Əgər diplomatik proses nəticəsində Hörmüz boğazında gəmiçilik bərpa olunarsa, enerji bazarında risk mükafatı tədricən azala bilər. Lakin müharibənin uzanması, boğazda gəmi hücumlarının artması və enerji infrastrukturuna zərbələrin davam etməsi vəziyyəti tamamilə dəyişə bilər.

Bu halda dünya iqtisadiyyatı yeni enerji böhranı ilə yanaşı, resessiya riski ilə də üzləşə bilər. Bu səbəbdən hazırda əsas məsələ neftin qiymətinin hansı səviyyəyə çatacağı deyil, Hörmüz boğazında enerji axınlarının nə qədər müddətə pozulacağıdır".

Telegramda izləyin